τα πάθη υπονομεύουν τον ορθό λόγο

21.06.2017, 06:00 | εφσυν

Εβίτα Καραγεώργου*

Σας έχει συμβεί να συζητάτε με φίλους και κάποια στιγμή τα πνεύματα να οξύνονται με κίνδυνο να εξελιχθεί η κουβέντα σε καβγά;

Τι συμβαίνει και τα αίματα ανάβουν; Γιατί καταστάσεις έντασης υποκαθιστούν την όποια συζήτηση και αντιπαράθεση απόψεων;

Γιατί η νηφαλιότητα και ο ορθός λόγος έχουν υποχωρήσει ολοσχερώς;

Διότι, όπως έλεγε και ο Ευριπίδης, ο ορθός λόγος υπονομεύεται και ακυρώνεται από τα πάθη.

Και η εποχή μας, δυστυχώς, αφήνει χώρο σε πολλά πάθη – ατομικά και συλλογικά.

Ερωτήματα που γυρεύουν αγωνιωδώς απαντήσεις (πόλεμοι, διαψεύσεις, αντιφάσεις, ανατροπές, καταρρεύσεις) γεννούν το πάθος του αυτοματισμού στην επικοινωνία.

Αστραπιαία και διαπλανητικά το οποιοδήποτε μήνυμα γλιστράει σαν είδηση, χωρίς κανένα φραγμό στην προέλευσή του, κανένα φίλτρο ελέγχου της αλήθειας του.

Και ο δέκτης, ανυπόμονος και απαίδευτος, χωρίς αντιστάσεις, δέχεται με ευκολία και ρηχότητα ατεκμηρίωτες και ανεδαφικές θέσεις, τις οποίες κατά κανόνα αναμεταδίδει.

Ζούμε την εποχή των fake news και της facked logic. Ολοένα και λιγότεροι άνθρωποι προσέχουν, παρατηρούν, επεξεργάζονται, σκέφτονται σε βάθος, κρίνουν και συγκρίνουν ώστε να αποτιμούν νηφάλια τα δεδομένα προτού σχηματίσουν άποψη και καταλήξουν σε συμπεράσματα.

Αβασάνιστα το ασήμαντο γίνεται σημαντικό, το προσωπικό σκιάζει το ευρύτερο και απλώνεται σε καθολικό, το τοπικό καλύπτει το ευρύτερο, το άμεσο πνίγει το μακροπρόθεσμο.

Η σύγχρονη θεωρία της γλώσσας και της παιδαγωγικής -σαν όπλο απέναντι στη ραγδαία και ανεξέλεγκτη εισβολή του διαδικτύου- προτάσσει στα προγράμματα εκπαίδευσης από την πρώτη κιόλας βαθμίδα τον κριτικό γραμματισμό ως τον πλέον επείγοντα γραμματισμό της εποχής μας.

Για τον δυτικό τουλάχιστον κόσμο, αναλφάβητος πια δεν θεωρείται εκείνος που δεν γνωρίζει την κλασική γραφή και ανάγνωση αλλά εκείνος που στερείται την κριτική ικανότητα και αδυνατεί να αναπτύξει τις συνθετότερες αντιληπτικές ικανότητές του.

Ο κριτικός γραμματισμός αφορά τη συστηματική καλλιέργεια της κριτικής σκέψης στα παιδιά, με σκοπό να μάθουν να τοποθετούνται κριτικά, δηλαδή δημοκρατικά, στον κόσμο που τα περιβάλλει.

Ασκούνται μεθοδικά στην εξάσκηση των ανώτερων λειτουργιών της νόησης -παρατήρηση, σύγκριση, αφαίρεση, γενίκευση-, με σκοπό να κατακτούν σταδιακά την ουσιαστική γνώση αντί της φευγαλέας αποστήθισης.

Μαθαίνουν να διαλέγονται και να συμβιώνουν ισότιμα με τον διπλανό τους, να αποκτούν συνείδηση των ατομικών τους ορίων, να ελέγχουν θυμικές και συναισθηματικές αντιδράσεις τους.

Η υπόθεση του κριτικού γραμματισμού δεν είναι καθόλου εύκολη, ούτε άμεση.

Σημαίνει την αλλαγή εποχής. Καθορίζει το είδος της κοινωνίας στην οποία θα ζήσουμε.

Το κυριότερο: δεν αφορά μόνο τους μικρούς μαθητές, αλλά προπάντων τους ενηλίκους, που ως γονείς αποτελούν και τον πρώτο δάσκαλο και το διαρκές πρότυπο συμπεριφοράς.

*δρ φιλόλογος, ε.τ. σχολική σύμβουλος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

«Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν ενισχύσει τα πολιτικά ψέματα