Υπάρχουν λέξεις που, όσο περισσότερο τις ακούς, τόσο λιγότερο τις σκέφτεσαι.
Μία από αυτές είναι ο «δημοκρατικός συγκεντρωτισμός».
Την ακούμε τόσα χρόνια, ώστε σχεδόν έπαψε να μας γεννά απορίες.
Κι όμως, αν ένας άνθρωπος που δεν είχε ασχοληθεί ποτέ με την πολιτική μάς ρωτούσε τι σημαίνει, ίσως δυσκολευόμασταν να του απαντήσουμε.
Γιατί η πρώτη απορία έρχεται μόνη της.
Πώς μπορεί να συνυπάρχει η δημοκρατία με τον συγκεντρωτισμό;
Η δημοκρατία στηρίζεται στη διαρκή δυνατότητα της αμφισβήτησης.
Ο συγκεντρωτισμός στηρίζεται στην ενότητα της απόφασης.
Μπορούν τα δύο να συνυπάρξουν;
Ίσως.
Αλλά με μία προϋπόθεση.
Να μη σταματά ποτέ η ελευθερία της σκέψης.
Προσωπικά δεν είχα ποτέ πρόβλημα με τη συλλογική απόφαση.
Αν ένα συνέδριο, μια κεντρική επιτροπή ή οποιοδήποτε συλλογικό όργανο πάρει μια απόφαση, οφείλω να τη σεβαστώ και να συμβάλω στην εφαρμογή της μέχρι να αλλάξει.
Αυτό λέγεται συνέπεια.
Εκεί που αρχίζουν τα ερωτήματα είναι αλλού.
Αν θεωρώ ότι η απόφαση είναι λανθασμένη, γιατί να μη μπορώ να προσπαθήσω να το αποδείξω;
Όχι με υπονόμευση.
Όχι με διάσπαση.
Όχι με προσωπικές στρατηγικές.
Με επιχειρήματα.
Με διάλογο.
Με πολιτική σκέψη.
Η πειθαρχία αφορά την πράξη.
Η σκέψη γιατί πρέπει να πειθαρχήσει;
Η δημοκρατία δεν τελειώνει τη στιγμή που τελειώνει η ψηφοφορία.
Η ψηφοφορία τελειώνει.
Η δημοκρατία συνεχίζεται.
Γιατί, αν από τη στιγμή που λαμβάνεται μια απόφαση θεωρείται ύποπτη κάθε προσπάθεια να τεθεί ξανά προς συζήτηση, τότε γεννιέται ένα ερώτημα που δεν αφορά μόνο ένα κόμμα.
Αφορά κάθε μορφή εξουσίας.
Μήπως εκεί αρχίζει να εμφανίζεται ο αυταρχισμός;
Γιατί ο αυταρχισμός δεν εμφανίζεται μόνο με τα τανκς.
Εμφανίζεται και όταν η διαφωνία παύει να θεωρείται δικαίωμα και αρχίζει να αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα.
Η ιστορία είναι γεμάτη από παραδείγματα.
Κάθε φορά που μια εξουσία πίστεψε ότι κατέχει τη μοναδική αλήθεια, άρχισε να φοβάται τις ερωτήσεις.
Κι όταν μια ιδέα αρχίζει να φοβάται μια άλλη ιδέα, κάτι δεν πάει καλά.
Δεν λέω ότι κάθε συγκεντρωτισμός είναι αυταρχισμός.
Λέω όμως ότι κάθε συγκεντρωτισμός οφείλει να απαντά σε μια δύσκολη ερώτηση:
Πόσο ελεύθερη παραμένει η σκέψη μετά την απόφαση;
Γιατί η δημοκρατία δεν δοκιμάζεται όταν όλοι συμφωνούν.
Δοκιμάζεται όταν επιτρέπεται στη διαφωνία να συνεχίσει να υπάρχει, χωρίς να χαρακτηρίζεται εχθρός.
Και ίσως εκεί να βρίσκεται η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στη συνέπεια και στο δόγμα.
Η συνέπεια σέβεται την κοινή απόφαση.
Το δόγμα φοβάται την κοινή σκέψη.
Και κάθε φορά που η σκέψη φοβάται να μιλήσει, η δημοκρατία γίνεται λίγο φτωχότερη.
Το ερώτημα, λοιπόν, παραμένει.
Μήπως ο συγκεντρωτισμός εμπεριέχει αυταρχισμό;
Ή, καλύτερα,
**μήπως ο αυταρχισμός αρχίζει τη στιγμή που σταματά η ελευθερία της πολιτικής σκέψης;
— δδμανιάς**
σχόλιο δδμανιά:
«Η δημοκρατία δεν είναι ένας προορισμός που κάποτε κατακτήσαμε. Είναι ένας δρόμος που χρειάζεται να τον ξαναπερπατάμε κάθε μέρα, με ελευθερία σκέψης, με διάλογο και με το θάρρος της διαφωνίας. Η “Οδός Ελλήνων” θυμίζει ότι οι δρόμοι της ιστορίας δεν χαράσσονται από τη σιωπή, αλλά από ανθρώπους που τολμούν να σκέφτονται.»
