υπάρχουν στιγμές στην ιστορία που αλλάζουν την πορεία ολόκληρης της ανθρωπότητας.
η ανακάλυψη της φωτιάς.
η γεωργία.
η γραφή.
και κάπου ανάμεσα σε αυτές βρίσκεται μια ιδέα που γεννήθηκε σε μια μικρή πόλη της ανατολικής μεσογείου πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια.
η δημοκρατία.
σήμερα τη θεωρούμε σχεδόν αυτονόητη.
όμως για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας οι άνθρωποι δεν κυβερνούσαν τον εαυτό τους.
κυβερνιούνταν.
από βασιλιάδες.
από αυτοκράτορες.
από στρατηγούς.
από ιερατεία.
από αριστοκρατικές οικογένειες.
ο απλός άνθρωπος είχε υποχρεώσεις.
σπάνια είχε δικαιώματα.
στις αρχές του 6ου αιώνα π.χ. η αθήνα δεν διέφερε πολύ από τις άλλες πόλεις της εποχής.
οι ισχυρές οικογένειες συγκέντρωναν τη γη και την εξουσία.
οι φτωχοί χρεώνονταν.
πολλοί έχαναν ακόμη και την ελευθερία τους.
τότε εμφανίστηκε ο σόλων.
μεταρρύθμισε το σύστημα και απέτρεψε την κοινωνική έκρηξη.
λίγες δεκαετίες αργότερα ο πεισίστρατος περιόρισε την ισχύ των αριστοκρατών και ενίσχυσε τους μικρούς αγρότες.
όμως η μεγάλη αλλαγή ήρθε το 508 π.χ.
όταν ο κλεισθένης συγκρούστηκε με τον ισαγόρα και τους ευγενείς που ήθελαν να κρατήσουν την εξουσία στα χέρια τους.
τότε συνέβη κάτι πρωτοφανές.
ο λαός της αθήνας πήρε θέση.
ξεσηκώθηκε.
πολιόρκησε τους αντιπάλους του στην ακρόπολη.
επέβαλε τη δική του βούληση.
και άνοιξε τον δρόμο για το νέο πολίτευμα.
εκεί γεννήθηκε η δημοκρατία.
όχι ως δώρο ενός ηγέτη.
αλλά ως κατάκτηση των πολιτών.
για πρώτη φορά στην ιστορία ένας σημαντικός αριθμός ανθρώπων απέκτησε το δικαίωμα να συμμετέχει στις αποφάσεις της πόλης του.
η ιδέα ήταν επαναστατική.
η εξουσία δεν ανήκε πλέον σε λίγους.
ανήκε στον δήμο.
στους πολίτες.
αυτή η ιδέα δεν έμεινε στην αθήνα.
πέρασε στους ρωμαίους.
επανεμφανίστηκε στην αναγέννηση.
ενέπνευσε τον διαφωτισμό.
βρέθηκε πίσω από την αμερικανική επανάσταση.
πίσω από τη γαλλική επανάσταση.
πίσω από τα συντάγματα, τα κοινοβούλια και τα δικαιώματα των πολιτών σε ολόκληρο τον κόσμο.
ασφαλώς η αθηναϊκή δημοκρατία δεν ήταν τέλεια.
οι γυναίκες δεν ψήφιζαν.
οι δούλοι αποκλείονταν.
οι μέτοικοι δεν συμμετείχαν.
όμως η μεγάλη ανακάλυψη δεν ήταν η τελειότητα.
ήταν η αρχή.
η ιδέα ότι η εξουσία πρέπει να λογοδοτεί στους πολίτες.
ότι κανείς δεν γεννιέται με θεϊκό δικαίωμα να κυβερνά τους άλλους.
ότι οι άνθρωποι μπορούν να αποφασίζουν για τη μοίρα τους.
ο περικλής, έναν αιώνα αργότερα, θα περιγράψει αυτή την πόλη με υπερηφάνεια.
όχι επειδή ήταν η πλουσιότερη.
όχι επειδή ήταν η ισχυρότερη.
αλλά επειδή οι πολίτες της συμμετείχαν στα κοινά.
γιατί είχε καταλάβει κάτι που ακόμη και σήμερα παραμένει επίκαιρο.
η ελευθερία δεν χαρίζεται.
κατακτάται.
και διατηρείται μόνο όταν οι πολίτες την υπερασπίζονται.
γι’ αυτό η δημοκρατία άλλαξε την παγκόσμια ιστορία.
όχι επειδή έλυσε όλα τα προβλήματα.
αλλά επειδή έδωσε στους ανθρώπους κάτι που καμία αυτοκρατορία, κανένας βασιλιάς και κανένας τύραννος δεν είχε δώσει ποτέ πριν:
τη δυνατότητα να είναι πολίτες και όχι υπήκοοι.
και ίσως αυτό να παραμένει μέχρι σήμερα το μεγαλύτερο επίτευγμα του ανθρώπινου πολιτισμού.
Ο Νίκος Γκάτσος δανείζεται την Περσεφόνη από την αρχαία μυθολογία και τη μετατρέπει σε σύμβολο της φύσης, της ομορφιάς και της ελληνικής ψυχής.
Όταν λέει:
«εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα…»
δεν μιλά μόνο για ένα τοπίο.
Μιλά για έναν τρόπο ζωής που χάνεται.
Για τα χωράφια που γίνονται τσιμέντο.
Για τη μνήμη που παραχωρεί τη θέση της στο κέρδος.
Για την παράδοση που υποχωρεί μπροστά στην εμπορευματοποίηση. δδμανιάς
