Ως πολιτική κοινωνία βρισκόμαστε σε μια μεταβατική, ιστορική φάση, κατά την οποία η τεχνοκρατική διαχείριση του δημοσιονομικού προβλήματος έφτασε στο τέλος της και ταυτόχρονα η κυβερνητική εξουσία της Αριστεράς αναζητεί τρόπους και μεθόδους αυτοπροσδιορισμού της πρακτικής πολιτικής.
Κανείς δεν αμφισβητεί το γεγονός (Factum) ότι η άσκηση της κυβερνητικής εξουσίας από την Αριστερά έγινε κάτω από τις πραγματολογικές συνθήκες της τεχνοκρατίας των «μνημονίων» και του καθεστώτος της λιτότητας. Και σήμερα που όλοι αντιλαμβανόμαστε ότι ενώ έχει συντελεστεί ένα βήμα προς τα μπροστά, όσον αφορά την άσκηση (αποφάσεις και πράξεις) της κυβερνητικής εξουσίας από την Αριστερά, το ερώτημα παραμένει: Τι σημαίνει Αριστερά στη μεταμνημονιακή εποχή;
Η «έξοδος από τα μνημόνια» τον Αύγουστο του 2018 δεν ήταν μια τυπική πολιτική διαδικασία. Ηταν η πεμπτουσία του επαναπροσδιορισμού της ελληνικής κοινωνίας ως πολιτικής οντότητας. Δεν ήταν μια διοικητική διαδικασία, η οποία αναθέτει εκ νέου την πολιτική πράξη στους ίδιους τους πολιτικούς, δηλαδή αποκαθιστά την πολιτική νομιμότητα, αλλά πρωτίστως αποκαθιστά τα ίδια τα συγκροτησιακά στοιχεία της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας.
Το πολιτικό συμπέρασμα της δεκαετούς οικονομικής και κοινωνικής κρίσης στον τόπο μας μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: Eχει συντελεστεί ένας δομικός μετασχηματισμός της Αριστεράς. Η Αριστερά δεν είναι μια μεταφυσική αναζήτηση, αλλά μια ρεαλιστική διατύπωση των κοινωνικών αιτημάτων. Και αυτά δεν είναι άλλα από την πολιτική ελευθερία και την κοινωνική δικαιοσύνη.
Η Αριστερά, στην εποχή της κρίσης, μετασχηματίστηκε σε όλα τα επίπεδα του ιδεολογικού και του πολιτικού έργου της. Στη σύντομη αυτή παρέμβασή μου επισημαίνω τα εξής σημεία: Πρώτον, η Αριστερά στην εποχή της κρίσης και υπό το καθεστώς της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ απέκτησε νέα πολιτική ταυτότητα και έχει μετατραπεί σ’ ένα δημιουργικό πολιτικό υποκείμενο. Δεύτερον, η Αριστερά και ως σύστημα ιδεών (παραδοσιακά) και ως πρακτική πολιτική (πρόσφατα με τον ΣΥΡΙΖΑ) έχει αλλάξει ριζικά και δομικά.
Το ερώτημα, κατά συνέπεια, διατυπώνεται ως εξής: Σε τι συνίσταται η ριζική και η δομική αλλαγή της Αριστεράς κατά την τελευταία δεκαετία (2009-2019); Χωρίς δισταγμούς (είτε αυτοί είναι επιστημολογικοί είτε πολιτικοί) η απάντησή μου ως πολιτικού φιλοσόφου είναι η εξής: Η Αριστερά ως σύστημα ιδεών δεν θυσιάζει τον εαυτό της στον βωμό του καπιταλισμού και ταυτόχρονα υπερασπίζεται έως θανάτου τη δημοκρατία ως πραγματολογική συνθήκη, εντός της οποίας μπορούν να ευδοκιμήσουν οι ιδέες της πολιτικής ελευθερίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Σε αντιπαραβολή προς την ιταλική Αριστερά, η ελληνική Αριστερά (υπό τον ΣΥΡΙΖΑ) χαράσσει νέους δρόμους στην ίδια την ελληνική πολιτική κοινωνία, αλλά και στην Ευρώπη γενικότερα. Η Αριστερά στην Ιταλία δεν υπάρχει. Στην Ελλάδα η Αριστερά και υπάρχει και μετασχηματίζεται σε όλα τα επίπεδα της συγκρότησής της. Ορίζει και επαναπροσδιορίζει τις ιδέες της πολιτικής ελευθερίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης στην τωρινή πολιτική συγκυρία. Με την κυβερνητική εξουσία της Αριστεράς, οι ιδέες της πολιτικής ελευθερίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης παύουν να είναι αφηρημένες έννοιες και αποκτούν συγκεκριμένα πολιτικά περιεχόμενα. Επιπλέον δεν εντάσσονται στην εργαλειακή λογική του συσχετισμού των επιμέρους κοινωνικών συμφερόντων.
Η ελληνική Αριστερά στο πλαίσιο του αστερισμού των ευρωπαϊκών κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων, κατά την ιστορική φάση της κρίσης, έχει πετύχει δύο μείζονες πολιτικούς στόχους: πρώτον, μετέτρεψε την πολιτική ελευθερία από εργαλείο του κράτους σε συνθήκη επικοινωνιακού πνεύματος αλληλεγγύης και συνεργασίας των πολιτών και δεύτερον, στο ερώτημα πώς αντιμετωπίζονται οι κοινωνικές ανισότητες, όταν η μνημονιακή τεχνοκρατία έχει αποδομήσει το κοινωνικό κράτος, η Αριστερά απάντησε, προς το παρόν, με το πρόγραμμα της αναδιανεμητικής δικαιοσύνης (δηλαδή με την πολιτική των επιδομάτων).
Τελικά από τις αναλύσεις μας προκύπτει ως συμπέρασμα ότι η Αριστερά (υπό την εκδοχή του ΣΥΡΙΖΑ) για την ελληνική περίπτωση, όχι μόνο συνιστά υπόδειγμα δημιουργικής ανανέωσης της Αριστεράς, αλλά πρωτίστως εκφράζει το πνεύμα του πολιτικού διαφωτισμού, στον βαθμό που οι ιδέες της πολιτικής ελευθερίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης επαναπροσδιορίζονται προς όφελος του ανθρώπου.
* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
