το ελληνικό κράτος εκσυγχρονίζεται.
και καλά κάνει.
η ΑΑΔΕ αξιοποιεί πλέον τεράστιους όγκους δεδομένων, ηλεκτρονικές διασταυρώσεις, αλγοριθμικά εργαλεία, μηχανική μάθηση και τεχνητή νοημοσύνη για να εντοπίζει φοροδιαφυγή, ύποπτες συναλλαγές και φορολογικούς κινδύνους.
κανένα πρόβλημα μέχρι εδώ.
ο φοροφυγάς πρέπει να πληρώνει. τα πλαστά τιμολόγια πρέπει να βρίσκονται. εκείνος που κρύβει εκατομμύρια δεν μπορεί να πληρώνει λιγότερα από τον μισθωτό και τον συνταξιούχο.
το ερώτημα είναι άλλο:
γιατί το κράτος γίνεται τόσο γρήγορα πανέξυπνο όταν πρόκειται να πάρει και παραμένει τόσο συχνά δυσκίνητο όταν πρέπει να δώσει;
δύο πρόσωπα του ίδιου κράτους
για να εισπράξει, το κράτος διασταυρώνει στοιχεία.
γνωρίζει εισοδήματα, ακίνητα, καταθέσεις και συναλλαγές. τα συστήματα επικοινωνούν μεταξύ τους και οι έλεγχοι γίνονται ολοένα πιο αυτοματοποιημένοι.
σωστά.
όταν όμως ο πολίτης χρειάζεται το κράτος;
όταν περιμένει μια σύνταξη, μια αποζημίωση, μια επιστροφή χρημάτων, μια κοινωνική παροχή, ένα ραντεβού στο δημόσιο σύστημα υγείας, μια απάντηση από μια υπηρεσία;
εκεί πολλές φορές εμφανίζεται ένα διαφορετικό κράτος.
χαρτιά, προϋποθέσεις, καθυστερήσεις, αναμονή και το γνωστό:
«η υπόθεσή σας εξετάζεται».
λες και πρόκειται για δύο διαφορετικές χώρες.
η μία είναι ψηφιακή, γρήγορη και αποτελεσματική.
η άλλη κουρασμένη και δύσκαμπτη.
και κατά περίεργη σύμπτωση, η πρώτη εμφανίζεται συχνότερα όταν το κράτος ζητά από εσένα.
το ζήτημα δεν είναι η τεχνολογία
θα ήταν λάθος να κατηγορήσουμε την τεχνολογία.
αν τα νέα εργαλεία μπορούν να περιορίσουν τη μεγάλη φοροδιαφυγή, ακόμη καλύτερα.
αλλά αφού το κράτος μπορεί να γνωρίζει τόσο γρήγορα τι χρωστά ο πολίτης, γιατί να μη γνωρίζει εξίσου γρήγορα τι δικαιούται ο πολίτης;
γιατί να χρειάζεται κάποιος να κάνει αίτηση για μια παροχή που το ίδιο το κράτος γνωρίζει ήδη ότι δικαιούται;
γιατί να κυνηγά μια επιστροφή χρημάτων;
γιατί να αποδεικνύει ξανά και ξανά στοιχεία που υπάρχουν ήδη στα κρατικά συστήματα;
γιατί ο εκσυγχρονισμός να μην έχει έναν απλό κανόνα:
ό,τι γνωρίζει το κράτος για να σου ζητήσει, να το γνωρίζει και για να σου δώσει.
εκεί βρίσκεται η δικαιοσύνη
ένα σύγχρονο κράτος δεν μετριέται μόνο από το πόσο αποτελεσματικά εισπράττει.
μετριέται και από το πόσο αποτελεσματικά επιστρέφει στον πολίτη αυτά για τα οποία εισπράττει.
υγεία.
παιδεία.
κοινωνική προστασία.
ασφάλεια.
υποδομές.
αξιοπρεπείς δημόσιες υπηρεσίες.
γιατί ο φόρος δεν είναι πρόστιμο επειδή υπάρχεις.
είναι μέρος μιας συμφωνίας:
δίνω για να υπάρχει μια κοινωνία που λειτουργεί και για μένα και για τον διπλανό μου.
αν όμως εκσυγχρονίζεται συνεχώς μόνο το πρώτο μισό αυτής της σχέσης, κάποια στιγμή η συμφωνία χάνει την ισορροπία της.
και μαζί της χάνεται η εμπιστοσύνη.
κακόμοιρε λαέ
το κράτος του αύριο έφτασε.
ξέρει τι αγόρασες, τι πούλησες, τι δήλωσες και τι δεν δήλωσες.
και ίσως καλά κάνει.
ας γίνει όμως εξίσου σύγχρονο όταν αρρωστήσεις.
όταν γεράσεις.
όταν χρειαστείς βοήθεια.
όταν περιμένεις αυτά που δικαιούσαι.
όταν ζητάς απλώς μια δημόσια υπηρεσία αντάξια των χρημάτων που πληρώνεις.
γιατί διαφορετικά δεν μιλάμε για πραγματικό εκσυγχρονισμό.
μιλάμε για εκσυγχρονισμό του εισπράκτορα και εγκατάλειψη του πολίτη.
κι εκεί, κακόμοιρε λαέ, η τεχνολογία άλλαξε.
η παλιά σχέση όμως έμεινε ίδια:
γρήγορο χέρι για να πάρει, αργό χέρι για να δώσει.
— δδμανιάς
«Στη χώρα των αθώων, πάντα κάποιος πρέπει να πληρώσει. Και παράξενο πράγμα· ο λογαριασμός βρίσκει σχεδόν πάντα τον ίδιο άνθρωπο. Τον απλό πολίτη.»
