Υπάρχουν, θα έλεγε κανείς, γεωγραφίες και γεωγραφίες. Ορατές και αόρατες, φυσικές και τεχνητές, υπαγορευμένες από την οικονομία και την πολιτική, και συνηθέστατα τον πόλεμο, ο οποίος, για να θυμηθούμε τον Φον Κλάουζεβιτς, «αποτελεί τη συνέχεια της πολιτικής με άλλα μέσα». Γεωγραφίες που εμφανίζονται ή εξαφανίζονται ξαφνικά, όπως κάποια νησιά που αναδύονται ή βυθίζονται όταν συγκρούονται υποθαλάσσιες τεκτονικές πλάκες. Αλλά δεν υπάρχουν μόνο οι γεωφυσικές συγκρούσεις.
Θυμάμαι το ανέκδοτο που κατά την επιστροφή από ένα ομαδικό ταξίδι στη βομβαρδιζόμενη το 1999 Γιουγκοσλαβία μάς αφηγήθηκε η δίμετρη συνοδός του πούλμαν, που έπαιζε στην Εθνική μπάσκετ της χώρας της πλέι μέικερ «διότι ήταν κοντή».
Ενας Γιουγκοσλάβος και ένας Αμερικανός ανταλλάσσουν μπηχτές στο διαδίκτυο: «Τι χώρα είστε εσείς που δεν έχετε Ιστορία», σαρκάζει ο Γιουγκοσλάβος. Και ο συνομιλητής του τον καρφώνει: «Καλά. Εμείς μπορεί να μην έχουμε Ιστορία. Αλλά εσείς σε λίγο δεν θα έχετε Γεωγραφία».
Και στον νου μου δεν έρχονται μόνον τα συχνά αντίμαχα ή αλληλοϋποβλεπόμενα κρατίδια που έχουν διαδεχτεί μέχρι και σήμερα τη διασπαραγμένη αυτή χώρα. Αλλά επίσης και το απεμπλουτισμένο ουράνιο που έσπειραν τότε οι βομβαρδισμοί και που αδιαφορώντας για τα νέα σύνορα που αποφάσισαν οι κυρίαρχοι, περνά, πολύ πιο εύκολα από ό,τι οι πρόσφυγες, τα σύνορα δηλητηριάζοντας ανθρώπους και περιβάλλον.
Ποιες ακριβώς χώρες περιλαμβάνει η γεωγραφία της Ευρώπης; Μήπως όσες είχαν την αμφίβολη τύχη να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ενωση; Ή αντιθέτως όσες εκτείνονται, όπως οραματίστηκε ο Ντε Γκολ, «από τον Ατλαντικό ώς τα Ουράλια»; Ή τέλος αυτές που πιάνουν κάποιες εκατοντάδες χιλιόμετρα τα οποία στεγάζουν τα κέντρα αποφάσεων στο Βερολίνο και στις Βρυξέλλες, που εκτελούν «αυθόρμητα» της αποφάσεις του Βερολίνου;
Οι γεωγραφικές αυτές απορίες μπορεί να φανούν απόμακρες και γενικές. Γι’ αυτό θα κλείσω με κάποια πιο κοντινά μας ερεθίσματα. Από επίσημα, αν δεν κάνω λάθος, χείλη ειπώθηκε πρόσφατα κάπου στα βόρεια της πατρίδας μας ότι τα σύνορα δεν αποτελούν «τελευταίο άκρο» ή «εσχατιές» τώρα που αυτοί που «επέλεξαν» να ζουν εκεί θα έχουν «καθολική τηλεοπτική κάλυψη».
Και από άλλα επίσης επίσημα χείλη ότι το «ελληνικότατο Καστελόριζο» δεν είναι στο Αιγαίο, για να διευκρινιστεί αργότερα ότι η διατύπωση είχε γεωγραφικό μόνο χαρακτήρα. Δεν θα παραστήσω την ειδικό. Ο κ. Λέκκας έδωσε ήδη μία απάντηση.
Ωστόσο όταν μιλάμε για τα ανθρώπινα, καθαρές και αθώες γεωγραφίες δεν υπάρχουν, όπως δεν υπάρχουν και σύνορα που να καταργούνται από την τηλεοπτική επικοινωνία. Και η επιλεκτική κατάργηση είτε υποτίμηση των συνόρων φέρνει στον νου ολέθριες μνήμες που δεν πρέπει να ξαναπάρουν σάρκα και οστά.
