— δδμανιάς
ο οδυσσέας ταξίδεψε σε πολλούς τόπους, γνώρισε λαούς, βασιλιάδες και πολιτισμούς. έναν τόπο όμως αποκαλούσε πατρίδα: την ιθάκη.
κι όμως, όσο μεγαλώνει η παγκόσμια δύναμη του ονόματός του, τόσο περισσότεροι εμφανίζονται πρόθυμοι να πάρουν ένα κομμάτι από την ιστορία του.
στην κεφαλονιά, ο μυκηναϊκός τάφος στα τζανάτα συνδέθηκε από ορισμένους με τον οδυσσέα, χωρίς να υπάρχει απόδειξη ότι πρόκειται για τον δικό του τάφο. στη λευκάδα εξακολουθεί να προβάλλεται η παλιά θεωρία του νταίρπφελντ ότι εκεί βρισκόταν η ομηρική ιθάκη, παρότι η επιστημονική έρευνα δεν την έχει αποδεχθεί.
και τώρα, από την κέρκυρα, έδρα της περιφέρειας ιονίων νήσων, εμφανίστηκε η πρόταση για τα «νησιά του οδυσσέα» ή, όπως τελικά διευκρινίστηκε, για τα «νησιά της οδύσσειας».
όλοι θέλουν τον οδυσσέα.
ο ένας για να ενισχύσει μια αρχαιολογική θεωρία, ο άλλος για να αποκτήσει ένα δυνατό τουριστικό όνομα και ο τρίτος για να δημιουργήσει διαδρομές, εκδηλώσεις και παρουσιάσεις στις διεθνείς εκθέσεις.
δεν είναι κακό να αξιοποιείται ο ομηρικός κόσμος. δεν ανήκει μόνο σε εμάς. ο όμηρος και η οδύσσεια ανήκουν στην ανθρωπότητα.
άλλο όμως η κοινή πολιτιστική κληρονομιά και άλλο να δανείζεσαι την ταυτότητα ενός μικρού τόπου για να μεγαλώσεις το δικό σου τουριστικό προϊόν.
η περιφέρεια διευκρίνισε ότι δεν επιδιώκει να μετονομάσει τα ιόνια νησιά. μιλά για μια διεθνή τουριστική καμπάνια που θα συνδέει τη μυθολογία, την ιστορία, τον πολιτισμό και τη φυσική ομορφιά των επτανήσων.
καλή μπορεί να είναι η ιδέα.
το ερώτημα όμως παραμένει:
η ιθάκη τι θα κερδίσει;
θα βρίσκεται στο κέντρο της πρωτοβουλίας ή θα είναι απλώς το όνομα που θα ανοίγει τον δρόμο για τους άλλους;
θα είναι η αφετηρία και η επιστροφή των διαδρομών του οδυσσέα ή ένας ακόμη μικρός σταθμός ανάμεσα στα μεγάλα νησιά;
θα υπάρξει συγκεκριμένη χρηματοδότηση για τους αρχαιολογικούς χώρους, τα μουσεία και την επανέναρξη των ανασκαφών;
θα παρουσιαστεί η ιθάκη στη world travel market ως ithaca — home of odysseus ή θα χαθεί μέσα σε ένα γενικό περίπτερο των ιονίων;
θα έρθει επισκέπτης, γνώση, πολιτισμός και ζωή στο νησί ή θα ταξιδεύει παντού το όνομα του οδυσσέα, αφήνοντας την πατρίδα του πάλι να περιμένει;
μέχρι σήμερα δεν έχουμε δει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που να απαντά καθαρά σε αυτά τα ερωτήματα. ακούμε για διεθνή προβολή, ισχυρό όνομα και τουριστικές διαδρομές. δεν ακούμε όμως ποιο είναι το συγκεκριμένο και μόνιμο όφελος της ιθάκης.
κι εδώ αρχίζει και η δική μας ευθύνη.
γιατί εύκολα κατηγορούμε τους άλλους ότι θέλουν να πάρουν τον οδυσσέα. δυσκολότερα κοιτάζουμε τι κάνουμε εμείς με αυτόν τον ανεκτίμητο θησαυρό.
αντί να συμφωνήσουμε σε μια μεγάλη, καθαρή και κοινή διεκδίκηση, πολλές φορές κοιτάζουμε ποιος θα φανεί περισσότερο. ποιος θα πάρει την πατρότητα μιας ιδέας. ποιος θα σταθεί δίπλα στον υπουργό ή στον περιφερειάρχη. ποιος θα βρεθεί μπροστά στη φωτογραφία και ποιος θα κερδίσει μια μικρή εξυπηρέτηση.
κι έτσι, ενώ οι άλλοι διεκδικούν το μεγάλο κεφάλαιο, εμείς τσακωνόμαστε για τα μικρά μερίδια.
προσπαθούμε ακόμη και μεταξύ μας να κερδίσουμε κάτι παραπάνω. να ξεγελάσουμε τον διπλανό μας σε μια δουλειά, σε μια συμφωνία, σε μια υπόσχεση. να πάρουμε εμείς τη θέση, τη γνωριμία, την προβολή ή το μικρό όφελος.
και ποιον νομίζουμε ότι ξεγελάμε;
σε έναν μικρό τόπο όλα γίνονται γνωστά. σήμερα μπορεί να κερδίσει κάποιος λίγα χρήματα ή μια πρόσκαιρη προβολή. αύριο όμως θα ξαναβρεθεί στον ίδιο δρόμο, στο ίδιο καφενείο, στο ίδιο λιμάνι με τον άνθρωπο που προσπάθησε να κοροϊδέψει.
η εμπιστοσύνη σε μια μικρή κοινωνία αξίζει περισσότερο από τα χρήματα. όταν χαθεί, δεν αγοράζεται ξανά εύκολα.
η ιθάκη δεν ξεκινά και δεν τελειώνει με κανέναν από εμάς. υπήρχε πριν από εμάς και θα υπάρχει μετά από εμάς. κανείς δεν δικαιούται να τη χρησιμοποιεί σαν προσωπική περιουσία, πολιτικό σκαλοπάτι ή διαφημιστικό φόντο.
ούτε οι άλλοι μπορούν να δανείζονται τον οδυσσέα χωρίς την ιθάκη ούτε εμείς μπορούμε να μιλάμε για την ιθάκη έχοντας στο μυαλό μόνο τον εαυτό μας.
χρειάζεται μια κοινή απαίτηση:
κάθε πρωτοβουλία που χρησιμοποιεί διεθνώς τον οδυσσέα να αναγνωρίζει καθαρά την ιθάκη ως πατρίδα του και να επιστρέφει στο νησί πραγματικό όφελος.
όχι μόνο λόγια.
όχι μόνο αφίσες.
όχι μόνο εκθέσεις και φωτογραφίες.
έργα, ανασκαφές, μουσεία, πολιτισμός, υποδομές και ζωή για τους κατοίκους.
η ιθάκη δεν χρειάζεται να φοβάται τους άλλους. ο όμηρος την έχει προστατεύσει μέσα στους αιώνες.
χρειάζεται όμως να προστατευτεί και από τις δικές μας μικρές αδυναμίες: το προσωπικό συμφέρον, τη ματαιοδοξία, τη γνωριμία, την καρέκλα και τη φωτογραφία.
όλοι θέλουν κάτι από τον οδυσσέα.
άλλος ένα τουριστικό όνομα, άλλος μια αρχαιολογική επιβεβαίωση, άλλος μια διαδρομή και άλλος λίγη προσωπική προβολή.
την ιθάκη όμως ποιος τη σκέφτεται;
αν δεν τη σκεφτούμε πρώτα εμείς, ενωμένοι και χωρίς μικρούς υπολογισμούς, δεν έχουμε δικαίωμα να απαιτούμε να τη σκεφτούν οι άλλοι.
η «οδός ελλήνων» είναι ο δρόμος των αντιφάσεών μας: του πάθους και του λάθους, της περηφάνιας και του μικροσυμφέροντος. ένας δρόμος σακατεμένος, μα δικός μας· κι αν θέλουμε να αλλάξει πορεία, πρέπει πρώτα να παραδεχτούμε ότι κι εμείς περπατάμε πάνω του.
