Μετά τη φετινή Πρωτομαγιά, ο Δημήτρης Κουφοντίνας, ο εκτελεστής της «17 Νοέμβρη», καταδικασμένος σε έντεκα φορές ισόβια και είκοσι πέντε χρόνια κάθειρξη, «ξαναπιάνει το κόκκινο νήμα της αντίστασης» και ξεκινά απεργία πείνας, αντιδρώντας στο απορριπτικό βούλευμα του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών Βόλου, διεκδικώντας έτσι το δικαίωμα στην έβδομη άδειά του από τις φυλακές. Μετέρχεται το μοναδικό όπλο του φυλακισμένου απέναντι στο τιμωρητικό όπλο του εγκλεισμού που το κράτος εφαρμόζει εδώ και αιώνες άκρως αποτελεσματικά, ιδιαίτερα προς εκείνους που αποτάσσονται την εξουσία.
Η φυλακή είναι θεμελιώδης δομή της κοινωνίας που ζούμε, δεν είναι μονάχα ένας τόπος, μια αρχιτεκτονική τυπολογία, μια κατασκευή αλλά μια ιδεολογία, μια κουλτούρα, ένα κοινωνικό φαινόμενο. Εχει συνεπώς μια δικιά της ταυτότητα επιβολής και υποταγής.
Ο εγκλεισμός, όπως και άλλα όπλα που παλαιότερα χρησιμοποιούσε η εξουσία, όπως ο βασανισμός ή ο ακρωτηριασμός (κυρίως πριν από τη Γαλλική Επανάσταση), μαζί με τις επιμέρους μορφές εξαναγκασμού και πειθαναγκασμού (ωράριο, απομόνωση, προαυλισμός, δραστηριότητες, επισκεπτήριο κ.λπ.), δεν στοχεύουν στην άμεση φυσική εξόντωση του αντιπάλου αλλά στη μεταμέλειά του, στην απονέκρωση της θέλησης, στην πνευματική και ψυχική του εξουδετέρωση, στην ανάπλασή του στα πρότυπα που αυτή επιθυμεί.
Γιατί; Η άμεση φυσική εξόντωση δεν εξυπηρετεί το σχέδιο του κράτους και του κεφαλαίου. Η κυριαρχία αποσκοπεί με αυτό στην αποκατάσταση του ελέγχου και στην επαναφορά της κανονικότητας που διασαλεύτηκε από παρεκκλίνουσες συμπεριφορές. Δηλαδή στην ανακατασκευή του πειθήνιου παραγωγικού υποκειμένου, το οποίο θα συμμετέχει στην ανάπτυξη του καπιταλιστικού μοντέλου [1].
Στην περίπτωση του Δημήτρη Κουφοντίνα φαίνεται ότι επαληθεύεται το παράδοξο της κυριαρχίας με όρους Αγκάμπεν. Το βέτο στην έγκριση άδειας λόγω άρνησης μεταμέλειας προσδιορίζει ευθαρσώς τον εν λόγω φυλακισμένο ως τον «ανειρήνευτο άνθρωπο» του αρχαίου γερμανικού δικαίου [2]. Ο Κουφοντίνας δεν μετανοεί, δεν αποκηρύσσει τη δράση του, άρα μπορεί να γίνει ανάθεμα ή -ίσως για την κυριαρχία- πρέπει να γίνει, δηλαδή να μετατεθεί στο κατώφλι μεταξύ ζώου και ανθρώπου, να γίνει ούτε άνθρωπος ούτε θηρίο που παρ’ όλ’ αυτά κατοικεί σε αμφότερους κόσμους, χωρίς όμως να ανήκει σε κανέναν [3]. Εξαιρείται λοιπόν, μετατίθεται αυτός σε μια κατάσταση εξαίρεσης και την ίδια στιγμή και η ίδια η κοινωνία στον δικαιικό θεσμό της Schutzhaft προκειμένου να προστατευτεί από τον αμετανόητο κακοεργό.
Ακόμα και εάν η ιδεολογική αφετηρία του Κουφοντίνα δεν έπαιξε ρόλο στην απόφαση των Αρχών, η εξαίρεση που αυτή δημιουργεί ίσως συνεχίζει τη γραμμή βίας, δένει την κόκκινη κλωστή και ολοκληρώνει το ατέρμονο δέσιμό της. Η απόφαση των Αρχών, παραφράζοντας τον Φουκό, υποδεικνύει ότι το χρέος του Κουφοντίνα προς την κοινωνία δεν μπορεί να ξεπληρωθεί.
Παρά μονάχα ίσως με τη μεταμέλεια. Με την απογύμνωση των όρων ύπαρξής του. Ετσι όμως η άδεια γίνεται μονάχα ένα αντίδωρο, ένα φρονηματικό εργαλείο επανένταξης στην κοινωνία, κάτι που, εάν ίσχυε, τότε οι ισοβίτες δεν θα έπρεπε να την έχουν. Το δικαίωμα όμως στην άδεια συνδέεται μονάχα με την επανένταξη ή είναι δικαίωμα στον εξανθρωπισμό που οφείλει η πολιτισμένη κοινωνία σε όλα τα μέλη της ανεξαιρέτως;
Αλλωστε, οι προηγούμενες έξι άδειες που είχε πάρει ο Κουφοντίνας είχαν αξιοποιηθεί εκ μέρους του για την τέλεση παράνομων αξιόποινων πράξεων; Η συμπεριφορά και οι κινήσεις του στο σώμα της κοινωνίας ήταν αντικοινωνικές;
Ας θυμηθούμε τη μεταχείριση αντίστοιχων πολιτικών τρομοκρατών που επιδίωκαν την «κοινωνική απελευθέρωση» [4] διαμέσου της ένοπλης προπαγάνδας όπως η Σουζάνα Ρονκόνι και ο Σέρτζιο Σέτζιο στη γειτονική Ιταλία. Η πρώτη υπηρέτησε, το 2006, το υπουργείο Κοινωνικής Αλληλεγγύης, ενώ ο δεύτερος συμμετέχει από το 2010 στην ανθρωπιστική οργάνωση Nessuno tocchi Caino για την κατάργηση της θανατικής ποινής. Ας θυμηθούμε άλλους, εξίσου αμετανόητους, όπως η Νάντια Πόντι των Ερυθρών Ταξιαρχιών, η οποία ήδη από το 2003 βρίσκεται σε καθεστώς ημι-ελευθερίας.
Ας ακούσουμε τον Τάσο Λειβαδίτη και «ας αποδώσουμε δικαιοσύνη μ’ ένα άστρο ή μ’ ένα γιασεμί».
[1] P. Macherey, 2013, Φουκό και Μαρξ, το παραγωγικό υποκείμενο, Εκτός Γραμμής [2] G. Agamben, 2005, Homo sacer. Κυρίαρχη εξουσία και γυμνή ζωή, Scripta, σ. 169 [3] Στο ίδιο, σ. 171 [4] Δ. Κουφοντίνας, 2014, Γεννήθηκα 17 Νοέμβρη, Λιβάνης, σ. 382
* δόκτωρ Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ
