μερικές φορές ένα σχόλιο κάτω από μια ανάρτηση δεν κλείνει μια συζήτηση.
την ανοίγει.
με αφορμή το άρθρο μας για την αξιόλογη ιστορική έρευνα και ομιλία του δημήτρη πρεβεζιάνου για την ιθάκη κατά τη βενετική περίοδο, ο χαράλαμπος πίππος, θιακός επιστήμονας, επίτιμος διευθυντής του υπουργείου περιβάλλοντος και ενέργειας και πρώην εθνικός εκπρόσωπος ενέργειας της ελλάδας στην ευρωπαϊκή ένωση και σε διεθνές επίπεδο, κατέθεσε δημόσια μια πρόταση που θεωρούμε ότι αξίζει να μην περάσει απαρατήρητη.
και επειδή η πρόταση είναι δική του, η πατρότητα πρέπει να του αποδοθεί καθαρά.
ο χαράλαμπος πίππος προτείνει να γίνει μια οργανωμένη προσπάθεια ώστε να συγκεντρωθούν στην ιθάκη τα επίσημα αρχεία που αφορούν το νησί μας και σήμερα βρίσκονται διάσπαρτα ή αναζητούνται εκτός ιθάκης.
μιλά για ιστορικά, πολιτιστικά, οικιστικά, πολεοδομικά, κτηματολογικά, κοινωνικά, πληθυσμιακά και άλλα επίσημα ιστορικά και νεότερα αρχεία.
και επισημαίνει κάτι που πρέπει να μας προβληματίσει:
γιατί ο θιακός πολίτης να χρειάζεται να αναζητά στην κεφαλονιά ή αλλού πολύτιμα στοιχεία που αφορούν την ιστορία, την οικογένεια ή την περιουσία του στο θιάκι;
η πρότασή του είναι σαφής: να αποτελέσει η επιστημονική δουλειά που παρουσιάστηκε στην ιθάκη το έναυσμα ώστε οι αρμόδιες αρχές να προχωρήσουν στη συγκέντρωση των αρχείων της ιθάκης, σε κατάλληλο και αξιοπρεπές κτίριο στο ίδιο το νησί, για την ολοκληρωμένη γνώση και τη νόμιμη αξιοποίησή τους.
η ιστορία χρειάζεται και σπίτι
στο προηγούμενο άρθρο μας γράψαμε:
«η ιστορία δεν είναι τα χαρτιά. είναι οι άνθρωποι.»
και το πιστεύουμε.
υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά.
χωρίς τα χαρτιά, πολλές φορές χάνουμε τους ανθρώπους.
ένα παλιό συμβόλαιο μπορεί να μας πει ποιος κατοικούσε σ’ ένα σπίτι πριν από αιώνες.
μια διαθήκη μπορεί να φωτίσει τις σχέσεις μιας οικογένειας.
ένα προικοσύμφωνο να μας δείξει τον τρόπο ζωής και τις κοινωνικές αντιλήψεις μιας άλλης εποχής.
ένα κτηματολογικό ή πολεοδομικό έγγραφο να μας βοηθήσει να καταλάβουμε πώς εξελίχθηκε ένας οικισμός.
ένα ληξιαρχικό κατάστιχο να ξαναδώσει όνομα και υπόσταση σε έναν άνθρωπο που διαφορετικά θα είχε χαθεί μέσα στον χρόνο.
αυτό άλλωστε απέδειξε με τον καλύτερο τρόπο και η έρευνα του δημήτρη πρεβεζιάνου.
στα γενικά αρχεία του κράτους – τμήμα ιθάκης σώζεται ένας μεγάλος πλούτος τεκμηρίων: συμβολαιογραφικά πρωτόκολλα από το 1603, ληξιαρχικά κατάστιχα, διαθήκες, προικοσύμφωνα, αγοραπωλησίες και πλήθος άλλων εγγράφων μέσα από τα οποία μπορούμε να ξαναδούμε τη ζωή των παλιών ιθακησίων.
τα χαρτιά λοιπόν δεν είναι από μόνα τους η ιστορία.
είναι όμως τα ίχνη που άφησαν πίσω τους οι άνθρωποι.
πρώτα να μάθουμε τι έχουμε και πού βρίσκεται
η πρόταση του χαράλαμπου πίππου μπορεί να αποτελέσει μια πολύ καλή αρχή.
όμως για να γίνει πράξη, χρειάζεται πρώτα κάτι απλό και απολύτως συγκεκριμένο:
καταγραφή.
τι αρχεία που αφορούν την ιθάκη υπάρχουν σήμερα στο νησί;
τι βρίσκεται στην κεφαλονιά;
τι βρίσκεται σε άλλες δημόσιες υπηρεσίες;
τι υπάρχει στα γενικά αρχεία του κράτους;
τι μπορεί νόμιμα και θεσμικά να μεταφερθεί στην ιθάκη;
και για όσα πρωτότυπα δεν μπορούν να μεταφερθούν, γιατί να μην αποκτήσει η ιθάκη πλήρη ψηφιακά αντίγραφα;
δεν χρειάζονται αντιπαραθέσεις.
ούτε κατηγορίες.
χρειάζεται συνεργασία, σχέδιο και πολιτική βούληση.
ένα αρχείο αντάξιο της ιστορίας της ιθάκης
θα μπορούσε λοιπόν να δημιουργηθεί στην ιθάκη ένας οργανωμένος χώρος ιστορικής μνήμης.
όχι μια αποθήκη με παλιά χαρτιά και σκονισμένες κούτες.
ένα πραγματικό αρχείο του τόπου.
με κατάλληλες συνθήκες φύλαξης.
με ταξινόμηση.
με ψηφιοποίηση.
με δυνατότητα πρόσβασης σε επιστήμονες, ερευνητές, φοιτητές και μαθητές, αλλά και σε κάθε θιακό που θέλει να αναζητήσει την ιστορία της οικογένειας, του σπιτιού, της περιουσίας ή του χωριού του.
και γιατί όχι, αυτή η προσπάθεια να ανοίξει αργότερα και προς τις ίδιες τις οικογένειες της ιθάκης.
πόσα παλιά έγγραφα βρίσκονται σήμερα σε συρτάρια;
πόσες φωτογραφίες;
πόσες επιστολές ξενιτεμένων;
πόσα ναυτικά έγγραφα;
πόσοι χάρτες, συμβόλαια και οικογενειακές μαρτυρίες;
χωρίς να αφαιρεθεί τίποτε από κανέναν, θα μπορούσαν, με τη συγκατάθεση των κατόχων τους, να ψηφιοποιούνται και να διασώζονται.
γιατί μια παλιά φωτογραφία μιας οικογένειας μπορεί να δείχνει πίσω της ένα σπίτι που δεν υπάρχει πια.
μια επιστολή από την αμερική μπορεί να περιγράφει τη μεγάλη ξενιτιά.
ένα ναυτικό φυλλάδιο μπορεί να κρύβει ολόκληρη τη ζωή ενός θιακού ναυτικού.
η προσωπική μνήμη, όταν διασωθεί, γίνεται συλλογική ιστορία.
η ιθάκη δεν είναι μόνο ο οδυσσέας
το όνομα της ιθάκης ταξιδεύει εδώ και χιλιάδες χρόνια σε ολόκληρο τον κόσμο.
όμως η ιστορία μας δεν σταματά στον οδυσσέα.
υπάρχει η βενετική περίοδος.
υπάρχει η ναυτική ιστορία.
η ξενιτιά.
οι σεισμοί.
η αγροτική ζωή.
τα χωριά.
οι οικογένειες.
οι άνθρωποι που έφυγαν και εκείνοι που έμειναν.
οι κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές που διαμόρφωσαν το σημερινό θιάκι.
όλα αυτά είναι ιστορία.
και αν δεν τα καταγράψουμε και δεν τα προστατεύσουμε σήμερα, αύριο ένα μέρος τους θα έχει χαθεί.
μια πρόταση που αξίζει συνέχεια
γι’ αυτό θεωρούμε ιδιαίτερα σημαντική την παρέμβαση του χαράλαμπου πίππου.
ο δημήτρης πρεβεζιάνος, μέσα από την έρευνά του, μας έδειξε τι μπορεί να κρύβεται μέσα στα αρχεία.
και ο χαράλαμπος πίππος έρχεται να θέσει το επόμενο ερώτημα:
πού βρίσκονται τα αρχεία της ιθάκης και γιατί να μη συγκεντρωθούν, όσο είναι θεσμικά δυνατό, στον τόπο που αφορούν;
αξίζει λοιπόν η πρότασή του να φτάσει στον δήμο ιθάκης, στις αρμόδιες υπηρεσίες, στα γενικά αρχεία του κράτους και σε κάθε φορέα που μπορεί να βοηθήσει.
και να καθίσουν κάποτε όλοι στο ίδιο τραπέζι.
όχι για να δημιουργηθεί άλλη μία επιτροπή που θα ξεχαστεί.
αλλά για να ξεκινήσει ένα συγκεκριμένο σχέδιο:
καταγραφή — συγκέντρωση — ψηφιοποίηση — προστασία — πρόσβαση.
η πρόταση έχει όνομα.
την κατέθεσε ο χαράλαμπος πίππος.
και πιστεύουμε ότι αξίζει όχι μόνο ένα μπράβο, αλλά να εξεταστεί σοβαρά και να αποκτήσει συνέχεια.
γιατί η ιστορία της ιθάκης δεν ανήκει σε μία υπηρεσία, έναν ερευνητή ή μία γενιά.
την παραλάβαμε από τους προηγούμενους και έχουμε υποχρέωση να την παραδώσουμε στους επόμενους.
κι αν η ιθάκη έχει υποχρέωση να θυμάται, πρέπει να φροντίσει και τη μνήμη της.
γι’ αυτό, όσο είναι θεσμικά και πρακτικά δυνατό,
τα αρχεία της ιθάκης πρέπει να βρίσκονται στην ιθάκη.
κι εκείνα που δεν μπορούν να επιστρέψουν ως χαρτί,
ας επιστρέψουν τουλάχιστον ψηφιακά στον τόπο όπου γεννήθηκε η ιστορία τους.
— δδμανιάς
«να μ’ αγαπάς… σαν να το ψιθυρίζει το ίδιο το θιάκι. κι όποιος αγαπά έναν τόπο, φυλάει και τη μνήμη του.» δδμανιάς
