19.01.2018, 16:20 | εφσυν
Θα ήταν ενδιαφέρον να είχαμε πληροφορίες για το πώς έγινε δεκτό το βιβλίο του Κώστα Δουζίνα για τον «ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία» από την αριστερή διανόηση στη Βρετανία αλλά και στην Ευρώπη ευρύτερα. Δεν υπάρχει σήμερα άλλο παρόμοιο βιβλίο για ορισμένους σημαντικούς λόγους.
Η πορεία της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα έχει ξαφνιάσει την ευρωπαϊκή Αριστερά, που βρέθηκε μπροστά στον συνδυασμό μιας υποχώρησης σε σημαντικά θέματα το καλοκαίρι του 2015 και μιας ικανότητας επιβίωσης και μάλιστα σταθεροποίησης αυτής της κυβέρνησης που διατήρησε τα βασικά ιδεολογικά και προγραμματικά της χαρακτηριστικά. Δεν υπάρχει σήμερα μια αριστερή θεώρηση ικανή να συλλάβει και να συγκροτήσει θεωρητικά αυτό το φαινομενικό παράδοξο. Δεν αναγνωρίζεται κατά κανόνα ότι για την ευρωπαϊκή Αριστερά, η διακυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ είναι μια πρωτοποριακή εμπειρία που πρέπει να μελετηθεί, και όχι μια ηττημένη απόπειρα ξεχασμένη ή ακατανόητη.
Με το βιβλίο του αυτό ο Δουζίνας παρουσιάζει τις νέες συνθήκες στις οποίες ήταν και είναι αναγκασμένη η Αριστερά να αναμετρηθεί με το ζήτημα της εξουσίας. Καθώς η αριστερή διακυβέρνηση δεν μπορεί παρά να είναι το αποτέλεσμα εκλογικής νίκης στο πλαίσιο του υπαρκτού καθεστώτος, την οποία ακόμα και οι πλέον δογματικές αριστερές οργανώσεις επιδιώκουν, η πρόκληση είναι χωρίς αμφιβολία η αξιοποίηση της πολιτικής εξουσίας για τη μεταφορά πόρων και δυνατοτήτων λήψης αποφάσεων, από το κεφάλαιο και τις τάξεις των πλουσίων στην πλειονότητα που αποτελεί ο εργαζόμενος λαός. Χρειάζεται επομένως να αντιστραφεί ο μονόδρομος από τη θεωρία στην πράξη και η εμπειρία της διακυβέρνησης πρέπει πλέον να αναζωογονήσει τη θεωρία.
Ο συγγραφέας αναδεικνύει συγχρόνως ότι η λαϊκή κινητοποίηση –η αντίσταση– έφερε στην κυβέρνηση άτομα ηθικά, όχι απλά με την έννοια της ατομικής στάσης και συμπεριφοράς, αλλά και με την έννοια της ηθικής προσέγγισης σχετικά με τη λήψη των σημαντικών αποφάσεων της κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής.
Από την άλλη μεριά όμως το ανθρώπινο δυναμικό του κυβερνώντος κόμματος εμφάνιζε –πλην εξαιρέσεων– μεγάλο έλλειμμα γνώσεων και εμπειρίας σε ό,τι αφορά τις απαιτητικές διαδικασίες του σχεδιασμού, της διοίκησης, αλλά και της κοινωνικής νομιμοποίησης πολιτικών. Πρέπει βέβαια να σημειωθεί ότι αυτό το έλλειμμα εμφανίζεται στην Ελλάδα ιδιαίτερα σοβαρό, καθώς το σύστημα διακυβέρνησης που κληρονομήθηκε βασιζόταν σε ένα σύνθετο πλέγμα άτυπων και εν πολλοίς άρρητων διαδικασιών και λειτουργιών, προς όφελος των διαφόρων μορφών κεφαλαίου και ιδιαίτερων ατομικών ή κοινωνικών συμφερόντων.
Αλλά πρόκειται για ένα έλλειμμα που είναι υπαρκτό και σε αριστερά κόμματα της υπόλοιπης Ευρώπης, των οποίων τα στελέχη δεν έχουν κατά κανόνα εμπλακεί σε διαχείριση κυβερνητικών θεσμικών πλαισίων και δεν έχουν ένα σχέδιο για το πώς θα τα διοικήσουν και θα τα μετασχηματίσουν.
Για τον Δουζίνα το κλειδί της επιτυχίας του αριστερού κυβερνητικού εγχειρήματος βρίσκεται στην ικανότητά του να κινητοποιήσει τους απλούς ανθρώπους, ώστε να αναλάβουν δράση για τον σχεδιασμό και τη διοίκηση της κάλυψης των άμεσων αλλά και μελλοντικών αναγκών. Επισημαίνει έτσι ότι το ζήτημα των δημοκρατικών θεσμικών λειτουργιών σε μια μετα-καπιταλιστική κοινωνία παραμένει υπό διερεύνηση, αλλά αποτελεί ταυτοχρόνως κορυφαίο στρατηγικό ζητούμενο.
Δεν μπορεί πράγματι να θεωρηθεί λυμένο το πρόβλημα της διαθεσιμότητας των πολλών –του πλήθους– να πάνε πιο πέρα από τη μαζική εκδήλωση της θέλησης αντίστασης και από τη στιγμιαία καταδίκη σε δομές άμεσης δημοκρατίας, της σύμπνοιας χρήματος και πολιτικών ελίτ. Να εκδηλώσουν δηλαδή τη διάθεσή τους και την ικανότητά τους να λάβουν αποφάσεις και να αναλάβουν διαχειριστικές λειτουργίες από το τοπικό ώς το εθνικό επίπεδο.
Είναι να ελπίζει κανείς ότι το βιβλίο αυτό θα διαβαστεί προσεκτικά από τα μέλη και τα στελέχη αριστερών κομμάτων σε όλη την Ευρώπη. Η παρακολούθηση της ελληνικής εμπειρίας είναι μια ευκαιρία να αποκτήσει μεγαλύτερο βάθος η προβληματική αυτού του πολιτικού χώρου, να κατανοήσει ότι οι γενικές αρχές, όσο κι αν ορίζουν το πολύτιμο πλαίσιο μιας απελευθερωτικής στράτευσης για τις ανθρώπινες κοινωνίες, δεν αρκούν για να γεννηθεί και να εδραιωθεί το καινούργιο.
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες πολιτικά κόμματα της Αριστεράς συνυπάρχουν με κοινωνικά κινήματα, αλλά και αυτοδιοικητικά ριζοσπαστικά εγχειρήματα, ενώ στην Ισπανία μεγάλοι δήμοι συνδέονται με κινηματικές οργανώσεις και δράσεις καινοτομώντας σε ό,τι αφορά τη δημοκρατική οργάνωση των πολιτικών επιλογών στη βάση της κοινωνίας. Από την άλλη μεριά το κόμμα των Podemos, που είναι και αυτό προϊόν του κινήματος των αγανακτισμένων και διεκδικεί την πολιτική εξουσία, δεν φαίνεται προετοιμασμένο για τη διαχείριση κρατικών θεσμών.
Οσο κι αν είναι ακατανόητο για πολλούς επικριτές του ΣΥΡΙΖΑ και παρά τις ιδιαίτερες ελληνικές συνθήκες, λόγω μνημονίων, αλλά και λόγω του βάρους των πελατειακών πρακτικών του παρελθόντος, βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ελλάδα μια ανανεωτική για την ευρωπαϊκή Αριστερά δυναμική, που θέτει τα διακυβεύματα και σε κάποιο βαθμό ώς τώρα βρίσκει και λύσεις.
* οικονομολόγος
