Το θέαμα των λεγόμενων δημο(σ)κοπήσεων έχει πλέον ξεπεράσει τα όρια του γελοίου και τώρα πια αποτελεί εργαλείο καθαρής χειραγώγησης. Μοιάζει με την ιστορία της Ενωσης Ελλήνων Φυσικών με τις «κβαντικές» μεθόδους για πάσα νόσο, χρεώνοντας εξωφρενικά ποσά για σχετικά σεμινάρια (δήθεν υποχρεωτικά), με τον μανδύα της επιστημονικότητας (βλέπε «Εφημερίδα των Συντακτών» 22-24 Μαρτίου 2019, σελ. 104).
Στην περίπτωση των δημο(σ)κοπήσεων, άμεσος φορέας είναι ο ΣΕΔΕΑ (Σύλλογος Εταιρειών Δημοσκόπησης και Ερευνας Αγοράς -sedea.gr) για τον οποίο μπαίνει τώρα ένα υπαρξιακό δίλημμα. Ο ΣΕΔΕΑ, διατηρώντας ως κόρη οφθαλμού την αξιοπιστία και τη σοβαρότητά του, θα πρέπει να πιέσει αφόρητα τις εταιρείες-μέλη του να εφαρμόσουν τον κώδικα δεοντολογίας, δηλαδή την τήρηση όσων έχουν συμφωνηθεί από τις εταιρείες-μέλη του ΣΕΔΕΑ με τον ΣΕΔΕΑ, και ειδικότερα τον κανονισμό ΠΕΣΣ (τελευταία αναθεώρηση 29 Νοεμβρίου 2017) σχετικά με τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων των ερευνών τους.
Διαφορετικά, μπαίνουμε στα θολά νερά της προώθησης μιας συγκεκριμένης ανάγνωσης-αφήγησης των αποτελεσμάτων των δημο(σ)κοπήσεων μέσω των ΜΜΕ. Και εξηγούμαι:
- Οι εταιρείες θα πρέπει να δημοσιεύουν εμφανέστατα όχι μόνο τα 1.000, λ.χ., άτομα που ρώτησαν, αλλά το πόσοι όντως απάντησαν. Δηλαδή, τον ρυθμό μη ανταπόκρισης/απάντησης στα ερωτήματα, ο οποίος στη διεθνή βιβλιογραφία ονομάζεται non-response rate. Στις μέρες μας, ο ρυθμός μη ανταπόκρισης στην Ελλάδα κινείται στην περιοχή του 60%-70%. Με άλλα λόγια, ρωτώντας, λ.χ., 1.000 άτομα έχεις 400 που απάντησαν (1.000 – 60% του 1.000) –στην καλύτερη εκδοχή–, και αν αυτό το συνδυάζεις με 20%-25% αναποφάσιστους – δεν γνωρίζω/δεν απαντώ, τότε δεν έχεις δημοσκόπηση αλλά κάτι άλλο που είναι ακατονόμαστο.
- Οι εταιρείες θα πρέπει να δημοσιεύουν ακριβώς την ερώτηση κάθε φορά, όπως τη ρωτάνε, και όχι κάποια σύμπτυξη ή παράφραση. Αυτό οδηγεί στο ότι οι ίδιες οι εταιρείες με δική τους, άμεση ευθύνη, θα πρέπει να υπογράφουν τα αποτελέσματα, και όχι οι όποιοι «αναλυτές», που πιθανότατα να μην είναι σε θέση, εξαιτίας σειράς λόγων, να αναλύσουν αυτά που διαβάζουν σαν αποτελέσματα.
- Για όσες εταιρείες θεωρούν το κέρδος ως τον μοναδικό και απόλυτο στόχο, υπάρχει και μια νέα δυνατότητα που είναι απολύτως εφικτή με τη χρήση των υπολογιστών και η οποία έχει ήδη εφαρμοστεί στο εξωτερικό. Ας το πω με ένα παράδειγμα. Μια εταιρεία ερευνών λέει ότι ρωτά 1.000 άτομα, αλλά ρωτά μόνο 200 έως 250 από αυτά. Με ειδικά προγράμματα στον υπολογιστή μπορεί από τις απαντήσεις των 200-250 ατόμων να τις «φουσκώσει» -όπως τη ζύμη- σε 1.000, γλιτώνοντας τη δαπάνη αναλύσεων και ερωτήσεων και παραδίδοντας τα αποτελέσματα (δηλαδή τον σανό στα πρόβατα) πολύ γρηγορότερα.
Η πορεία μετατροπής των δημο(σ)κοπήσεων σε δημοσκοπήσεις είναι αναγκαία για την τήρηση της σοβαρότητας και της αξιοπιστίας όλων των εμπλεκομένων (των εταιρειών και του ΣΕΔΕΑ) και κυρίως για τη μη εξαπάτηση και την ορθή ενημέρωση του κοινού.
* ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών
