η είδηση και το μέσο

Αλήθεια, πώς ορίζεται η είδηση; Σύμφωνα με τα τελευταία λεξικά, η είδηση είναι «πληροφορία για πρόσφατα και συνήθως αξιοσημείωτα γεγονότα ή σημαντικές εξελίξεις στον κόσμο, μια χώρα ή περιοχή, κυρίως όπως αυτή μεταδίδεται από έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης» (Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας, Ακαδημία Αθηνών 2014). Ανατρέχοντας, παρ’ όλα αυτά, σε (όχι πολύ) παλαιότερα λεξικά, θα βρούμε σημαντικές διαφοροποιήσεις στον ορισμό της έννοιας της είδησης. Εκεί είδηση είναι«ό,τι αναγγέλλεται, οτιδήποτε πληροφορείται κάποιος» (Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Γ. Μπαμπινιώτης, 1998).

Από τα παραπάνω παραθέματα γίνεται προφανές ότι με την πάροδο του χρόνου η έννοια της είδησης συνυφαίνεται ολοένα και περισσότερο με αυτήν του μέσου μαζικής ενημέρωσης. Για τον λεξικογράφο της τελευταίας δεκαετίας του 20ού αιώνα, είδηση θεωρείται ακόμη οτιδήποτε πληροφορείται κάποιος, ανεξάρτητα αν το μαθαίνει στο καφενείο, στον δρόμο ή σε μια τηλεφωνική συνδιάλεξη και άσχετα από την πηγή πληροφόρησης. Αντίθετα, για το λεξικό της δεκαετίας που διανύουμε η είδηση κυρίως μεταδίδεται από τα μέσα ενημέρωσης.

Ετσι, σήμερα κάτι δεν είναι πια είδηση αν δεν το πει η τηλεόραση ή αν δεν το γράψει μια οποιαδήποτε ιστοσελίδα· αντίστροφα, για να αναμεταδίδει κάτι ένα μέσο ενημέρωσης, πάει να πει πως είναι είδηση.

Οι υπόλοιπες πηγές πληροφόρησης πέραν των ΜΜΕ, όπως π.χ. οι προσωπικές μαρτυρίες, τα εμπειρικά δεδομένα ή μια τοποθέτηση κάποιου ειδικού πάνω σε ένα θέμα, παύουν να αξιολογούνται από το ακροατήριο ως αξιόπιστοι πομποί ειδήσεων εφόσον δεν βρουν θέση σε κάποιο ΜΜΕ.

Η ταύτιση της είδησης με τα μέσα ενημέρωσης αποδυναμώνει την αξιοπιστία της πρώτης και εκτοξεύει την ισχύ των δεύτερων. Είναι σαν να ταυτίζουμε τον ιερέα με τις Γραφές, τον αγγελιαφόρο με το μήνυμα, τον καθηγητή με το διδακτικό αντικείμενο, τον αγωγό με το περιεχόμενο.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο εκχωρούμε απόλυτη εξουσία στα ΜΜΕ· εκείνα θα κρίνουν τι είναι άξιο προβολής και τι όχι κι εμείς θα περιοριστούμε στον ρόλο του παθητικού δέκτη. Παραδομένοι στην αυθεντία τους, θα αποδεχτούμε ως είδηση ακόμη και κατασκευασμένα ή παραποιημένα γεγονότα, αρκεί να βρουν χρόνο και χώρο στα μέσα.

Επιπρόσθετα, αν για οποιοδήποτε συμβάν δεν ακουστεί τίποτε στα ΜΜΕ, τότε δεν θα έχει υπάρξει ως είδηση για εμάς, ακόμη κι αν το αθέατο γεγονός έχει καθοριστικές προεκτάσεις επάνω στα συμφέροντα ή την καθημερινότητά μας.

Εν κατακλείδι, η λεξικογραφική καταγραφή καταδεικνύει το επικίνδυνο φαινόμενο της εννοιολογικής ταύτισης της είδησης με το μέσο που την αναμεταδίδει. Ενα ακόμη ποιοτικό πρόβλημα της σημερινής μας δημοκρατίας, που φαίνεται να περνά κι αυτό μονάχα στα ψιλά γράμματα, όπως αυτά των λεξικών.