Υπάρχουν κουβέντες που δεν γράφτηκαν ποτέ σε βιβλία, αλλά μένουν χαραγμένες μέσα μας μια ολόκληρη ζωή.
Μια τέτοια κουβέντα άκουσα από τον πατέρα μου.
Δεν θυμάμαι να προσπαθούσε ποτέ να πείσει κανέναν. Δεν ύψωνε τη φωνή του ούτε επέβαλλε τη γνώμη του. Απλώς εξέφραζε μια σκέψη και σε άφηνε να τη συλλογιστείς.
Μια μέρα μού μίλησε για τον Ιούδα.
Δεν άρχισε με κατάρες ούτε με καταδίκες.
Μου είπε μόνο:
«Έλα στη θέση του, νιόνιο μου…»
Και συνέχισε:
«Σκέψου τι έκανε. Γιατί το έκανε. Πόσο βασανίστηκε. Το όνομά του έμεινε για πάντα συνώνυμο της προδοσίας. Υπάρχει μεγαλύτερη τιμωρία από αυτή;»
Δεν θυμάμαι τι του απάντησα.
Θυμάμαι όμως πως εκείνη τη μέρα κατάλαβα κάτι που όσο μεγαλώνω γίνεται όλο και πιο σημαντικό.
Πριν κρίνεις έναν άνθρωπο, πρέπει πρώτα να προσπαθήσεις να τον καταλάβεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δικαιολογείς την προδοσία.
Η προδοσία δεν γίνεται καλή, όποια κι αν ήταν η πρόθεση.
Το λάθος παραμένει λάθος.
Η αδικία παραμένει αδικία.
Όμως άλλο είναι να κρίνεις μια πράξη και άλλο να πάψεις να βλέπεις τον άνθρωπο που βρίσκεται πίσω από αυτήν.
Χρόνια αργότερα, ως ναυτικός, βρέθηκα στην Τζακάρτα.
Περνούσαμε με το αυτοκίνητο ενός ναυτικού πράκτορα από μια τεράστια τενεκεδούπολη.
Η δυσοσμία ήταν ανυπόφορη.
Εκατοντάδες παιδιά έπαιζαν μέσα στα βρόμικα νερά. Γελούσαν, έτρεχαν, κυνηγιούνταν, σαν να μην υπήρχε τίποτε άλλο στον κόσμο.
Γύρισα και τον ρώτησα:
«Πώς ζουν εδώ αυτά τα παιδιά;»
Με κοίταξε και μου είπε ήρεμα:
«Ένα στα δέκα μεγαλώνει. Τα περισσότερα δεν φτάνουν ούτε στα είκοσι χρόνια.»
Έμεινα σιωπηλός.
Και τότε θυμήθηκα εκείνη την κουβέντα του πατέρα μου.
Σκέφτηκα πως αυτά τα παιδιά δεν θα γίνονταν ποτέ διάσημα.
Δεν θα αποκτούσαν πλούτη.
Δεν θα έγραφαν βιβλία.
Ίσως να μην προλάβαιναν ούτε να μάθουν να γράφουν το όνομά τους.
Κι όμως…
Ποιος μπορεί να πει ότι η ζωή τους είχε μικρότερη αξία από τη ζωή οποιουδήποτε άλλου ανθρώπου;
Η ανθρώπινη ιστορία δεν γράφτηκε μόνο από βασιλιάδες, στρατηγούς, φιλοσόφους και μεγάλους ηγέτες.
Γράφτηκε από τις πράξεις όλων των ανθρώπων.
Από τους σοφούς και τους απλούς.
Από τους ήρωες και τους προδότες.
Από τους ευεργέτες και τους εγκληματίες.
Άλλοι άφησαν πίσω τους φως.
Άλλοι άφησαν σκοτάδι.
Όλοι όμως άφησαν το αποτύπωμά τους.
Η ανθρώπινη ιστορία είναι το αποτέλεσμα της πορείας όλων των ανθρώπων, μηδενός εξαιρουμένου.
Η ανθρωπότητα έμαθε από τα μεγάλα κατορθώματα.
Έμαθε όμως και από τα λάθη, τις τραγωδίες και τις αδικίες.
Γι’ αυτό, όσο μεγαλώνω, τόσο περισσότερο πιστεύω πως είναι εύκολο να καταδικάζεις.
Πολύ δυσκολότερο είναι να καταλαβαίνεις.
Ίσως αυτό να ήταν το μεγαλύτερο μάθημα που μου άφησε ο πατέρας μου.
Όχι να συμφωνώ με όλους.
Όχι να δικαιολογώ τα πάντα.
Αλλά πριν βγάλω την ετυμηγορία μου, να κάνω μια μικρή προσπάθεια.
Να σταθώ, έστω για λίγο, στη θέση του άλλου.
Γι’ αυτό πιστεύω πως, όταν προσεύχονται οι άνθρωποι, αξίζει να εύχονται:
«Γλυκές να είναι οι ψυχές των προγόνων μας και να συνοδεύονται πάντοτε από καλό λόγο και αγαθή μνήμη.»
Γιατί κανένας άνθρωπος δεν είναι μόνο το μεγαλύτερο λάθος του.
Και καμιά ανθρώπινη ζωή δεν χωράει ολόκληρη μέσα σε μία μόνο πράξη.
— δδμανιάς
«Τα παιδιά κάτω στον κάμπο» δεν μιλά μόνο για παιδιά.
Μιλά για την αθωότητα που επιμένει να ανθίζει, ακόμη και εκεί όπου η ζωή είναι δύσκολη.
Όπως εκείνα τα άγνωστα παιδιά της Τζακάρτας που έπαιζαν μέσα στα λασπόνερα, έτσι και κάθε παιδί κουβαλά μέσα του έναν ολόκληρο κόσμο από όνειρα, πριν προλάβει η ζωή να τον πληγώσει.
Ίσως τελικά η μεγαλύτερη ελπίδα της ανθρωπότητας να μην βρίσκεται στους ισχυρούς ούτε στους πλούσιους.
Βρίσκεται πάντα στα παιδιά.
Εκεί όπου αρχίζει ξανά η ζωή.
— δδμανιάς
