πύλη διοχάρους εκ παραδρομής

Είναι βέβαια κάπως προβοκατόρικο αυτό. Διότι η οδός Διοχάρους, πιθανότατα, οφείλεται στην Πύλη Διοχάρους, μία από τις, νομίζω, δεκατρείς πύλες της κλασικής περιόδου, τότε που η Αθήνα περιβαλλόταν από τείχη, τα Θεμιστόκλεια. Η εν λόγω πύλη εντοπίζεται περίπου στο ύψος της πλατείας Ρηγίλλης, κατά τι βορειότερα, κοντά πάντως στις πηγές του Ηριδανού (παρυφές Λυκαβηττού), εξ ου και τα Λουτρά Διοχάρη· αν και την έχω συναντήσει και στη θέση της Παλαιάς Βουλής, πάντα όμως κοντά σε νερό.

Γεγονός πάντως είναι ότι από την Πύλη Διοχάρη ξεκινούσε πλατύς δρόμος που οδηγούσε στο, εκτός τειχών, φημισμένο Λύκειο του Αριστοτέλη· Βυζαντινό Μουσείο σήμερα, με το σπουδαίο, εμβληματικό της παλιάς Αθήνας, ανάκτορο Δουκίσσης Πλακεντίας, τα Ilissia, έργο του Σταμάτη Κλεάνθη, στις όχθες του, κάποτε ακάλυπτου, με πολλά γεφύρια, ένα-δυο τοξωτά, υψηλής τέχνης, Ιλισού.

Ενεκα οι πηγές του Ηριδανού στη γειτονιά και το νεράκι γάργαρο, δαιμόνιος της εποχής (διαχρονικό το είδος) έστησε επιχείρηση με λουτρά. Να προσθέσω εδώ, για τους δαιμόνιους της αρχαιότητας, πως οι πιο πολλοί χορηγοί ήταν λεφτάδες που τους τσιμπούσε η δημοκρατία με offshore στην Ολυνθο και στην Ποτίδαια και πατσίζανε με το Δημόσιο κάνοντας χορηγίες· ιδού μια καλή ιδέα, αλλά ποιος ακούει!

Τα λουτρά λοιπόν αυτά, του Διοχάρη, πλάι στην πύλη και εκτός τειχών, έδωσαν και όνομα στην πύλη, ως Πύλη Διοχάρους· κατ’ ακολουθία και η σημερινή οδός Διοχάρους πιστεύω, δυόμισι χιλιάδες χρόνια μετά. Αλλιώς η πύλη ίσως έμενε αβάφτιστη, με την ουδέτερη ονομασία π.χ. βορειοανατολική ή… FYROM ή δεν ξέρω τι άλλο.

Θεωρώ δε πιθανότερο το οδωνυμικό Πύλη Διοχάρους από το σκέτο Διοχάρους. Καθόσον ο Διοχάρης, παιδί-τζιμάνι, όπως θα έλεγε ο Τσιφόρος, δεν ήταν και πολύ του κολεγίου. Ετσι ήταν ιδιαίτερα ελαστικός, έκανε στραβά μάτια, έναντι των εισερχομένων στα λουτρά του. Δεν ζητούσε και ταυτότητες με πλήρη στοιχεία. Οπότε είναι προδήλως ανάρμοστο οι ονοματοθέτες (απόφαση έτους 1884) να έδωσαν σε δρόμο όνομα διαπρεπούς… προαγωγού της αρχαιότητας. Αλλωστε ως Διοχάρους Πύλαι μνημονεύει τον δρόμο και ο εξαίρετος Κώστας Μπίρης («Τοπωνυμικά των Αθηνών», «Αττικός» 1945).

Επειδή δε τα λουτρά γειτόνευαν με τον Ηριδανό, άρα ήταν κοντά σε νερό, γαλλιστί au bord de l’eau (πρωτοπόροι κι εκεί οι αρχαίοι…) σημειωτέον, πάντως όχι με απόλυτη βεβαιότητα, ότι μία εκδοχή ετυμολογίας του μπορντέλου στα γαλλικά είναι το au bord de l’eau (κοντά στο νερό), καθώς η έκθεση αγοραίων γυναικών στο παλιό Παρίσι γινόταν εκτός πόλεως, κοντά στα δημόσια πλυσταριά.

Ούτω πως ο Διοχάρης, από ιδιοκτήτης καταλύματος λουτρών τε και ανοχής au bord de l’eau, προήχθη σε πινακίδα δρόμου της Αθήνας, όπισθεν μάλιστα νοσοκομείου ιδρυθέντος προς καταπολέμησιν αφροδισίων νοσημάτων! Οι συμπτώσεις είναι ραντεβού, λέει κάπου ο Μπόρχες…