Οι αποφάσεις του ΚΚΕ και οι συνέπειές τους
Έχουν γραφτεί αμέτρητα βιβλία, άρθρα και μαρτυρίες για τον Άρη Βελουχιώτη.
Άλλοι τον ύμνησαν. Άλλοι τον κατηγόρησαν. Άλλοι τον μετέτρεψαν σε θρύλο και άλλοι προσπάθησαν να τον διαγράψουν από τη συλλογική μνήμη.
Στο άρθρο αυτό δεν θα επιχειρήσουμε ούτε να τον αγιοποιήσουμε ούτε να τον καταδικάσουμε.
Θα προσπαθήσουμε να αναζητήσουμε την ιστορική αλήθεια μέσα από τα γεγονότα, τα επίσημα έγγραφα, τις επιστολές και τις μαρτυρίες της εποχής.
Ποιος ήταν πραγματικά ο Άρης Βελουχιώτης;
Γιατί συγκρούστηκε με την ηγεσία του ΚΚΕ;
Ποιες από τις προειδοποιήσεις του επιβεβαιώθηκαν;
Και τελικά, αν η ηγεσία του ΚΚΕ είχε ακούσει τον Άρη, θα είχε αλλάξει η πορεία της νεότερης ελληνικής ιστορίας;
Δεν θα αναζητήσουμε μύθους.
Θα αναζητήσουμε τα ιστορικά τεκμήρια.
Ο Άρης Βελουχιώτης, κατά κόσμον Θανάσης Κλάρας, γεννήθηκε το 1905 στη Λαμία.
Με την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα εντάχθηκε στον αγώνα της Αντίστασης και έγινε ο άνθρωπος που οργάνωσε τον πρώτο πυρήνα του ΕΛΑΣ στα βουνά της Ρούμελης.
Με αποφασιστικότητα, στρατιωτική ικανότητα και ιδιαίτερο οργανωτικό χάρισμα κατάφερε να μετατρέψει μικρές ομάδες ανταρτών σε μια οργανωμένη δύναμη που έδρασε σε μεγάλο μέρος της κατεχόμενης Ελλάδας.
Η συμμετοχή του στην ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου και η γενικότερη δράση του εναντίον των κατοχικών δυνάμεων τον κατέστησαν μία από τις πιο εμβληματικές μορφές της Εθνικής Αντίστασης.
Ακόμη και ιστορικοί που ασκούν κριτική στις πολιτικές του επιλογές αναγνωρίζουν ότι υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους καπετάνιους της Αντίστασης.
Με την απελευθέρωση της Ελλάδας άρχισε η πιο δύσκολη περίοδος.
Μετά τα Δεκεμβριανά υπογράφηκε, στις 12 Φεβρουαρίου 1945, η Συμφωνία της Βάρκιζας.
Η συμφωνία προέβλεπε τον αφοπλισμό και τη διάλυση του ΕΛΑΣ, με την προσδοκία ότι η χώρα θα επέστρεφε στην πολιτική ομαλότητα.
Η ηγεσία του ΚΚΕ αποδέχθηκε αυτή την επιλογή θεωρώντας ότι, κάτω από τις τότε διεθνείς και εσωτερικές συνθήκες, δεν υπήρχε ρεαλιστική εναλλακτική.
Ο Άρης Βελουχιώτης είχε διαφορετική εκτίμηση.
Πίστευε ότι η παράδοση των όπλων θα άφηνε εκτεθειμένους τους ανθρώπους της Αντίστασης και ότι η βία εναντίον τους όχι μόνο δεν θα σταματούσε αλλά θα εντεινόταν.
Γι’ αυτό αρνήθηκε να αποδεχθεί τη Βάρκιζα.
Δεν επρόκειτο για μια προσωπική φιλοδοξία.
Ήταν μια βαθιά πολιτική διαφωνία για την πορεία που έπρεπε να ακολουθήσει το λαϊκό κίνημα.
Η διαφωνία αυτή οδήγησε σε οριστική ρήξη.
Η ηγεσία του ΚΚΕ θεώρησε ότι ο Άρης παραβίαζε τη συλλογική απόφαση του κόμματος και ενεργούσε αυτόνομα.
Αποφάσισε τη διαγραφή του και τον αποκήρυξε δημόσια.
Από εκείνη τη στιγμή ο Άρης βρέθηκε πολιτικά απομονωμένος.
Είναι σημαντικό, όμως, να ξεχωρίζουμε τα ιστορικά δεδομένα από τους μύθους.
Δεν υπάρχουν τεκμηριωμένες αποδείξεις ότι το ΚΚΕ παρέδωσε τον Άρη στους διώκτες του.
Υπάρχει όμως ιστορική τεκμηρίωση ότι τον αποκήρυξε δημόσια και τον άφησε χωρίς την πολιτική και οργανωτική στήριξη του κόμματος σε μια περίοδο κατά την οποία καταδιωκόταν.
Το γεγονός αυτό αποτέλεσε και συνεχίζει να αποτελεί αντικείμενο έντονης ιστορικής συζήτησης.
Στις 15 και 16 Ιουνίου 1945, ο Άρης Βελουχιώτης και οι λιγοστοί σύντροφοί του περικυκλώθηκαν κοντά στη Μεσούντα της Άρτας.
Αρνήθηκε να παραδοθεί.
Για να μην πέσει ζωντανός στα χέρια των αντιπάλων του, έδωσε τέλος στη ζωή του.
Μαζί του έπεσε και ο πιστός του σύντροφος, ο καπετάν Τζαβέλας.
Το τέλος ήταν τραγικό.
Τα κεφάλια τους αποκόπηκαν και εκτέθηκαν δημόσια στα Τρίκαλα ως τρόπαια και ως μέσο εκφοβισμού.
Ήταν μια εικόνα που σημάδεψε μια ολόκληρη εποχή και φανέρωσε το μίσος που είχε ήδη αρχίσει να διχάζει την ελληνική κοινωνία.
Το μεγάλο ερώτημα, όμως, παραμένει.
Επιβεβαιώθηκαν οι φόβοι του Άρη;
Η ιστορία δείχνει ότι μετά τη Βάρκιζα ακολούθησε μια περίοδος έντονων διώξεων, συλλήψεων, φυλακίσεων, βασανισμών και δολοφονιών εναντίον πολλών ανθρώπων που είχαν συμμετάσχει στην Αντίσταση.
Δύο χρόνια αργότερα η Ελλάδα οδηγήθηκε στον Εμφύλιο Πόλεμο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Άρης είχε δίκιο σε όλα.
Δεν σημαίνει ούτε ότι γνωρίζουμε με βεβαιότητα ποια θα ήταν η εξέλιξη αν είχε επικρατήσει η δική του άποψη.
Σημαίνει όμως ότι η βασική του προειδοποίηση — πως η παράδοση των όπλων δεν θα εξασφάλιζε από μόνη της ειρήνη και ασφάλεια για τους αγωνιστές της Αντίστασης — επιβεβαιώθηκε σε σημαντικό βαθμό από τα γεγονότα που ακολούθησαν.
Ένα ακόμη θέμα που συχνά χρησιμοποιείται για να αμαυρώσει ή να εξιδανικεύσει τον Άρη είναι οι περίφημες χρυσές λίρες.
Είναι ιστορικά τεκμηριωμένο ότι οι βρετανικές μυστικές υπηρεσίες χρηματοδοτούσαν τις αντιστασιακές οργανώσεις με χρυσές λίρες για τις ανάγκες του αγώνα.
Δεν υπάρχουν όμως τεκμηριωμένες αποδείξεις ότι ο Άρης ιδιοποιήθηκε προσωπικά αυτές τις λίρες ή ότι η ρήξη του με το ΚΚΕ συνδέθηκε με οικονομικές διαφορές.
Η ιστορία οφείλει να ξεχωρίζει τα αποδεδειγμένα γεγονότα από τις φήμες.
Το ίδιο το ΚΚΕ, δεκαετίες αργότερα, προχώρησε στην πολιτική αποκατάσταση του Άρη Βελουχιώτη, αναγνωρίζοντας την προσφορά του στην Εθνική Αντίσταση, χωρίς να αναιρεί την ιστορική του διαφωνία με τις επιλογές του το 1945.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι ακόμη και μέσα στον ίδιο τον πολιτικό χώρο του υπήρξε μια διαφορετική αποτίμηση της προσωπικότητάς του με το πέρασμα του χρόνου.
Αν η ηγεσία του ΚΚΕ είχε ακούσει τον Άρη, θα είχε αλλάξει η ιστορία της Ελλάδας;
Σε αυτό το ερώτημα δεν υπάρχει βέβαιη απάντηση.
Η ιστορία δεν γράφεται με υποθέσεις.
Γράφεται με γεγονότα.
Το μόνο που μπορούμε να πούμε με ασφάλεια είναι ότι ο Άρης προειδοποίησε για έναν κίνδυνο, η ηγεσία του ΚΚΕ έκανε μια διαφορετική επιλογή και τα γεγονότα που ακολούθησαν συνεχίζουν μέχρι σήμερα να τροφοδοτούν τη συζήτηση.
Ίσως γι’ αυτό ο Άρης Βελουχιώτης παραμένει μία από τις πιο τραγικές αλλά και πιο σημαντικές μορφές της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Όχι γιατί ήταν αλάνθαστος.
Αλλά γιατί έζησε και πέθανε πιστός στις ιδέες του, πληρώνοντας το υψηλότερο τίμημα.
Η ιστορία δεν ζητά να συμφωνούμε με όλους όσοι την έγραψαν.
Ζητά να τους μελετούμε με ειλικρίνεια, να αναγνωρίζουμε τα επιτεύγματα και τα λάθη τους και να αφήνουμε τα τεκμήρια να μιλούν πιο δυνατά από τα συνθήματα.
— δδμανιάς
«Το “Θύματα, αδέλφια εσείς που πέσατε” δεν ανήκει μόνο σε μία παράταξη. Είναι ένας ύμνος στη μνήμη όλων όσοι χάθηκαν στα πιο σκοτεινά χρόνια της ελληνικής ιστορίας. Υπενθυμίζει ότι πίσω από τις πολιτικές συγκρούσεις υπήρξαν άνθρωποι, ζωές και οικογένειες που πλήρωσαν το βαρύτερο τίμημα.» δδμανιάς
