Χωρίς μεσάζοντα, χωρίς προμήθεια, χωρίς άδεια — η ελεύθερη πρόσβαση στα μετρητά αποτελεί όρο οικονομικής ελευθερίας
Το μετρητό δεν είναι κατάλοιπο μιας περασμένης εποχής. Είναι το μοναδικό χρήμα που μπορεί να κρατήσει ο πολίτης στα χέρια του και να το χρησιμοποιήσει άμεσα, χωρίς τράπεζα, κάρτα, κινητό τηλέφωνο, ηλεκτρικό ρεύμα ή σύνδεση στο διαδίκτυο.
Το ευρώ που βρίσκεται στον τραπεζικό λογαριασμό αποτελεί υποχρέωση μιας εμπορικής τράπεζας προς τον καταθέτη. Το χαρτονόμισμα, αντίθετα, είναι χρήμα που εκδίδεται από την κεντρική τράπεζα και βρίσκεται απευθείας στην κατοχή του πολίτη. Εμπιστευόμαστε ότι ένα ευρώ στην τράπεζα αξίζει ένα ευρώ, επειδή μπορούμε να το μετατρέψουμε σε ένα ευρώ μετρητών. Αυτή η δυνατότητα αποτελεί την «άγκυρα εμπιστοσύνης» ολόκληρου του νομισματικού συστήματος.
Η ίδια η Bundesbank επισημαίνει ότι τα μετρητά δεν έχουν πιστωτικό κίνδυνο, λειτουργούν ανεξάρτητα από τις ψηφιακές υποδομές και είναι απαραίτητα σε διακοπές ρεύματος, κυβερνοεπιθέσεις και άλλες κρίσεις. Τα χαρακτηρίζει, μαζί με το ψηφιακό ευρώ, βασικό πυλώνα ενός ανθεκτικού συστήματος πληρωμών. Bundesbank – The Role of Cash and the Digital Euro
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δηλώνει ότι το ψηφιακό ευρώ προορίζεται να συμπληρώσει και όχι να αντικαταστήσει τα μετρητά. Αυτή η επίσημη θέση έχει ιδιαίτερη σημασία: ακόμη και η ψηφιακή μετάβαση χρειάζεται τη σταθερότητα και την εμπιστοσύνη που προσφέρει το φυσικό χρήμα. ΕΚΤ – Ψηφιακό ευρώ και μετρητά
Η αθόρυβη υποχώρηση
Τα μετρητά δεν καταργούνται σήμερα με νόμο. Περιορίζεται, όμως, σταδιακά η δυνατότητα χρήσης τους: κλείνουν τραπεζικά καταστήματα, αποσύρονται ΑΤΜ και η ανάληψη γίνεται δυσκολότερη ή ακριβότερη.
Στη Γαλλία τέσσερις μεγάλες τράπεζες ενώνουν τα δίκτυά τους σε κοινά σημεία εξυπηρέτησης και αποσύρουν περίπου 3.000 επικαλυπτόμενα ΑΤΜ. Η ενοποίηση μπορεί να μειώνει το τραπεζικό κόστος, αλλά δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιος εγγυάται ότι η πρόσβαση θα παραμείνει πραγματικά εύκολη στις αγροτικές περιοχές, στα μικρά νησιά και στις φτωχότερες γειτονιές; Το δημοσίευμα των «Νέων»
Δεν χρειάζεται, λοιπόν, να ανακοινωθεί η κατάργηση των μετρητών. Αρκεί να μειώνονται συνεχώς τα σημεία ανάληψης, να αυξάνονται οι αποστάσεις και να φορτώνεται το κόστος στον πολίτη. Ένα δικαίωμα που δεν μπορεί να ασκηθεί εύκολα παραμένει δικαίωμα μόνο στα χαρτιά.
Δεν βρέθηκε ακόμη πιο ελεύθερο μέσο συναλλαγής
Οι ηλεκτρονικές πληρωμές είναι γρήγορες και χρήσιμες, κυρίως στις συναλλαγές από απόσταση. Δεν έχουν, όμως, την ανεξαρτησία των μετρητών. Κάθε ηλεκτρονική πληρωμή χρειάζεται συσκευή, δίκτυο, λογαριασμό και την έγκριση ενός συστήματος που ελέγχεται από τρίτους.
Το μετρητό περνά αμέσως από το ένα χέρι στο άλλο. Δεν ζητά κωδικό, δεν αφήνει προμήθεια σε κάθε συναλλαγή και δεν αποκλείει εκείνον που δεν διαθέτει τεχνολογικές γνώσεις. Για τις μικρές καθημερινές συναλλαγές δεν έχει βρεθεί ακόμη πιο απλό, καθολικό και ανθρώπινο μέσο.
Η απάντηση δεν είναι να απορρίψουμε την τεχνολογία. Είναι να μην επιτρέψουμε να γίνει υποχρεωτικός μονόδρομος. Οι ψηφιακές πληρωμές πρέπει να αποτελούν δυνατότητα και τα μετρητά κατοχυρωμένο δικαίωμα.
Επίλογος
Η ελεύθερη πρόσβαση στα μετρητά δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια ούτε νοσταλγία μιας μεγαλύτερης γενιάς. Είναι ζήτημα ισότητας, αξιοπρέπειας και δημοκρατικού ελέγχου του χρήματος.
Το μετρητό είναι το τελευταίο ευρώ που μπορεί να περάσει από άνθρωπο σε άνθρωπο χωρίς να ζητήσει άδεια, χωρίς να αφήσει προμήθεια και χωρίς να μεσολαβήσει κανείς. Αν χαθεί, δεν θα χαθεί μόνο ένα μέσο πληρωμής. Θα χαθεί ένα μέρος της οικονομικής ελευθερίας του πολίτη.
Λεζάντα:
Το μετρητό στην τσέπη του πολίτη δεν είναι παρελθόν. Είναι ελευθερία, ασφάλεια και δύναμη.
— δδμανιάς
Η άγρια νιότη ζητούσε έναν κόσμο ελεύθερο. Σήμερα η ίδια απαίτηση περνά και μέσα από το πιο καθημερινό δικαίωμα: να κρατά ο άνθρωπος στα χέρια του τον κόπο του, χωρίς έλεγχο, άδεια και μεσάζοντες.
