για τη διάσπαση του κκε

Υπάρχουν πολλοί τρόποι να ανατάμει κανείς, ύστερα από πενήντα χρόνια, τη διάσπαση του ΚΚΕ. Εδώ, θα περιοριστώ στον «μαρξισμό-λενινισμό» ως ιδεολογικό θεμέλιο και οδηγό πλεύσης αυτού του κόμματος. Πώς αντιμετωπίστηκε ως «ενιαία» θεωρία του «απελευθερωτικού κινήματος του προλεταριάτου», της «δικτατορίας του προλεταριάτου» και της «ανοικοδόμησης της κομμουνιστικής κοινωνίας»; Το τρίπτυχο αυτό δέχτηκε ή όχι καίριο πλήγμα τόσο κατά την αρχική φάση της διάσπασης όσο και με γνώμονα ό,τι επακολούθησε;

Ο «σταλινισμός» χωρίς τον Στάλιν, χωρίς δηλαδή την εξαντλητική διερεύνηση του συνόλου των κοινωνικών και πολιτικών αιτίων που έκαναν δυνατή τη γένεση και την εδραίωση του σταλινικού καθεστώτος και της ιδεολογικής του σκευής, μεταμφιέ­στηκε πάλι σε ανόθευτο επαναστατικό «λενινισμό». Τούτο εξασφαλίζει, χωρίς μεγάλες αναστατώσεις ή ρήξεις, την κοσμοθεωρητική συνέχεια των επεξεργασιών του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος και προφανώς του ελληνικού τμήματός του. Γι’ αυτό και οι αντίμα­χες δυνάμεις της 12ης Ολομέλειας, ενόσω οι αρχικές διαφοροποιήσεις των δυτικών κομμουνιστικών κομμάτων δεν είχαν ακόμη μορφοποιη­θεί ως «ευρωκομμουνισμός», επαγγέλλονται όχι την αναθεώρηση, αλλά την τήρηση ή την ανάκτηση της γνησιότητας των ίδιων αρχών που συγκεφαλαιώνονται στο μόρφωμα του «Μαρξισμού-Λενινισμού».

Η μία πλευρά, που αναγνωρίστηκε από το ΚΚΣΕ και τα άλλα «αδελφά» κόμματα ως νόμιμη διοίκηση του ΚΚΕ και –κατά το λεκτικό της– η ορθότητα των αποφάσεών της, «επιβεβαιώνεται καθημερινά από τη ζωή», είδε τη διάσπαση ως «νίκη των αρχών του μαρξισμού-λενινισμού κατά του δεξιού οπορτουνισμού». Αυτόν δηλαδή που εκφράζει η «φραξιονιστική διασπαστική δράση της ομάδας Παρτσαλίδη». Αντλούσε από την «πλούσια πείρα πολύχρονης πάλης ενάντια σε όλων των ειδών τις παρεκκλίσεις από τον μαρξισμό-λενινισμό» και ενέτασσε το επεισόδιο στο πλαίσιο της πάλης που διεξάγεται στο παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα.

Δηλαδή της πάλης ανάμεσα στους εκπροσώπους του «Μαρξισμού-Λενινισμού» και τους εισηγητές του «δεξιού οπορ­τουνισμού» και του «αριστερίστικου τυχοδιωκτισμού». Ετσι καταδικάζει την «ομάδα Παρτσαλίδη» που απομακρύνει τάχα τον «αντιφασιστικό αγώνα» από την «αληθινή επαναστατική προοπτική» και επιχειρεί να μετατρέψει το ΚΚΕ από «κόμμα της εργατικής τάξης» σε «πλαδαρό» πολιτικό σχήμα χωρίς «μαρξιστικές-λενινιστικές αρχές». Τέλος, χαλαρώνει τους «δεσμούς φιλίας» με τα «αδελφά κομμουνιστικά κόμματα» υπονομεύοντας έτσι τον «προλεταριακό διεθνισμό».

Στο 9ο Συνέδριο του ΚΚΕ προηγήθηκε η ανάγνωση του χαιρετισμού της Κ.Ε. του ΚΚΣΕ προς το «πιστό στις αρχές του μαρξισμού-λενινισμού και του προλεταριακού διεθνισμού» «αδελφό» κόμμα. Αυτό που απομονώνει τους «δεξιούς οπορτουνιστές και τους αριστερούς τυχοδιώκτες» (στους τελευταίους συγκαταλέγονται κυρίως όσοι υιοθετούν την «αντισοβιετική γραμμή και δράση της μαοϊκής ηγεσίας που απομακρύνθηκε από τον μαρξισμό-λενινισμό»).

Συνάμα κατηγορείται ολόκληρη η προηγούμενη καθοδήγηση του κόμματος (Κολιγιάννης, Παρτσαλίδης) για την έλλειψη «δημιουργικής εφαρμογής της μαρξιστικής-λενινιστικής θεωρίας». Το γεγονός τούτο διευκόλυνε τη συγκρότηση της «αναθεωρητικής-διασπαστικής ομάδας», ενώ επαναλαμβάνε­ται η προσήλωση του νέου ηγετικού μηχανισμού προς την «επιστη­μονική θεωρία του μαρξισμού-λενινισμού» που οι ιδέες του «υλοποι­ούνται ήδη σ’ ένα μεγάλο μέρος του πλανήτη μας».

Η άλλη πλευρά, κυρίως το τμήμα που αποτέλεσε την «Ενωτική Κεντρική Επιτροπή», προβάλλει την «αποκατάσταση» της δημο­κρατικής λειτουργίας του «μαρξιστικού-λενινιστικού κόμματος». Τούτο θα δρα συνυφασμένο με την «ελληνική πραγματικότητα», την οποία θα μελετήσει με κριτικό βλέμμα (χωρίς τη «δογματική προσκόλληση σε ξεπερασμένες καταστάσεις») και θα αναπλάσει με γνώμονα τις «ανθρωπιστικές αρχές» που υποστυλώνουν το ιδεολογικό της περίγραμμα.

Η «μαρξιστική-λενινιστική διδασκαλία» προτρέπει προφανώς στη διατύπωση και τη σύγκρουση διαφορετικών αντιλήψεων για την πορεία του κινήματος. Στον βαθμό δηλαδή που ελαχιστο­ποιείται ο «εμπειρισμός» και οι «μηχανικές μεταφορές γενικών θέσεων» και αντικαθίστανται τα «εγχειρίδια του μαρξισμού-λενινισμού» από την επαρκή κατανόηση των δομών της «ελληνικής πρα­γματικότητας».

Στην έκτακτη Ολομέλεια, που συνήλθε τον Απρίλιο του 1969 με πρωτοβουλία του Γραφείου Εσωτερικού και με τη συμμετοχή των μελών της Κ.Ε. του ΚΚΕ που αντιτάχθηκαν στη 12η Ολομέλεια, διακηρύσσεται επίσης ο «όρκος πίστης» στις «αθάνατες ιδέες» του Μαρξ, του Ενγκελς και του Λένιν. Διαχωρίζονται επιπλέον οι «αρχές του μαρξισμού-λενινισμού» από την παραβίασή τους και αποτιμάται ως «θετική» η συμβολή του ΚΚΕ στη «δημιουργική» εφαρμογή (παρά τα «σοβαρά λάθη και τις μηχανικές μεταφορές») των «γενικών νόμων της επανάστασης στις συγκεκριμένες ελληνικές συνθήκες».

Ετσι, όταν συγκαλείται το 1ο (9ο) Συνέδριο του ΚΚΕ Εσωτερικού, ο «μαρξισμός-λενινισμός» αντιμετωπίζεται πια ως «ζωντανή και αδιάκοπα ανανεούμενη και εμπλουτιζόμενη θεωρία». Συνεπώς η προτεραιότητα δίδεται στη μέθοδο που αυτή υποδεικνύει, χωρίς να περιπίπτει σε «σύστημα συνταγών» που ευνοεί τη «μηχανική μεταφορά ξένων προτύπων». Η πλειονότητα των παραθεμάτων του παρόντος κειμένου προέρχεται από το δίτομο ανθολόγιο για τη διάσπαση του ΚΚΕ που επιμελήθηκε ο Π. Δημητρίου (1975) – τον χάσαμε εκατοντούτη τον Φεβρουάριο που πέρασε.

* ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Παν/μίου Ιωαννίνων