iloveithaki.gr, 23/4/2026
υπάρχουν κάτι κουβέντες που δεν γράφτηκαν ποτέ σε βιβλία ιστορίας.
δεν ειπώθηκαν από πρωθυπουργούς ούτε από μεγάλους αναλυτές.
ειπώθηκαν σιγά, σε καφενεία, σε αυλές, σε σπίτια φτωχών ανθρώπων, από ανθρώπους που κουβάλησαν στην πλάτη τους πολέμους, κατοχές, εμφύλιους και εξορίες.
μια απ’ αυτές τις κουβέντες την άκουσα πολλές φορές από παλιούς αριστερούς θιακούς που πολέμησαν φασίστες, δοσίλογους και ξένες εξαρτήσεις τη δεκαετία του ’40.
«γιατί παλέψαμε;
γιατί χύθηκε τόσο αίμα;»
δεν το έλεγαν από δειλία.
ούτε επειδή μετάνιωσαν για τον αγώνα τους.
το έλεγαν κοιτώντας γύρω τους έναν κόσμο που όλο και περισσότερο έμοιαζε να πουλά όσα κάποτε θεωρούσε ιερά.
πουλήθηκε η επανάσταση του ’21 μέσα σε δάνεια, ξένες επιρροές και εμφύλιες πληγές πριν καλά καλά στεγνώσει το αίμα των αγωνιστών.
πουλήθηκε ο αγώνας του ’40.
ο λαός πολέμησε στα βουνά, πέθανε από πείνα, εκτελέστηκε, βασανίστηκε, κι ύστερα βρέθηκε ξανά διχασμένος, κυνηγημένος και φτωχός.
οι άνθρωποι που ονειρεύτηκαν δικαιότερη κοινωνία είδαν πολλές φορές τα όνειρά τους να μετατρέπονται σε κομματικούς μηχανισμούς, καρέκλες, δημόσιες σχέσεις και επαγγελματική πολιτική.
κι έτσι έμεινε να αιωρείται εκείνη η πικρή κουβέντα:
«τελικά τι έμεινε;»
ίσως όμως το πραγματικό ερώτημα σήμερα να είναι άλλο.
τι θα βρουν τώρα για πούλημα;
γιατί σήμερα μοιάζουν να πουλιούνται όλα.
γη.
νερό.
λιμάνια.
δουλειές.
σπίτια.
μνήμη.
αλήθεια.
ακόμα και η ίδια η ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
ο άνθρωπος που κάποτε πάλευε να ελευθερωθεί, σήμερα συχνά παλεύει απλώς να επιβιώσει μέχρι το τέλος του μήνα.
κι όμως υπάρχει κάτι ακόμη πιο βασανιστικό.
αν άλλοι λαοί κατάφεραν να κρατήσουν ένα επίπεδο αξιοπρέπειας, γιατί εμείς όχι;
πως γίνεται κοινωνίες όπως η Finland, η Sweden ή η Denmark να κρατούν ακόμη έναν άνθρωπο όρθιο χωρίς να τον διαλύουν ολοκληρωτικά;
όχι γιατί είναι “ανώτεροι λαοί”.
κανένας λαός δεν γεννιέται ανώτερος.
αλλά γιατί κατάφεραν να χτίσουν κράτη που δεν έγιναν ολοκληρωτικά λάφυρα κομμάτων και πελατειών.
εκεί ο πολίτης έμαθε ότι ο φόρος του επιστρέφει σε παιδεία, υγεία και υποδομές.
ότι ο εργάτης, ο αγρότης, ο δάσκαλος και ο ναυτικός έχουν αξία για την κοινωνία.
ότι αν διαλυθεί η κοινωνία, στο τέλος θα χαθούν όλοι.
ενώ εδώ, για δεκαετίες, το κράτος έγινε:
ρουσφέτι, εξάρτηση, μικροεξουσία και επιβίωση.
η παραγωγή εγκαταλείφθηκε.
ο αγρότης γέρασε μόνος του.
ο ψαράς αφέθηκε να χαθεί.
ο νέος έμαθε ότι πιο εύκολα ζεις σερβίροντας καφέδες παρά δημιουργώντας.
κι όταν ο άνθρωπος χάνει την πίστη του στην κοινωνία, αρχίζει να κοιτά μόνο τον εαυτό του.
εκεί ξεκινά η σήψη.
κι όμως, ίσως οι παλιοί αγωνιστές να αδικούν λίγο τον ίδιο τους τον εαυτό όταν λένε πως δεν έμεινε τίποτα.
γιατί αν δεν υπήρχαν εκείνοι, ίσως να μην υπήρχε ούτε η ίδια η ιδέα της αντίστασης.
ούτε η λέξη αξιοπρέπεια.
ούτε η πεποίθηση πως ο άνθρωπος δεν γεννήθηκε για να σκύβει αιώνια το κεφάλι.
οι αγώνες δεν χάνονται μόνο όταν ηττώνται.
χάνονται όταν οι επόμενοι ξεχάσουν γιατί έγιναν.
κι αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο εμπόριο της εποχής μας:
να πουληθεί η ίδια η μνήμη.
επίλογος
οι λαοί δεν χάνονται μόνο από τη φτώχεια.
χάνονται όταν πειστούν πως δεν αξίζουν καλύτερη ζωή.
κι ίσως σήμερα το μεγαλύτερο πρόβλημα να μην είναι ούτε τα χρέη ούτε οι ξένες δυνάμεις.
αλλά ότι πολλοί άνθρωποι άρχισαν να θεωρούν φυσιολογικό να ζουν χωρίς αξιοπρέπεια.
κι όταν μια κοινωνία συνηθίσει αυτό,
τότε δεν χρειάζεται ούτε κατακτητές ούτε στρατούς.
έχει ήδη παραδοθεί μόνη της.
«οι γερόντοι δεν πονάνε γιατί γέρασαν.
πονάνε γιατί θυμούνται.»
οι “γερόντοι” δεν μιλούν μόνο για τα γηρατειά.
μιλούν για ανθρώπους που κουβάλησαν στην πλάτη τους φτώχεια, πολέμους, εξορίες, δουλειά και αγώνες, πιστεύοντας πως οι επόμενοι θα ζήσουν καλύτερα.
κι ίσως η μεγαλύτερη πίκρα τους δεν είναι που γέρασαν.
είναι που βλέπουν τον άνθρωπο να ξεχνά τόσο εύκολα γιατί κάποιοι μάτωσαν πριν από αυτόν.
γιατί η αξιοπρέπεια δεν χαρίζεται ποτέ.
ή την κρατά ζωντανή κάθε γενιά,
ή χάνεται ξανά από την αρχή.
