23.02.2017, 15:20 | εφσυν
Ηθική, σάτιρα, Σάτυρος. Οι λεπτές ισορροπίες ανάμεσα στα «ήτα» της πρώτης, στο «γιώτα» της δεύτερης και στο «ύψιλον» του τρίτου απασχόλησαν χθες την τέταρτη Βραδιά Διαλόγου του Ιδεότοπου. Μου ψιθυρίζει επιστήθιος φίλος πως «ήθος», κατά τον Μάρτιν Χάιντεγκερ, δεν είναι τίποτε άλλο απ’ το πηγάδι, το βαθύ όρυγμα πάνω στη γη, γύρω απ’ το οποίο οι άνθρωποι, καθισμένοι ανακούρκουδα, ορίζουν τους κανόνες τής μεταξύ τους συμβίωσης, μην παραλείποντας να ρίχνουν στη μαύρη τρύπα τους παρεκκλίνοντες. Νονός του όρου θεωρείται ο Αριστοτέλης, που με τα έργα του «Ηθικά Ευδήμεια», «Ηθικά Μεγάλα» και «Ηθικά Νικομάχεια» διαμόρφωσε ένα πλήρες σύστημα φιλοσοφικής Ηθικής.
Θαρρώ πως είχε προηγηθεί ο Σωκράτης, ακολούθησαν οι Στωικοί, οι διαφωτιστές, ο Καντ, ο Σπινόζα. Κάποιοι απ’ αυτούς υποστήριξαν ότι η ηθική συνείδηση του ανθρώπου αποτελεί μια απόλυτη αρχή έξω και πέρα απ’ την υπόστασή του, η οποία προέρχεται είτε από τους θείους, είτε από τους φυσικούς νόμους. Αργότερα ο Μαρξ και οι κατοπινοί του τεκμηρίωσαν την κοινωνική διάσταση της ανθρώπινης ύπαρξης. Πρώτος απ’ όλους, ωστόσο, ηθική θεωρία θεμελίωσε ο Δημόκριτος, όστις πίστευε πως η ηθική συμπεριφορά του ατόμου συνιστά παράγοντα ευδαιμονίας, «ευθυμίης» σύμφωνα με το λεξιλόγιό του.
Ο μέγιστος Αβδηρίτης δηλαδή έβαλε νωρίς νωρίς στο παιχνίδι, έστω και από σπόντα, το γέλιο, τουτέστιν τη σάτιρα, που ουδόλως σχετίζεται με τους Σατύρους. Πρόκειται για λατινικό φρούτο και ετυμολογείται από το τριγενές και οπωσούν αγενές επίθετο satur, satura, saturum, που περιγράφει τον πρησμένο από τη μάσα, τον κορεσμένο, τον χορτάτο, εκείνο που την έχει ταρατσώσει, τον ικανοποιημένο. Saturia χαρακτηριζόταν η έγκυος γυνή. Είναι έμμετρο ή πεζό κείμενο που επικρίνει, αποδοκιμάζει, ειρωνεύεται, διακωμωδεί, εμπαίζει, χλευάζει, σκώπτεται, ονειδίζει πρόσωπα και καταστάσεις.
Στοχεύει με βέλη την αναλογία, την παρομοίωση, τη σύγκριση, την ειρωνεία, την παρωδία και ιδίως την υπερβολή. Οποιοι απαιτούν άλλου είδους επιχειρήματα από τη σάτιρα οφείλουν να καταβάλουν τα επίχειρα. Χωρίς το χιούμορ θα ήταν ανυπόφορη η ηθική. Η σάτιρα μολαταύτα κινείται γύρω απ’ το δικό της φρέαρ. Αυτός που σαρκάζει πρέπει πρώτα να αυτοσαρκάζεται. Κατόπιν να βάλλει εναντίον ατόμων που βρίσκονται στο απόγειο της ισχύος τους· είναι ανέντιμο να χτυπάς έναν ήδη πεσμένο. Η σάτιρα αποδεικνύεται συχνά ακαταμάχητη, κυρίως όταν στρέφεται εναντίον όσων αδυνατούν να την κατανοήσουν. Εχει ανατρέψει τυραννικά καθεστώτα· ένα γέλιο θα σας θάψει που λένε. Οι παραπάνω σκέψεις απετέλεσαν την ταπεινή μου συνεισφορά στην εκδήλωση του Ιδεότοπου. Θα σας κρατήσω ενήμερους και για τις απόψεις της Ελένης Γερασιμίδου, του Σπύρου Δερβενιώτη και του Αριστείδη Χατζή.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
