χάθηκε η ανθρώπινη επαφή
Η δημοκρατία δεν γεννήθηκε μόνο από νόμους και θεσμούς.
Γεννήθηκε από ανθρώπους που συζητούσαν.
Στην αρχαία Αθήνα η αγορά δεν ήταν μόνο τόπος εμπορίου. Ήταν ο χώρος όπου οι πολίτες συναντιούνταν, άκουγαν διαφορετικές γνώμες, διαφωνούσαν, προβληματίζονταν και μάθαιναν να συνυπάρχουν. Εκεί διαμορφωνόταν η κοινή γνώμη. Εκεί ωρίμαζε η δημοκρατία.
Κανείς δεν είχε πάντα δίκιο. Κανείς δεν ήξερε τα πάντα. Όμως υπήρχε ένας δημόσιος χώρος όπου ο λόγος ανήκε σε όλους.
Αργότερα, για πολλές γενιές, τον ρόλο αυτόν τον ανέλαβε σε μεγάλο βαθμό το ελληνικό καφενείο.
Δεν ήταν μόνο χώρος για έναν καφέ.
Ήταν χώρος συνάντησης. Εκεί διαβάζονταν οι εφημερίδες, σχολιάζονταν οι αποφάσεις της πολιτείας, λύνονταν μικρές διαφορές, γεννιούνταν ιδέες, οργανώνονταν πρωτοβουλίες. Άλλοτε με ηρεμία, άλλοτε με φωνές. Ήταν όμως ένας ζωντανός δημόσιος διάλογος.
Με τα χρόνια αυτό άλλαξε.
Οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα συζητούν μόνο μέσα στη δική τους παρέα. Τα διπλανά τραπέζια δεν συμμετέχουν. Ο καθένας μένει στον δικό του κύκλο. Οι άγνωστοι σπάνια γίνονται συνομιλητές.
Δεν είναι απαραίτητα κακό να προστατεύει κανείς την ιδιωτικότητά του.
Όμως μαζί με αυτήν χάθηκε και κάτι πολύτιμο: η συνήθεια να ακούμε ανθρώπους διαφορετικούς από εμάς.
Το ίδιο συμβαίνει συχνά και στο διαδίκτυο. Επικοινωνούμε με εκατοντάδες ανθρώπους, αλλά συνήθως μέσα σε μικρούς κύκλους όπου ακούμε κυρίως απόψεις που ήδη γνωρίζουμε ή που μας είναι οικείες.
Έτσι ο δημόσιος διάλογος γίνεται όλο και πιο φτωχός.
Και όταν φτωχαίνει ο δημόσιος διάλογος, φτωχαίνει σιγά σιγά και η δημοκρατία.
Η δημοκρατία δεν είναι μόνο η ψήφος κάθε τέσσερα χρόνια.
Είναι η καθημερινή άσκηση του πολίτη να ακούει, να σκέφτεται, να αλλάζει γνώμη όταν πείθεται και να εκφράζει τη δική του χωρίς φόβο και χωρίς αλαζονεία.
Σήμερα πολλοί άνθρωποι κουράστηκαν από τις ατέλειωτες αντιπαραθέσεις. Προτιμούν να δημιουργούν παρά να φωνάζουν. Να δουλεύουν λίγο περισσότερο και να μιλούν λίγο λιγότερο.
Ίσως αυτή να είναι μια φυσική εξέλιξη της ζωής.
Όμως δεν πρέπει να χαθεί η δημόσια συζήτηση.
Γιατί μια κοινωνία χωρίς δημόσιο διάλογο γίνεται εύκολα μια κοινωνία από μικρές, κλειστές παρέες που δεν επικοινωνούν μεταξύ τους.
Η ανθρώπινη επαφή δεν χάνεται μόνο όταν κλείνεται κάποιος στο σπίτι του.
Χάνεται όταν σταματά να συζητά με τον συμπολίτη του.
Ίσως λοιπόν δεν έχουμε ανάγκη από περισσότερες καφετέριες, περισσότερες οθόνες ή περισσότερες φωνές.
Ίσως έχουμε ανάγκη να ξαναβρούμε χώρους όπου οι άνθρωποι θα μπορούν να συζητούν με σεβασμό, να διαφωνούν χωρίς να εχθρεύονται ο ένας τον άλλον και να φεύγουν λίγο σοφότεροι απ’ ό,τι ήρθαν.
Εκεί αρχίζει η δημοκρατία.
Και ίσως, από εκεί, αρχίζει ξανά και η ανθρώπινη επαφή.
— δδμανιάς
«Το “Έχω ένα καφενέ” του Γιώργος Νταλάρας δεν νοσταλγεί το κτίριο. Νοσταλγεί τους ανθρώπους. Εκείνον τον δημόσιο χώρο όπου οι καημοί, οι ελπίδες και οι κουβέντες γίνονταν κοινές. Ίσως τελικά να μη χάσαμε το καφενείο. Ίσως να χάσαμε την ανθρώπινη επαφή που του έδινε ζωή.» δδμανιάς
