Για πολλά χρόνια πίστευα ότι η πρόοδος ενός τόπου μετριέται από το πόσους τουρίστες φιλοξενεί.
Σήμερα δεν είμαι τόσο βέβαιος.
Ύστερα από μια ζωή στις θάλασσες του κόσμου, βλέπω την Ιθάκη με άλλα μάτια.
Και αναρωτιέμαι.
Μπορεί ένα μικρό νησί να ζει σχεδόν αποκλειστικά από την παροχή υπηρεσιών;
Παλιά η Ιθάκη παρήγαγε.
Δεν ήταν πλούσια.
Ήταν όμως παραγωγική.
Είχε ναυτικούς.
Είχε ψαράδες.
Είχε ελιές.
Είχε κρασί.
Είχε ζώα.
Είχε μαστόρους.
Είχε ανθρώπους που κατασκεύαζαν, επισκεύαζαν, δημιουργούσαν.
Σήμερα το μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας στηρίζεται στις υπηρεσίες.
Ξενοδοχεία.
Βίλες.
Εστιατόρια.
Καφέ.
Ενοικιαζόμενα αυτοκίνητα.
Ενοικιαζόμενα σκάφη.
Καθαρισμοί.
Συντηρήσεις.
Κηπουροί.
Οδηγοί.
Μάγειρες.
Σερβιτόροι.
Υπάλληλοι υποδοχής.
Όλες αυτές οι δουλειές είναι απαραίτητες.
Χωρίς αυτές δεν υπάρχει τουρισμός.
Το ερώτημα όμως δεν είναι αν οι υπηρεσίες είναι χρήσιμες.
Είναι.
Το ερώτημα είναι αν αρκούν.
Γιατί οι υπηρεσίες έχουν μια ιδιαιτερότητα.
Υπάρχουν όσο υπάρχει πελάτης.
Αν ο τουρίστας δεν έρθει, η δουλειά σταματά.
Η παραγωγή είναι διαφορετική.
Το λάδι θα παραχθεί.
Το μέλι θα παραχθεί.
Το ψάρι θα βγει από τη θάλασσα.
Το κρασί θα γίνει.
Η γνώση του μάστορα θα μείνει.
Δεν λέω ότι πρέπει να γυρίσουμε πενήντα χρόνια πίσω.
Ο κόσμος άλλαξε.
Η οικονομία άλλαξε.
Ο τουρισμός είναι ευλογία για την Ιθάκη.
Χάρη σ’ αυτόν ζουν εκατοντάδες οικογένειες.
Αλλά κάθε οικονομία που στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε μία δραστηριότητα γίνεται πιο ευάλωτη.
Το μάθαμε στην πανδημία.
Το βλέπουμε κάθε φορά που μια διεθνής κρίση μειώνει τα ταξίδια.
Ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα να μην είναι ότι μειώθηκε η παραγωγή.
Ίσως είναι ότι μαζί της χάνονται και οι άνθρωποι που γνωρίζουν να παράγουν.
Ο τελευταίος ψαράς.
Ο τελευταίος καραβομαραγκός.
Ο τελευταίος που ξέρει να χτίζει μια ξερολιθιά.
Ο τελευταίος που γνωρίζει πώς κλαδεύεται σωστά μια αιωνόβια ελιά.
Όταν φύγουν αυτοί οι άνθρωποι, δεν χάνεται μόνο ένα επάγγελμα.
Χάνεται μια γνώση που αποκτήθηκε μέσα σε αιώνες.
Τα τελευταία χρόνια γράψαμε πολλά για τη φέρουσα ικανότητα της Ιθάκης.
Για το νερό.
Για τη θάλασσα.
Για τους όρμους.
Για τον τουρισμό.
Ίσως όμως υπάρχει και μια άλλη φέρουσα ικανότητα.
Η φέρουσα ικανότητα της ίδιας της οικονομίας.
Πόσο ασφαλές είναι ένα νησί όταν σχεδόν όλοι εξαρτώνται από τον ίδιο κλάδο;
Τι θα συμβεί αν κάποτε αλλάξουν οι συνθήκες;
Δεν έχω έτοιμη απάντηση.
Ούτε πιστεύω ότι υπάρχει εύκολη λύση.
Ξέρω όμως ότι οι κοινωνίες που αντέχουν στον χρόνο δεν στηρίζονται σε ένα μόνο στήριγμα.
Διατηρούν ισορροπία.
Παράγουν.
Προσφέρουν υπηρεσίες.
Και κυρίως δεν αφήνουν να χαθεί η γνώση που δημιούργησε τον τόπο τους.
Η Ιθάκη δεν χρειάζεται να διαλέξει ανάμεσα στον τουρισμό και στην παραγωγή.
Χρειάζεται να βρει έναν τρόπο να μην εξαρτάται ολοκληρωτικά από το ένα και να μη χάσει οριστικά το άλλο.
Γιατί ένας τόπος δεν γίνεται πιο δυνατός όταν εγκαταλείπει ό,τι τον έφερε μέχρι εδώ.
Γίνεται πιο δυνατός όταν καταφέρνει να συνδυάζει το παλιό με το καινούργιο.
Ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο στοίχημα της Ιθάκης.
Όχι μόνο για τη δική μας γενιά.
Αλλά κυρίως για εκείνες που έρχονται.
— δδμανιάς
ο «Πού ‘σουν μάγκα τον χειμώνα» δεν μιλά μόνο για έναν άνθρωπο. Μιλά για όλες εκείνες τις εποχικές πραγματικότητες που λάμπουν το καλοκαίρι και εξαφανίζονται όταν φύγουν τα φώτα. Το καλοκαίρι είναι εύκολο να γεμίσουν τα τραπέζια και τα λιμάνια. Ο χειμώνας όμως δοκιμάζει την αντοχή ενός τόπου, της οικονομίας του και των ανθρώπων του. Εκεί φαίνεται αν ένα νησί ζει πραγματικά ή αν απλώς περιμένει το επόμενο καλοκαίρι. Γιατί η ζωή ενός τόπου δεν κρίνεται μόνο τον Αύγουστο· κρίνεται κυρίως τον χειμώνα.
— δδμανιάς
