Από τότε που οι άνθρωποι οργανώθηκαν σε κοινωνίες, η εξουσία δεν στηρίχθηκε μόνο στη δύναμη ή στους νόμους. Στηρίχθηκε και στην εικόνα.
Οι φαραώ της Αιγύπτου φορούσαν στέμματα και τελετουργικές ενδυμασίες για να δείχνουν ότι η εξουσία τους είχε θεϊκή προέλευση. Οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες ντύνονταν με την πορφύρα, οργάνωναν θριάμβους και εντυπωσιακές πομπές. Οι βασιλιάδες κάθονταν σε θρόνους, κρατούσαν σκήπτρα και φορούσαν στέμματα.
Το ίδιο συνέβη και στις μεγάλες θρησκείες. Τα άμφια των επισκόπων, οι μίτρες, οι τελετουργικές πομπές, τα μεγαλοπρεπή κτίρια και οι συμβολισμοί δεν δημιουργήθηκαν τυχαία. Σκοπός τους ήταν να αποπνέουν κύρος, συνέχεια και σεβασμό προς τον θεσμό.
Οι αιώνες πέρασαν, όμως η ανθρώπινη φύση δεν άλλαξε ιδιαίτερα.
Σήμερα οι περισσότεροι ηγέτες δεν φορούν στέμματα. Φορούν σκούρα κοστούμια. Πίσω τους κυματίζουν σημαίες, μπροστά τους υπάρχουν κάμερες και γύρω τους μια προσεκτικά σχεδιασμένη σκηνή. Οι παρελάσεις, οι επίσημες τελετές, οι εξέδρες των επισήμων, τα τιμητικά αγήματα και οι τηλεοπτικές εικόνες αποτελούν κι αυτά μέρος της δημόσιας παρουσίασης της εξουσίας.
Δεν είναι κατ’ ανάγκην κάτι αρνητικό. Κάθε κράτος χρειάζεται σύμβολα που ενώνουν τους πολίτες και τιμούν την ιστορία του.
Το ερώτημα όμως είναι άλλο.
Πότε τα σύμβολα υπηρετούν τον θεσμό και πότε ο θεσμός αρχίζει να υπηρετεί τα σύμβολα;
Ζούμε σε μια εποχή όπου πολλές φορές η εικόνα προηγείται του λόγου. Μια ατάκα, ένα βίντεο λίγων δευτερολέπτων ή μια θεατρική εμφάνιση ταξιδεύουν πιο γρήγορα από ένα καλά τεκμηριωμένο επιχείρημα. Η πολιτική κινδυνεύει να γίνει παράσταση, όπου η δημοσιότητα αποκτά μεγαλύτερη αξία από την ουσία.
Κι όμως, η ιστορία μάς θυμίζει ότι υπήρξε μια διαφορετική αντίληψη.
Στην αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία η δύναμη δεν βρισκόταν στο στέμμα ούτε στην πορφύρα. Ο πολίτης άκουγε τον λόγο, έκρινε τα επιχειρήματα και αποφάσιζε. Ο Περικλής δεν έγινε σπουδαίος επειδή στεκόταν ψηλότερα από τους άλλους, αλλά επειδή μπορούσε να πείσει.
Ίσως εκεί να βρίσκεται και σήμερα το μεγάλο ζητούμενο.
Να μη θαμπωνόμαστε από τη σκηνοθεσία της εξουσίας ούτε από την παράσταση της πολιτικής.
Να ακούμε προσεκτικά τα λόγια, να εξετάζουμε τα έργα και να θυμόμαστε ότι η δημοκρατία δεν στηρίζεται στις εξέδρες, στις κάμερες και στις εντυπωσιακές εικόνες.
Στηρίζεται στους πολίτες που σκέφτονται, συγκρίνουν και κρίνουν.
Η σκηνοθεσία μπορεί να εντυπωσιάζει για μια στιγμή. Η αλήθεια όμως είναι εκείνη που αντέχει στον χρόνο.
— δδμανιάς
«Ένα τραγούδι που θυμίζει πως η αξιοπρέπεια δεν σκηνοθετείται· κατακτιέται.»
