η γωνιά της νόνας μου, στον κάτω ραγκαθιά το 1950

περαχώρι ιθάκης, γύρω στο 1950. στο σπίτι του νόνου μου, του νιόνιου του μανιά, του παναγιώτη. «καΐρη» τον έλεγαν, γιατί φιλοσοφούσε σαν τον καΐρη.

μικρό παιδί ήμουν, μα εκείνη τη γωνιά τη θυμάμαι ακόμα. κανένα μέτρο ψηλότερα από το δάπεδο, με χώρο από κάτω για τα ξύλα, να μένουν στεγνά, και για το λάδι, το ξίδι κι άλλα χρειαζούμενα. επάνω η φωτιά, η πυροστιά, οι μασιές, τα τηγάνια κι οι κατσαρόλες. ψηλά το μπουχαρί και δίπλα ο φούρνος για το ψωμί και το φαΐ.

δεξιά κι αριστερά πάγκοι, να χωρούν οι δικοί μας, οι συγγενείς κι οι γείτονες. μεγάλες οικογένειες τότε. εφτά παιδιά, νύφες, εγγόνια. έκανε ο ένας λίγο παραπέρα και καθόταν ο άλλος. η γωνιά γέμιζε πρόσωπα και κουβέντες.

η νόνα πάντα μπροστά στον φούρνο. ζύμωνε, μαγείρευε, έψηνε, φρόντιζε να φτάσουν όλα για τόσα στόματα. κι όταν έβγαζε το ζεστοφούρνι, πρώτα μοίραζε στα μικρούλια της γειτονιάς. η μυρωδιά του ζεστού ψωμιού έφτανε ως την πόρτα κι η έγνοια της ακόμα παραπέρα.

όταν γύριζαν οι άντρες από τη δουλειά, έπεφτε ησυχία. έπλεναν τα χέρια και τα μούτρα στη βρύση απέξω, σκουπίζονταν και κάθονταν στο μεγάλο δρύινο τραπέζι. χώραγε καμιά δεκαριά ανθρώπους. στο κεφάλι ο γέροντας, δίπλα τα παιδιά. πολλές φορές κι αδέλφια, καμιά φορά και κανένας εργάτης.

οι κόρες σέρβιραν. τσιμουδιά. θυμάμαι εκείνη την αναμονή, σαν κατάνυξη, μέχρι να μπουν τα φαγητά στο τραπέζι. στη μέση δυο μεγάλες καράφες κρασί. νερό δεν θυμάμαι.

«όταν έχεις κρασί, δεν πίνεις νερό», λέγανε.

ήτανε άλλοι ετούτοι.

μέσα σ’ εκείνη τη γωνιά ένιωθα δύναμη, αγάπη, αυτοπεποίθηση και σεβασμό. ήξερα πως ανήκα εκεί. κι ήταν σπουδαίο να γυρίσει ο γέροντας να με κοιτάξει. ακόμα πιο σπουδαίο να μου μιλήσει. κρατούσα τα λόγια του. ένιωθα πως με λογάριαζε, πως μεγάλωνα λίγο εκείνη την ώρα.

όπως τους θυμάμαι, το ψέμα κι η μπαγαμποντιά δεν είχαν χώρο ανάμεσά τους. ο λόγος μετρούσε. ήθελες να κοιτάζεις τον άλλον στα μάτια και να μη χάνεις την εμπιστοσύνη του. γι’ αυτό με πικραίνει σήμερα να βλέπω το ψέμα να περνιέται για εξυπνάδα και την μπαγαμποντιά για καπατσοσύνη.

είχαν κόπο εκείνα τα χρόνια. η νόνα στον φούρνο, οι κόρες όρθιες στο σερβίρισμα, οι άντρες κουρασμένοι από τη δουλειά. αυτή ήταν η ζωή τους κι έτσι την κουβαλώ στη μνήμη μου.

τόσα χρόνια πέρασαν. κι όμως, αν κλείσω τα μάτια, βλέπω τη φωτιά, το δρύινο τραπέζι, τα χέρια της νόνας να μοιράζουν το ψωμί.

κι εγώ, μικρός ακόμα, περιμένω να γυρίσει ο νόνος να μου μιλήσει.

αγρίμια κι αγριμάκια μου… έτσι τους θυμάμαι εκείνους τους ανθρώπους. σκληρά τα χέρια από τη δουλειά, μετρημένα τα λόγια, μα η καρδιά τους χώραγε παιδιά κι εγγόνια και τα μικρούλια της γειτονιάς. κι εγώ, τόσα χρόνια μετά, στη γωνιά της νόνας μου γυρίζω να ζεσταθώ. δδμανιάς