Ο Φράνσις Φουκουγιάμα Κάποτε, πριν από 30 χρόνια για την ακρίβεια, ο Φράνσις Φουκουγιάμα έγραψε «Το τέλος της ιστορίας και ο τελευταίος άνθρωπος». Μπεστ σέλερ! Δεκάδες χιλιάδες το αγόρασαν, τώρα πόσοι το διάβασαν, μη ρωτάς. Πάντως τον τίτλο τον θυμούνται – ένεκα πιασάρικος και θυμιστικός. Για να μην πολυμπερδευόμαστε, ο Ιάπωνας Αμερικανός (που λέει ότι είναι σκέτο Αμερικανός) διακήρυττε το τέλος της ιδεολογικής εξέλιξης της ανθρωπότητας, με την επικράτηση της αστικής δημοκρατίας και της ελεύθερης αγοράς ως αναπότρεπτης και αμετάκλητης μοίρας του πλανήτη εις τους αιώνας των αιώνων αμήν.
Να μην πολυμπερδευόμαστε είπα και πολυμπερδεμένα τα ‘γραψα. Διορθώνομαι: ο Ιάπωνας Αμερικανός (που δηλώνει σκέτο Αμερικανός), το 1989, με την κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων, υποστήριξε πως ό,τι είδαμε από επαναστάσεις είδαμε. Πλέον, οι αγορές θα κάνουν κουμάντο και οι αστικές δημοκρατίες θα είναι οι κολαούζοι. Τέρμα οι ιδεολογίες, μπάστα με τους – ισμούς. Ο,τι ζήσαμε (όσοι το έζησαν) ζήσαμε, τώρα περνάμε σε κοινωνίες μεταμοντέρνες, που ο καθείς δεν είναι για τον καθένα, μα για την πάρτη του.
Ως εδώ καλά. Λάθος δεν τον λες. Κάτι καλοκατάλαβε τότε ο σκέτο Αμερικανός καθηγητής πολιτικής οικονομίας, κάποιο δίκιο είχε. Ελα όμως που στα τριάντα του μακαρίτη, άλλαξε μυαλά. Και μας τα γύρισε ο Φουκουγιάμα, που τότε ήταν νέος και έλεγε αυτά, αλλά τώρα, 30 χρόνια μετά, λέει άλλα.
Πρόκειται περί παρεξήγησης! Τάδε έφη πριν από λίγο καιρό, πού αλλού; – σε γερμανικό περιοδικό. Εκεί διευκρίνισε πως όχι μόνο δεν ισχυρίστηκε ποτέ πως η φιλελεύθερη δημοκρατία είχε νικήσει παντού, αλλά μια και έχει πλέον νικήσει (κάπου εδώ βραχυκύκλωσα), επέμεινε πως αυτή είναι το «πιο βιώσιμο μοντέλο». Ποιες επαναστάσεις και οράματα; Ο φιλελευθερισμός είναι η λύση, που μπορεί, σου λέει, να μην είναι αναμάρτητος, αλλά «πιθανώς θα αυτοδιορθωθεί».
Και κάπως έτσι φτάνουμε στο ρεζουμέ της ιστορίας (όχι της παγκόσμιας – εδώ, του κειμένου): τι εστί αυτοδιόρθωσις του συστήματος, κύριε καθηγητά; Και μάλιστα «πιθανή» και ακόμα πιο μάλιστα «ιδεολογική», που με τη σειρά της περνάει και στον τρόπο οργάνωσης των κοινωνιών;
Πριν από δέκα χρόνια, η παγκόσμια οικονομία αναστατώθηκε όταν ο αμερικανικός κολοσσός Lehman Brothers κήρυξε πτώχευση. Τι ήταν αυτός ο… κολοσσός; Μια παγκόσμια (!) εταιρεία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.
Τι υπηρεσίες προσέφερε; Ελα μου ντε. Φύκια για μεταξωτές κορδέλες. Βαριέμαι και να τα αναλύσω: δημιουργούσαν αέρα κοπανιστό που αντιστοιχούσε σε χρηματοπιστωτικά προϊόντα (ούτε καν σε χρήμα) και τον πουλούσαν ή τον αντάλλασσαν. Αυτός ο αέρας έσκασε και μας πήρε παραμάζωμα.
Και ποιον υπηρετούσε; Εδώ σε θέλω, Φουκουγιάμα μου. Μήπως αυτό το «αόρατο χέρι» των γνωστών αγνώστων, που πέρα από τη ρύθμιση «των αγορών» αναλαμβάνει και ρυθμίσεις πολιτευμάτων, άρα και συνειδήσεων, οπότε από τους «-ισμούς» που μας κατήργησες, επιβίωσε, σαν τις κατσαρίδες, ένας και μοναδικός, που είναι και θα είναι, ο καπιταλισμός; (Με σθένος και ρυθμό να το διαβάσεις.)
Η απάντηση είναι: φυσικά και ναι. Οπότε; Πού κολλάει εδώ η «αυτοδιόρθωσις»;
Βρέθηκα τις προάλλες σε ορεινό χωριό ελληνικού νησιού. Εκεί, πάνω στην κουβέντα, γύρω από ένα γεμάτο τοπικά καλούδια τραπέζι (να ‘ναι καλά οι άνθρωποι, γενναιόδωροι και αρχοντάδες), εις εκ των τραπεζοκαθήμενων είπε πως πολύ απογοητευμένος είναι γιατί καθόλου δεν είναι με τις τράπεζες που ακόμα στηρίζουμε.
Απογοητευμένος ήταν όχι με τον εαυτό του, μα με το σύστημα. Με το σύστημα που ανέλυσε ο Φουκουγιάμα εκ δεξιών στα 65 του και όλοι είμαστε κομμάτι του. Που δεν το θέλουμε, αλλά πού θα πάει, «θα διορθωθούν τα πράγματα».
Οχι από εμάς, φυσικά. Εμείς είμαστε αυτοδιορθωμένοι, ως ήδη έτοιμοι. Τι κι αν τ΄ αφεντικά – αφεντικά και οι απογοητευμένοι – απογοητευμένοι; Εμείς, εκεί! Ενάντια σε όλους, που όλοι ίδιοι είναι και να πάνε από κει που ‘ρθαν. Εμείς, όμως, θα μείνουμε. Εδώ, μπάστακες.
Θα μείνουμε, γιατί χωρίς εμάς, ουδείς. Ουδείς δεν θα υπάρχει να απογοητεύει τη μικρο-ιστορία μας, που τέλος δεν έχει. Τι κι αν έχει πιαστεί το πλευρί μας, κοιμώμενοι μονόπαντα;… Εμείς είμαστε «ο τελευταίος άνθρωπος»!
