δδμανιάς: παράγουμε τουρίστες και χρέη

iloveithaki.gr, 18/5/2026

κάποτε αυτή η χώρα παρήγαγε.

λάδι, κρασί, ψάρια, ξυλεία, μικρές βιοτεχνίες, ναυτικούς, τεχνίτες, ανθρώπους της δουλειάς.
δεν ήταν πλούσια.
στεκόταν όμως στα πόδια της.

σήμερα;

σήμερα κινδυνεύει να παράγει μόνο τουριστικές φωτογραφίες, καφέδες εποχής και χρέη.

διαβάζουμε πως ο πρωτογενής τομέας βρίσκεται σε οικονομική ασφυξία.
και είναι αλήθεια.
το κόστος παραγωγής ανεβαίνει, τα χωράφια εγκαταλείπονται, οι μικροί παραγωγοί γονατίζουν, οι ψαράδες δένουν τις βάρκες, οι νέοι φεύγουν ή αλλάζουν ζωή.

όμως ας μη λέμε μισές αλήθειες.

σε ασφυξία δεν βρίσκεται μόνο ο πρωτογενής τομέας.
σε ασφυξία βρίσκεται ολόκληρη η κοινωνία.

γιατί όταν μια χώρα σταματά να παράγει, αρχίζει σιγά σιγά να εξαρτάται από εκείνους που κρατούν το χρήμα.
τράπεζες, funds, δάνεια, επιδοτήσεις, σεζόν, “επενδύσεις”, real estate και μια μόνιμη αναμονή για τον επόμενο τουρίστα.

κάπου εκεί χάσαμε τον προσανατολισμό μας.

από εργάτες γης και θάλασσας γίναμε γκαρσόνια με πτυχία χημικών και μεταπτυχιακά επικοινωνιολόγων, σερβίροντας καφέδες και σαλάτες.

και ας το ξεκαθαρίσουμε:
η δουλειά στον τουρισμό είναι τίμια.
τίμια και δύσκολη.

δεν είναι όμως φυσιολογικό μια ολόκληρη χώρα να μην μπορεί να προσφέρει τίποτε άλλο στα παιδιά της πέρα από μια “καλή σεζόν”.

δεν είναι ανάπτυξη να μορφώνεις νέους ανθρώπους και στο τέλος να τους χρησιμοποιείς μόνο σαν φθηνό εποχικό προσωπικό.

δεν είναι πρόοδος να εγκαταλείπονται χωράφια, εργαστήρια, μικρές παραγωγές και τεχνικές γνώσεις για να γίνουν όλα δωμάτια, airbnb και καφετέριες.

και το χειρότερο;
ότι παρουσιάζεται σαν επιτυχία.

στα νησιά το βλέπουμε καθαρά.

τα χωράφια κλείνουν.
οι βάρκες δένονται.
οι νέοι μορφώνονται.
και στο τέλος όλοι ψάχνουν μια “καλή σεζόν” για να περάσει ο χειμώνας.

αυτή όμως δεν είναι οικονομία με βάθος.
είναι οικονομία εξάρτησης.

γιατί αν αύριο πέσει ο τουρισμός — από κρίση, πόλεμο, ακρίβεια ή κλιματική αλλαγή —
τι θα μείνει;

ποιος θα παράγει;
ποιος θα καλλιεργήσει;
ποιος θα ψαρέψει;
ποιος θα δημιουργήσει πραγματικό πλούτο;

κανένας λαός δεν μπορεί να σταθεί όρθιος μόνο με σεζόν, επιδοτήσεις και δάνεια.

κάποια στιγμή χρειάζεται χώμα, γνώση, παραγωγή και ανθρώπους που να μπορούν να δημιουργούν κι όχι μόνο να εξυπηρετούν.

αλλιώς θα συνεχίσουμε να παράγουμε τουρίστες και χρέη.

μέχρι να μη μείνει ούτε τόπος για να ζήσουμε ούτε άνθρωποι για να τον κρατήσουν ζωντανό.

«τα παιδιά της σαμαρίνας» δεν είναι απλώς ένα δημοτικό τραγούδι.
είναι η μνήμη μιας ελλάδας που ζούσε δύσκολα αλλά στεκόταν όρθια.

μιας ελλάδας ανθρώπων της πέτρας, της στάνης, της θάλασσας και της δουλειάς.
ανθρώπων που μπορεί να ήταν φτωχοί,
αλλά δεν περίμεναν “σεζόν” για να υπάρξουν.

γι’ αυτό το τραγούδι πονά όταν ακούγεται σήμερα.

γιατί θυμίζει πως κάποτε υπήρχε μια κοινωνία που παρήγαγε, άντεχε και δημιουργούσε,
ενώ τώρα πολλές φορές μοιάζουμε να ζούμε μόνο για να εξυπηρετούμε, να καταναλώνουμε και να χρωστάμε.

κι όμως,
μέσα στη φωνή του τραγουδιού υπάρχει ακόμη κάτι όρθιο.
μια περηφάνια.
σαν να λέει πως ένας λαός χάνει πραγματικά τον δρόμο του μόνο όταν ξεχάσει από πού ξεκίνησε.