δημόσιο χρήμα: πόσο πιάνει τόπο, πόσο γεμίζει τσέπες;

το δημόσιο χρήμα δεν είναι κανενός υπουργού, κανενός δημάρχου και κανενός κόμματος. είναι δικό μας. από τη δουλειά μας, τους φόρους μας, τον φπα που πληρώνουμε ακόμη κι όταν αγοράζουμε ένα καρβέλι ψωμί.

γι’ αυτό έχουμε δικαίωμα να ρωτάμε: πόσα επιστρέφουν στην κοινωνία και πόσα χάνονται στη σπατάλη, στις υπερκοστολογήσεις, στα ρουσφέτια και στη διαφθορά;

δεν έχουμε έναν αξιόπιστο λογαριασμό για να μοιράσουμε ποσοστά. έχουμε όμως κάθε λόγο να απαιτούμε να ξέρουμε πού πηγαίνει και το τελευταίο ευρώ.

ο πολίτης καλείται να είναι συνεπής σε όλα. να πληρώνει φόρους, λογαριασμούς, δημοτικά τέλη και δόσεις. αν καθυστερήσει, το χρέος μένει εκεί και τον κυνηγάει. την ίδια αυστηρότητα δικαιούται να απαιτεί από όσους διαχειρίζονται τα χρήματά του. χωρίς εξαιρέσεις λόγω θέσης, ονόματος ή γνωριμιών.

αντί γι’ αυτό, κινδυνεύουμε να συνηθίσουμε ακόμη και τη διαφθορά. ακούμε «έτσι γίνονται αυτά», «πάντα γίνονταν», «όλοι ίδιοι είναι». κουβέντες που μοιάζουν αγανακτισμένες, αλλά στο τέλος βολεύουν όσους δεν θέλουν έλεγχο. γιατί, αν όλοι είναι ίδιοι και τίποτα δεν αλλάζει, γιατί να ζητήσει κανείς λογαριασμό;

κι έτσι μαθαίνουμε να θεωρούμε φυσιολογικό και τον πλούτο των λίγων και τη στενότητα των πολλών. άλλοι να μετρούν επενδύσεις και άλλοι να λογαριάζουν αν φτάνει η σύνταξη μέχρι το τέλος του μήνα.

κι ας ανοίξει επιτέλους ο λογαριασμός: τι περιουσία είχε ο καθένας όταν ανέλαβε και τι απέκτησε στη διάρκεια της θητείας του; με ποια εισοδήματα, ποια δάνεια και ποιες άλλες πηγές;

ο έλεγχος δεν περιορίζεται μόνο στον ίδιο τον αξιωματούχο. το πλαίσιο του «πόθεν έσχες» προβλέπει αυτοτελείς δηλώσεις και για συζύγους, ακόμη και εν διαστάσει, και για συντρόφους με σύμφωνο συμβίωσης, ενώ περιλαμβάνει και περιουσιακά στοιχεία ανήλικων παιδιών. δεν καλύπτει αυτομάτως κάθε ενήλικο συγγενή απλώς λόγω συγγένειας. www.pothen.gr

η απόκτηση περιουσίας δεν αποδεικνύει από μόνη της παρανομία. αλλά όποιος διαχειρίζεται το δημόσιο χρήμα οφείλει καθαρές απαντήσεις για το δικό του. δεν αρκεί να μας λένε πόσα έχουν. πρέπει να ελέγχεται και πώς τα απέκτησαν.

ο έλεγχος, όμως, δεν μπορεί να σταματά σε όσα φαίνονται με την πρώτη ματιά. υπάρχουν υπεράκτιες εταιρείες, λογαριασμοί στο εξωτερικό και αλυσίδες εταιρικών συμμετοχών που μπορούν να δυσκολεύουν τον εντοπισμό του πραγματικού ιδιοκτήτη και της προέλευσης των χρημάτων. δεν είναι όλα αυτά παράνομα, ούτε σημαίνει ότι δεν ερευνώνται. απαιτούν όμως ουσιαστικό έλεγχο και συνεργασία μεταξύ κρατών. ο πολίτης δεν έχει πρόσβαση σε αυτά τα μη δημόσια στοιχεία· οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να τα αναζητούν στο πλαίσιο των ερευνών τους. γιατί άλλο «δεν βρέθηκε τίποτα» και άλλο «δεν ελέγχθηκε».

ούτε κάθε ανάθεση κρύβει μίζα. κάθε δημόσια δαπάνη, όμως, οφείλει να έχει καθαρή εξήγηση: ποιος πήρε τη δουλειά, πώς επιλέχθηκε, πόσο κόστισε, τι παρέδωσε και ποιος το έλεγξε.

και δεν αρκεί μια ανακοίνωση ότι αποκαλύφθηκε ακόμη ένα κύκλωμα. καλά κάνουν και το αποκαλύπτουν. το ερώτημα είναι και τι ακολουθεί: θα αποδοθούν ευθύνες; θα επιστραφούν χρήματα; θα διορθωθεί ο μηχανισμός που επέτρεπε την παρανομία; ή θα ξεχαστεί η υπόθεση μόλις εμφανιστεί η επόμενη;

το ίδιο ισχύει παντού, από το υπουργείο μέχρι τον μικρότερο δήμο. ένα έργο πρέπει να κρίνεται από τη χρησιμότητα, το κόστος και την αντοχή του, όχι από τη φωτογραφία των εγκαινίων. και η ανάρτηση μιας απόφασης στο διαδίκτυο είναι η αρχή της διαφάνειας, όχι το τέλος του ελέγχου.

γιατί το χρήμα που χάνεται δεν είναι ένας αριθμός σε χαρτί. είναι ένας γιατρός που λείπει, ένα σχολείο που περιμένει επισκευή, ένας δρόμος που παραμένει επικίνδυνος, μια υποδομή που πληρώθηκε αλλά δεν λειτουργεί.

ο κόσμος έχει δικαίωμα να αγανακτεί και να απαιτεί λογοδοσία. δεν χρειάζεται να γίνει λογιστής ή εισαγγελέας για να ζητήσει έντιμη διαχείριση.

το συνηθισμένο δεν γίνεται δίκαιο επειδή κρατάει χρόνια. και τα χρήματά μας δεν τα χαρίζουμε σε κανέναν.

όταν ο λαός ζητάει λογαριασμό, γίνεται «εχθρός». όσο πληρώνει και σωπαίνει, είναι «υπεύθυνος πολίτης». μα ο τόπος δεν ανήκει σ’ εκείνους που τον μοιράζονται πίσω από κλειστές πόρτες. ανήκει σ’ εκείνους που τον κρατούν όρθιο με τη δουλειά τους. δδμανιάς