από την ισπανία και τη σαρδηνία μέχρι τα νησιά της ιρλανδίας — μέτρα που θα μπορούσε να διεκδικήσει και η ιθάκη
έρευνα – ανάλυση του iloveithaki
στη χθεσινή έρευνα για το θιάκι του 2040 παρουσιάσαμε τον κίνδυνο: λιγότεροι νέοι, περισσότερα κλειστά σπίτια και μια κοινωνία που δυσκολεύεται να λειτουργήσει ολόκληρο τον χρόνο.
σήμερα δεν θα επαναλάβουμε το πρόβλημα. θα εξετάσουμε τι κάνουν άλλες ευρωπαϊκές χώρες για τις περιοχές που χάνουν πληθυσμό και ποια από αυτά τα μέτρα θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στην ιθάκη.
χρειάζεται, όμως, μία διευκρίνιση: δεν υπάρχει ένα ενιαίο ευρωπαϊκό πρόγραμμα που λύνει το δημογραφικό πρόβλημα. υπάρχουν ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία και, παράλληλα, εθνικά και περιφερειακά προγράμματα που προσαρμόζονται στις ανάγκες κάθε τόπου.
ισπανία: σχέδιο 130 μέτρων
η ισπανία δημιούργησε ένα οργανωμένο σχέδιο με 130 μέτρα και περισσότερα από 10 δισ. ευρώ για περιοχές που χάνουν πληθυσμό.
το σχέδιο περιλαμβάνει γρήγορο διαδίκτυο, ενίσχυση μικρών επιχειρήσεων, αποκεντρωμένες δημόσιες υπηρεσίες, στέγαση, καθαρή ενέργεια και κίνητρα για νέους και γυναίκες.
το σημαντικό είναι ότι δεν αντιμετωπίζει την ερημοποίηση σαν ένα απλό δημογραφικό πρόβλημα. τη συνδέει με την εργασία, την κατοικία, τις υποδομές και την καθημερινή ζωή.
το ισπανικό σχέδιο των 130 μέτρων
η χρηματοδότηση του σχεδίου από την ισπανική κυβέρνηση
ιταλία: πρώτα οι βασικές υπηρεσίες
η ιταλία δημιούργησε την εθνική στρατηγική για τις απομακρυσμένες περιοχές, γνωστή ως SNAI.
η αρχή της είναι απλή: κανένας τόπος δεν μπορεί να κρατήσει κατοίκους εάν δεν διαθέτει πρόσβαση σε υγεία, σχολείο και μεταφορές.
γι’ αυτό η στρατηγική συνδέει την τοπική ανάπτυξη με την τηλεϊατρική, την εκπαίδευση, τη δημόσια συγκοινωνία, τις ψηφιακές υποδομές, την επιχειρηματικότητα και την αξιοποίηση των τοπικών προϊόντων.
πρώτα δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για αξιοπρεπή ζωή και ύστερα ζητείται από τον νέο άνθρωπο να μείνει ή να επιστρέψει.
σαρδηνία: χρήματα για μόνιμη πρώτη κατοικία
η σαρδηνία προχώρησε σε ένα πιο άμεσο μέτρο: οικονομική ενίσχυση για αγορά ή ανακαίνιση πρώτης κατοικίας σε μικρούς δήμους.
η επιδότηση έφθασε έως τις 15.000 ευρώ, ενώ εφαρμόστηκαν και κίνητρα για τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων.
η ουσία βρίσκεται στον όρο της μόνιμης κατοίκησης. η ενίσχυση δεν δίνεται για να δημιουργηθεί ακόμη ένα εξοχικό ή τουριστικό κατάλυμα, αλλά για να ξανανοίξει ένα σπίτι και να αποκτήσει μόνιμους κατοίκους.
περιφέρεια σαρδηνίας – αγορά και ανακαίνιση πρώτης κατοικίας
ιρλανδία: ζωή στα απομακρυσμένα νησιά
η ιρλανδία εφαρμόζει το δεκαετές πρόγραμμα Our Living Islands για τις απομακρυσμένες νησιωτικές κοινότητες.
προβλέπει πρόσθετη χρηματοδότηση για την αποκατάσταση άδειων και ερειπωμένων κατοικιών. η ενίσχυση μπορεί να φθάσει έως τις 60.000 ευρώ για ένα άδειο σπίτι και τις 84.000 ευρώ για ένα ερειπωμένο ακίνητο.
τα χρήματα δεν δίνονται απλώς σε κάποιον για να μετακομίσει. χρησιμοποιούνται για την ανακαίνιση του ακινήτου, το οποίο πρέπει να γίνει μόνιμη κατοικία ή να διατεθεί για μακροχρόνια ενοικίαση.
το πρόγραμμα περιλαμβάνει ακόμη μεταφορές, υγεία, εκπαίδευση, ψηφιακή σύνδεση και δυνατότητες τηλεργασίας. δεν αντιμετωπίζει, δηλαδή, το σπίτι ξεχωριστά από τη ζωή που πρέπει να υπάρχει γύρω του.
ιρλανδική κυβέρνηση – Our Living Islands
επίσημες ερωτήσεις και απαντήσεις για το πρόγραμμα
τι δείχνουν αυτά τα παραδείγματα
οι χώρες αυτές δεν εξαφάνισαν την ερημοποίηση. κατάλαβαν, όμως, ότι η αντιστροφή της απαιτεί συνδυασμό μέτρων:
- διαθέσιμη και προσιτή κατοικία,
- σταθερή εργασία,
- υγεία και εκπαίδευση,
- αξιόπιστες μεταφορές,
- γρήγορο διαδίκτυο,
- στήριξη της μικρής επιχείρησης,
- ειδική πολιτική για κάθε απομακρυσμένη περιοχή.
ένα επίδομα μόνο του δεν κρατά μια οικογένεια σε έναν τόπο. ούτε αρκεί ένα φθηνό σπίτι, όταν δεν υπάρχει γιατρός, σχολείο, συγκοινωνία και εισόδημα.
τι θα μπορούσε να διεκδικήσει η ιθάκη
η ιθάκη δεν χρειάζεται να αντιγράψει τυφλά κανένα ξένο πρόγραμμα. μπορεί, όμως, να αξιοποιήσει την εμπειρία τους και να διεκδικήσει ένα δικό της σχέδιο μόνιμης ζωής.
πρώτο μέτρο θα μπορούσε να είναι η καταγραφή των κλειστών και εγκαταλειμμένων σπιτιών και η χρηματοδότηση της επισκευής τους, με την προϋπόθεση ότι θα γίνουν μόνιμες κατοικίες ή θα ενοικιαστούν μακροχρόνια.
δεύτερο, η δημιουργία δημοτικών κατοικιών για γιατρούς, εκπαιδευτικούς και άλλους αναγκαίους εργαζομένους. δεν μπορούμε να ζητάμε προσωπικό, όταν δεν του εξασφαλίζουμε τόπο για να μείνει.
τρίτο, ειδικά κίνητρα για νέες οικογένειες και μικρές επιχειρήσεις που λειτουργούν δώδεκα μήνες τον χρόνο.
τέταρτο, εξασφαλισμένη χειμερινή ακτοπλοϊκή σύνδεση. για ένα νησί, το καράβι δεν είναι πολυτέλεια. είναι ο δρόμος του.
πέμπτο, ένα σταθερό μέρος των εσόδων που δημιουργεί ο τουρισμός να επιστρέφει στην κοινωνία, χρηματοδοτώντας κατοικία, ύδρευση, αποχέτευση, υγεία και δημόσιες υπηρεσίες.
από την έρευνα στη διεκδίκηση
οι ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις υπάρχουν. τα παραδείγματα υπάρχουν. εκείνο που χρειάζεται είναι ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, ώστε η ιθάκη να μη ζητά αποσπασματικά χρήματα για έργα, αλλά να διεκδικεί πόρους για τη διατήρηση της ίδιας της κοινωνίας της.
η ερημοποίηση δεν αντιμετωπίζεται όταν φθάσει το 2040. αντιμετωπίζεται σήμερα, όσο υπάρχουν ακόμη σχολείο, νέοι άνθρωποι, παραγωγικές δυνάμεις και σπίτια που μπορούν να ξανανοίξουν.
ο στόχος δεν είναι απλώς να έρχονται περισσότεροι άνθρωποι στο θιάκι. είναι να μπορούν περισσότεροι άνθρωποι να ζουν εδώ ολόκληρο τον χρόνο.
— δδμανιάς
η «πρέβεζα» του καρυωτάκη δεν μιλά μόνο για έναν τόπο. μιλά για κάθε κοινωνία που αδειάζει αργά, ενώ γύρω της όλα φαίνονται να συνεχίζονται κανονικά.
