δύο συγγενικές λέξεις, δύο διαφορετικά ξεσπάσματα του καιρού
Η λέξη «μπουρίνι» είναι γνωστή σε όλους όσοι έζησαν κοντά στη θάλασσα. Είναι εκείνο το ξαφνικό σκοτείνιασμα, η απότομη αλλαγή του ανέμου και η θάλασσα που μέσα σε λίγα λεπτά αγριεύει.
Πίσω όμως από τη λέξη κρύβεται ένας από τους σφοδρότερους τοπικούς ανέμους της Ευρώπης: η περίφημη bora της Αδριατικής.
Οι δύο λέξεις συγγενεύουν, αλλά τα δύο καιρικά φαινόμενα δεν είναι ακριβώς ίδια.
η bora της Αδριατικής
Η bora είναι ψυχρός, ξηρός και εξαιρετικά δυνατός άνεμος, που κατεβαίνει από τις Δειναρικές Άλπεις προς τις ανατολικές ακτές της Αδριατικής.
Όταν ψυχρός και βαρύς αέρας συγκεντρώνεται στην ενδοχώρα της Κροατίας και της Βοσνίας, αναζητεί διέξοδο προς τη θερμότερη θάλασσα. Περνά πάνω και μέσα από τα ανοίγματα των βουνών και κατρακυλά προς τις ακτές με μεγάλη επιτάχυνση. Μοιάζει με ποτάμι αέρα που χύνεται από το βουνό στη θάλασσα.
Γι’ αυτό η bora είναι καταβατικός άνεμος. Δεν φυσά ομοιόμορφα σε ολόκληρη την ακτή, αλλά βγαίνει από τα ορεινά περάσματα σε ισχυρές λωρίδες. Οι αγριότερες περιοχές βρίσκονται γύρω από την Τεργέστη, το Κβάρνερ, το Σεν και το όρος Βέλεμπιτ.
Εμφανίζεται όλο τον χρόνο, αλλά είναι συχνότερη και ισχυρότερη από το φθινόπωρο έως τις αρχές της άνοιξης. Στο Σεν έχουν καταγραφεί περίπου 177 ημέρες τον χρόνο με κάποια παρουσία της, ενώ στην Τεργέστη περίπου 160. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες αυτές οι ημέρες έχουν άνεμο θύελλας· περιλαμβάνονται και οι ασθενέστερες εμφανίσεις της.
Μια ισχυρή bora μπορεί να φυσά σταθερά με 7 έως 11 μποφόρ. Στις εξόδους των ορεινών περασμάτων μπορεί να φτάσει τα 12 μποφόρ, ενώ οι δυνατότερες σπιλιάδες της ξεπερνούν κατά πολύ ακόμη και το ανώτατο όριο της κλίμακας.
Η μεγάλη ένταση μπορεί να κρατήσει μερικές ώρες ή μία ολόκληρη ημέρα. Το ευρύτερο επεισόδιο όμως συχνά διαρκεί δύο, τρεις ή περισσότερες ημέρες. Τον χειμώνα, σε ακραίες περιπτώσεις, μπορεί να επιμένει ακόμη και πάνω από μία εβδομάδα.
Το ισχυρότερο τμήμα της κινείται συνήθως στα πρώτα 1.000 έως 1.500 μέτρα της ατμόσφαιρας. Κατεβαίνει χαμηλά, αγκαλιάζει τη θάλασσα και δημιουργεί κοντό, απότομο και αφρισμένο κύμα.
Και ναι, η bora μπορεί να περάσει απέναντι. Σε ισχυρά επεισόδια διασχίζει ολόκληρη την Αδριατική και φτάνει στις ιταλικές ακτές. Στην πορεία χάνει μέρος της αρχικής ορμής της και μαζεύει υγρασία από τη θάλασσα, αλλά μπορεί να προκαλέσει βροχές και χιόνια όταν συναντήσει τα Απέννινα.
η σπιλιάδα και η θιακιά σβιλάδα
Σπιλιάδα λέγεται στη ναυτική γλώσσα το ξαφνικό και παροδικό δυνάμωμα του ανέμου. Είναι η απότομη ριπή που ο ναυτικός μπορεί πολλές φορές να τη δει να πλησιάζει από την αλλαγή του χρώματος και της υφής της θάλασσας.
Στο Θιάκι, τις σπιλιάδες τις λέμε σβιλάδες. Η λέξη δεν είναι λάθος. Είναι λαϊκός και τοπικός τύπος της ίδιας ναυτικής λέξης, που διατηρήθηκε στην ομιλία των ανθρώπων της θάλασσας.
Η «ριπή» είναι ο γενικός και επίσημος όρος. Η «σπιλιάδα» —ή η θιακιά «σβιλάδα»— είναι η πιο ζωντανή, ναυτική ονομασία της ισχυρής και παροδικής ριπής.
τι είναι το δικό μας μπουρίνι
Το μπουρίνι δεν είναι συγκεκριμένος άνεμος μιας συγκεκριμένης περιοχής. Είναι ένα ξαφνικό και σύντομο ξέσπασμα ισχυρού ανέμου, που συνδέεται συνήθως με καταιγίδα, ψυχρό μέτωπο ή βίαιη κάθοδο ψυχρού αέρα από ένα σύννεφο.
Ο άνεμος δυναμώνει απότομα, μπορεί να αλλάξει κατεύθυνση, σηκώνει γρήγορα τη θάλασσα και ύστερα από λίγα λεπτά ή λίγες ώρες υποχωρεί. Συχνά συνοδεύεται από μαύρα σύννεφα, δυνατή βροχή, κεραυνούς, χαλάζι και μεγάλη μείωση της ορατότητας.
Μπουρίνια μπορούν να εμφανιστούν όλες τις εποχές. Είναι όμως συνηθέστερα από τα τέλη της άνοιξης έως τις αρχές του φθινοπώρου, όταν η ζεστή και υγρή ατμόσφαιρα ευνοεί τη δημιουργία καταιγίδων.
Στην Ελλάδα μπορούν να εκδηλωθούν τόσο στο Ιόνιο και στο Αιγαίο όσο και σε κλειστούς κόλπους, κοντά στις ακτές και γύρω από ορεινές περιοχές.
Το μπουρίνι δεν είναι υποχρεωτικά καταβατικός άνεμος. Συνήθως δημιουργείται όταν ψυχρός αέρας κατεβαίνει βίαια από ένα καταιγιδοφόρο σύννεφο, χτυπά την επιφάνεια και απλώνεται προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Το ανάγλυφο ενός νησιού ή ενός βουνού μπορεί να το ενισχύσει, αλλά αυτό δεν το μετατρέπει σε bora.
Η δύναμή του δεν είναι σταθερή. Ένα μέτριο μπουρίνι μπορεί να φτάσει τα 6 ή 7 μποφόρ, ενώ ένα ισχυρό καταιγιδοφόρο ξέσπασμα μπορεί να φτάσει τα 9 ή 10 μποφόρ. Σε ακραίες περιπτώσεις, οι σπιλιάδες —οι δικές μας σβιλάδες— μπορούν να αγγίξουν ή να ξεπεράσουν τα 11–12 μποφόρ.
γιατί είναι επικίνδυνο
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος του μπουρινιού δεν βρίσκεται μόνο στη δύναμή του, αλλά κυρίως στο ξαφνικό του ξέσπασμα.
Ο άνεμος δεν φυσά σταθερά. Έρχεται με απότομες σπιλιάδες, αλλάζοντας μέσα σε λίγες στιγμές ένταση και κατεύθυνση. Σηκώνει κοντό και απότομο κυματισμό, περιορίζει την ορατότητα και μπορεί να συνοδεύεται από δυνατή βροχή, χαλάζι και κεραυνούς.
Για μια μικρή βάρκα γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνο όταν τη βρει με πανιά, δίχτυα, παραγάδια ή άλλα εργαλεία στη θάλασσα.
Οι πρώτες προειδοποιήσεις είναι συνήθως η μαυρίλα στον ορίζοντα, η γραμμή αφρού που προχωρά πάνω στη θάλασσα, η απότομη ψύχρα και, ορισμένες φορές, μια παράξενη ησυχία πριν από το πρώτο χτύπημα.
η κοινή ρίζα
Οι Κροάτες ονομάζουν τον άνεμο bura, οι Σλοβένοι burja και οι Ιταλοί bora. Οι Βενετοί ναυτικοί χρησιμοποίησαν και διέδωσαν τον ιταλικό τύπο σε ολόκληρη την Αδριατική και το Ιόνιο, δεν είναι όμως βέβαιο ότι εκείνοι έδωσαν πρώτοι το όνομα.
Η ιταλική λέξη συνδέεται με το λατινικό Boreas και τον αρχαίο ελληνικό Βορέα, τον θεό του βόρειου ανέμου. Από τον βενετσιάνικο τύπο borin προήλθε πιθανότατα το ελληνικό μπουρίνι.
Έτσι, μια λέξη που ξεκίνησε από τον αρχαίο Βορέα ταξίδεψε στην Αδριατική, πέρασε από τη γλώσσα των Βενετών ναυτικών και επέστρεψε στα ελληνικά.
Η bora είναι άνεμος με συγκεκριμένη πατρίδα, διαδρομή και μηχανισμό. Το μπουρίνι δεν έχει πατρίδα· μπορεί να ξεσπάσει ξαφνικά σχεδόν παντού.
Συγγενεύουν στη λέξη και στην αγριάδα, αλλά δεν είναι το ίδιο φαινόμενο.
Η θάλασσα, άλλωστε, έχει πολλούς τρόπους να προειδοποιεί. Αρκεί ο άνθρωπος να έχει μάθει να τη διαβάζει.
— δδμανιάς
Πηγές: Πανεπιστήμιο της Μπολόνια – Dynamics of Bora Wind · Copernicus – η bora πάνω από την Αδριατική · Λεξικογραφικός ορισμός της σπιλιάδας · Ορισμός του squall
Ο ίδιος άνεμος που γίνεται bora και μπουρίνι, κάποτε φυσά σαν αεράκι και γλυκαίνει τη θάλασσα και την ψυχή.
