το χρήμα το έφτιαξε ο άνθρωπος για να τον εξυπηρετεί.
να μη χρειάζεται να δίνει δυο κότες για ένα ζευγάρι παπούτσια.
μέχρι εδώ, όλα απλά.
κάπου όμως στην πορεία έγινε κάτι παράξενο.
το χρήμα απέκτησε, στα χαρτιά μας, την ιδιότητα να γεννά χρήμα.
βάζεις 10 στην τράπεζα.
η τράπεζα τα δανείζει σε κάποιον άλλον και περιμένει να πάρει πίσω 11.
ο επιχειρηματίας παίρνει τα 10, φτιάχνει μια μικρή επιχείρηση και περιμένει να τα κάνει 15.
αν υπάρχουν μέτοχοι, περιμένουν κι αυτοί απόδοση.
ο διαχειριστής θέλει αμοιβή.
κι όλοι, στο τέλος, περιμένουν από τα ίδια 10 να γεννηθούν περισσότερα.
μόνο που το δεκάρικο δεν γέννησε ποτέ ούτε ένα λεπτό.
κάποιος δούλεψε.
κάποιος έσκαψε τη γη.
κάποιος έφτιαξε το προϊόν.
κάποιος ταξίδεψε το καράβι.
κάποιος έβαλε τη γνώση.
χρησιμοποιήθηκαν γη, ενέργεια, πρώτες ύλες, μηχανές και ανθρώπινος χρόνος.
εκεί δημιουργήθηκε η πραγματική αξία.
το χρήμα απλώς την μέτρησε, τη μοίρασε και, πολλές φορές, αποφάσισε ποιος θα πάρει το μεγαλύτερο κομμάτι της.
εδώ βρίσκεται αυτό που εγώ αποκαλώ «η απάτη του χρήματος».
όχι ότι κάθε επιχειρηματίας είναι απατεώνας.
ούτε ότι κάθε τράπεζα κλέβει.
η «απάτη» είναι βαθύτερη:
μας κάνει να πιστεύουμε ότι το χρήμα παράγει χρήμα, ενώ το χρήμα από μόνο του δεν παράγει τίποτα.
ο άνθρωπος παράγει.
η εργασία παράγει.
η γνώση παράγει.
η γη παράγει.
η τεχνολογία παράγει.
η οργάνωση παράγει.
το χρήμα δίνει τη δυνατότητα να συνδυαστούν όλα αυτά.
κι εδώ εμφανίζεται ο διαχειριστής.
μπορεί να διαχειρίζεται πολύ περισσότερα χρήματα από όσα πραγματικά έχει.
η τράπεζα διαχειρίζεται κεφάλαια που προέρχονται και από άλλους.
ο διευθυντής μιας εταιρείας διαχειρίζεται κεφάλαια των μετόχων.
ο επιχειρηματίας μπορεί να στήσει μια επιχείρηση με δικά του και δανεικά.
κι αν είναι ικανός, τα 10 γίνονται 20.
αν αποτύχει, μπορεί να χαθούν.
κι αν παρατραβήξει το σκοινί, μπορεί να χαθεί ακόμη και ολόκληρη η επιχείρηση.
τότε γεννιέται ένα ακόμη δύσκολο ερώτημα:
ποιος πήρε το κέρδος όταν όλα πήγαιναν καλά και ποιος πληρώνει τη ζημιά όταν όλα πάνε στραβά;
κι έτσι φτάνουμε στον πυρήνα του καπιταλισμού.
το κεφάλαιο δεν αρκεί να υπάρχει.
πρέπει να αποδίδει.
τα 10 πρέπει να γίνουν 11.
τα 11 να γίνουν 15.
τα 15 να γίνουν 20.
γιατί αν ο ένας σταματήσει, ο άλλος θα συνεχίσει.
κι εδώ αρχίζει το μεγάλο μπέρδεμα.
ο άνθρωπος έφτιαξε το χρήμα για να υπηρετεί τη ζωή του.
μετά έφτιαξε το κεφάλαιο για να βάζει το χρήμα να δουλεύει.
και κάποια στιγμή βρέθηκε ο ίδιος να δουλεύει για να μη σταματήσει να μεγαλώνει το κεφάλαιο.
ο φτωχός λέει:
«δεν μου φτάνουν για να ζήσω».
ο πολύ πλούσιος μπορεί να λέει:
«δεν μου φτάνουν για το επόμενο πρότζεκτ».
τελείως διαφορετικοί κόσμοι.
η ίδια όμως παράξενη φράση:
«δεν μου φτάνουν».
γι’ αυτό ίσως το μεγαλύτερο ερώτημα δεν είναι πόσα χρήματα έχουμε.
είναι άλλο:
ποιος υπηρετεί τελικά ποιον;
το χρήμα τον άνθρωπο;
ή ο άνθρωπος το χρήμα;
— δδμανιάς
«το χρήμα ξαναβγαίνει. η ζωή που του δώσαμε, όχι.» δδμανιάς
