118 χρόνια μετά, οι στίχοι του Κωστή Παλαμά μάς αναγκάζουν να αναρωτηθούμε τι πραγματικά άλλαξε στην ελληνική κοινωνία.
Το 1908 ο Κωστής Παλαμάς, στο ποίημά του «Αποκριτική γραφή», καταγγέλλει με οργή την υποκρισία, την εξουσία, τη δουλοπρέπεια και την περιφρόνηση της αλήθειας.
Οι «ντερβίσηδες» και οι «μανταρίνοι» είναι εικόνες ανθρώπων και μηχανισμών εξουσίας που δεν προσφέρουν τίποτα ουσιαστικό στην κοινωνία.
Πέρασαν 118 χρόνια. Άλλαξαν κυβερνήσεις, πολιτεύματα, κόμματα και πρόσωπα.
Άλλαξε όμως η σχέση του απλού ανθρώπου με την εξουσία;
η φτώχεια δεν είναι ποίηση, είναι αριθμοί
Το 2024, σύμφωνα με την Eurostat, η Ελλάδα είχε το μεγαλύτερο ποσοστό παιδικής υλικής στέρησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση: 33,6%, έναντι 13,6% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Το ίδιο έτος, τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούσαν κατά μέσο όρο το 36% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν 19%.
Πώς να μιλήσεις για ευημερία όταν τόσες οικογένειες δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν τα βασικά;
οι σημερινοί μανταρίνοι
Ο Παλαμάς καταγγέλλει μια εξουσία που απομακρύνεται από τον λαό.
Σήμερα έχουμε κυβερνήσεις, υπουργεία, διοικήσεις, συμβούλους, οργανισμούς και έναν τεράστιο μηχανισμό που οφείλει να υπηρετεί τον πολίτη.
Όμως ο πολίτης έχει δικαίωμα να ρωτά: ποιος ελέγχει τις αποφάσεις; Ποιος λογοδοτεί για τα λάθη; Ποιος ωφελείται από τη διαχείριση του δημόσιου χρήματος;
Και γιατί η γραφειοκρατία συχνά αποδεικνύεται πιο ισχυρή από τις ανάγκες των ανθρώπων;
οι μαμμωνάδες του σήμερα
Ο Παλαμάς μιλά και για εκείνους που λατρεύουν το χρήμα.
Στη σημερινή Ελλάδα, οι τράπεζες, τα funds και οι μεγάλες οικονομικές επιχειρήσεις διαθέτουν τεράστια δύναμη.
Την ίδια στιγμή, μικροί επαγγελματίες και νοικοκυριά αγωνίζονται με δάνεια, ενοίκια, λογαριασμούς και ακρίβεια.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχει επιχειρηματικότητα ή πλούτος.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η οικονομική δύναμη αποκτά μεγαλύτερη επιρροή από τις ανάγκες της κοινωνίας.
και ο λαός; δεν έχει ευθύνη;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο σκληρό μήνυμα του Παλαμά.
Δεν καταγγέλλει μόνο τους κυβερνήτες. Καταγγέλλει και την υποταγή, την ανοχή στο ψέμα, τη συνήθεια να περιμένουμε από κάποιον ισχυρό να μας σώσει.
Και σήμερα δεν μπορούμε να αποδίδουμε όλες τις ευθύνες στους άλλους.
Όταν ανεχόμαστε το ρουσφέτι, όταν ψηφίζουμε χωρίς να απαιτούμε λογοδοσία, όταν σιωπούμε μπροστά στην αδικία, βοηθάμε να συνεχίζεται αυτό που καταγγέλλουμε.
118 χρόνια μετά
Δεν ζούμε στην Ελλάδα του 1908. Έχουμε δημοκρατία, δικαιώματα και κατακτήσεις που κερδήθηκαν με αγώνες.
Αλλά η δημοκρατία δεν εξαντλείται στην κάλπη.
Χρειάζεται δικαιοσύνη, αξιοπρέπεια, έλεγχο της εξουσίας και πραγματική δυνατότητα να ζει ο άνθρωπος από τη δουλειά του.
Ο Παλαμάς δεν μας έδωσε μια προφητεία για το 2026. Μας άφησε έναν καθρέφτη.
Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι, ύστερα από 118 χρόνια, αναγνωρίζουμε ακόμη μέσα του τόσα πολλά από τη δική μας Ελλάδα.
— δδμανιάς
πηγές
- Κωστής Παλαμάς – «Αποκριτική γραφή», Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
- Eurostat – Παιδική υλική στέρηση στην ΕΕ, 2024
- Eurostat – Housing in Europe, έκδοση 2025
| Αποκριτική γραφή |
| Εγώ γυρίζω, γυρίζω, και κάνω τον άνεμο κουβάρι… Καρκαβίτσας (Από ένα γράμμα του) |
| Γύριζε, μη σταθείς ποτέ, ρίξε μας πέτρα μαύρη, ο ψεύτης είδωλο είν’ εδώ, το προσκυνά η πλεμπάγια, η Αλήθεια τόπο να σταθεί μια σπιθαμή δε θά βρει. Αλάργα. Μόρα της ψυχής της χώρας τα μουράγια. 5 Η Πολιτεία λωλάθηκε, κι απόπαιδα τα κάνει το Νου, το Λόγο, την Καρδιά, τον Ψάλτη, τον Προφήτη· κάθε σπαθί, κάθε φτερό, κάθε χλωρό στεφάνι,στη λάσπη. Στάβλος ο ναός και μπουντρούμι το σπίτι. Από θαμπούς ντερβίσηδες και στέρφους μανταρίνους 10 κι από τους χαλκοπράσινους η Πολιτεία πατιέται. Χαρά στους χασομέρηδες! Χαρά στους αρλεκίνους! Σκλάβος ξανάσκυψε ο Ρωμιός και δασκαλοκρατιέται. Γύρω μου αδιάφοροι κι οχτροί, και ουρλιάζουνε μπροστά μου, κι εμέ μ’ αδράχνει ένας θυμός κι ένας σκοπός με πάει· 15 κι ένα παλιό τραγούδι μου μέσ’ απ’ τη θάλασσά μουξανάρχεται στα χείλη μου, κύμα κι αφρός, και σπάει: Δεν έχεις, Όλυμπε, θεούς, μηδέ λεβέντες η Όσσα, ραγιάδες έχεις, μάνα Γη, σκυφτούς για το χαράτσι ,κούφιοι και οκνοί καταφρονάν τη θεία τραχιά σου γλώσσα, 20 των Ευρωπαίων περίγελα και των αρχαίων παλιάτσοι. Και δημοκόποι Κλέωνες και λογοκόποι Ζωίλοι, και Μαμμωνάδες βάρβαροι, και χαύνοι Λεβαντίνοι·λύκοι, ω κοπάδια, οι πιστικοί και ψωριασμένοι οι σκύλοικι οι χαροκόποι αδιάντροποι και πόρνη η Ρωμιοσύνη! 25 Και το επικό παλάτι, νά! (για σένα εγώ το υψώνω,κορόνα του βυζαντινού θυμού, Βουλγαροχτόνε), το παρατώ· πολεμική καστέλα θεμελιώνω. Είν’ εδώ μέσα οι βούλγαροι και οι τούρκοι και μας τρώνε. Το Τότε μια για πάντα πάει· γεννήσου από το Τώρα, 30 γκρεμιστή, πλάστη, φύσηξε το φύσημά σου, ω μάγε,σκολαστικός και ρουσφετλής ρημάζουνε τη χώρα· βουλγαροχτόνε, φρύαξε, και ρίξου, Τουρκοφάγε! |
| ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ |
| Σε βλέπω· αναγελαστικά τα μάτια σου σπαράζουν στο αγέλαστό σου πρόσωπο, συγνεφιασμένη μέρα, 35 το πρόσωπό σου απελπισιά, τα μάτια σου ταράζουν. Μα κράτησε το δρόμο σου και κοίτα παραπέρα. Πάντα είν’ ορθός κι ασάλευτος ο λειτουργός· το χέριτ’ αργοσαλεύει ρυθμικά βλογώντας· μην ξεχάνεις. Γύρω μου ατάραχα, η ελιά, το φως, το καλοκαίρι· 40 στριφογυρίζει, δέρνεται μονάχα ο μπεχλιβάνης. Ας σκούζουν οι ντερβίσηδες, ας λένε οι μανταρίνοι, και μέσα η χώρα γριά λωλή κι ας δασκαλοκρατιέται. Στα περιβόλια —κοίταξε— βαθιά είν’ οι άσπροι κρίνοι, κάτου από δέντρα φουντωτά λαός δροσολογιέται. 45 Πόσα ολοστρόγγυλα παιδιά κι ωραία κορίτσια πόσαμε τα χλωρά, με τα πουλιά περνάνε ταιριασμένα,και συλλαβίζουν τη ζωή, την ομορφιά, τη γλώσσακι απάνου στα δημιουργά βιβλία σου σκυμμένα! 21 του Μάη 1908 |
Ο Κωστής Παλαμάς έγραψε πριν από έναν αιώνα για μια Ελλάδα που την πατούσαν οι ισχυροί, οι υποκριτές και οι προσκυνητές του χρήματος.
Ακούμε σήμερα το μελοποιημένο «Γύριζε» και αναρωτιόμαστε: πόσα άλλαξαν πραγματικά;
Άλλαξαν οι εποχές, τα πρόσωπα, οι κυβερνήσεις. Μα η φτώχεια, η αδικία, η αλαζονεία της εξουσίας και η υποταγή στο χρήμα εξακολουθούν να μας πληγώνουν.
Το τραγικό δεν είναι πως ο Παλαμάς μιλούσε για την Ελλάδα του τότε. Είναι πως, ακούγοντάς τον σήμερα, αναγνωρίζουμε τόσο πολύ την Ελλάδα του τώρα.
Και το πιο δύσκολο ερώτημα παραμένει: ως πότε θα τα ανεχόμαστε;
Discover more from iloveithaki.gr
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
