κανείς δεν έχει την αποκλειστικότητα της αγάπης για τον τόπο
υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν βαθιά το θιάκι. πονάνε για το περιβάλλον του, υπερασπίζονται την παράδοσή του και φοβούνται μήπως ο τόπος παραδοθεί στην ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση.
η αγάπη τους είναι αληθινή. δεν είναι όμως η μοναδική.
το ότι κάποιος γεννήθηκε εδώ δεν σημαίνει πως μόνο εκείνος θέλει το καλό του τόπου. ούτε ένα κόμμα, μια οικογένεια ή μια πλειοψηφία έχουν μόνιμο συμβόλαιο με το δίκιο. και το πάθος για υστεροφημία δεν αποτελεί απόδειξη ανιδιοτελούς προσφοράς.
στα είκοσι ο άνθρωπος έχει συνήθως καλές προθέσεις. είναι ρομαντικός, ονειρεύεται και θέλει να αλλάξει τον κόσμο. μεγαλώνοντας, όμως, κινδυνεύει να γίνει σαν την κουκουβάγια, που θεωρεί τα δικά της παιδιά τα ομορφότερα απ’ όλα.
μα άλλα τα μάτια του λαγού κι άλλα της κουκουβάγιας.
το ίδιο έργο μπορεί ο ένας να το βλέπει ως πρόοδο και ο άλλος ως καταστροφή. ο ένας να πιστεύει ότι ανοίγει τον τόπο στη ζωή και ο άλλος ότι τον παραδίδει στα συμφέροντα. κανείς, όμως, δεν δικαιώνεται μόνο επειδή φωνάζει δυνατότερα ή επειδή συγκέντρωσε περισσότερους γύρω του.
η πλειοψηφία αποφασίζει στη δημοκρατία. δεν σημαίνει ότι έχει πάντοτε δίκιο ούτε ότι μπορεί να προβλέψει τις συνέπειες κάθε απόφασης.
πολλοί δεν θέλουν να φτάσουν δρόμοι σε όλες τις παραλίες. φοβούνται ότι μαζί με τον δρόμο θα έρθουν ξαπλώστρες, τραπεζοκαθίσματα, καταπατήσεις και μεγάλα οικονομικά συμφέροντα. φοβούνται ότι οι ακτές θα αποκλειστούν από τους κατοίκους και ότι το φυσικό τοπίο θα καταστραφεί.
ο φόβος αυτός είναι βάσιμος. ένας δρόμος μπορεί πράγματι να ανοίξει την πόρτα στην εκμετάλλευση. δεν σημαίνει, όμως, ότι κάθε δρόμος αποτελεί από μόνος του οικολογική καταστροφή ούτε ότι η απομόνωση μιας περιοχής αποτελεί πάντοτε προστασία.
χρειάζονται κανόνες, έλεγχος και καθαρός σκοπός. ποιον εξυπηρετεί το έργο; ποιος θα ωφεληθεί; ποιος θα αναλάβει το κόστος αν προκληθεί ζημιά;
όταν αγωνιζόμουν εναντίον των ιχθυοτροφείων, ήμουν σχεδόν μόνος. αρκετοί από όσους σήμερα φοβούνται τις μεγάλες μονάδες βρίσκονταν τότε απέναντί μου. τώρα αντιλαμβάνονται ότι, σ’ ένα κράτος που συχνά μοιάζει με ξέφραγο αμπέλι, ακόμη και μια νόμιμη επένδυση μπορεί να εξελιχθεί σε ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση.
δεν το αναφέρω για να διεκδικήσω το αλάθητο. το αναφέρω επειδή η διορατικότητα κρίνεται συνήθως όταν είναι ακόμη μόνη.
διορατικότητα δεν είναι να γνωρίζεις το μέλλον. είναι να προσπαθείς να δεις εγκαίρως όσα οι περισσότεροι θα αντιληφθούν όταν ίσως θα είναι αργά.
γι’ αυτό χρειάζονται σοβαρές περιβαλλοντικές μελέτες. είναι κοστοβόρες, καθυστερούν και δυσκολεύουν τα έργα, αλλά δεν γίνεται διαφορετικά. πρέπει να γνωρίζουμε τι θα συμβεί στο νερό, στο έδαφος, στις ακτές και στο τοπίο. ποιος θα διαχειρίζεται τα απορρίμματα και ποιος θα αποκαταστήσει τη ζημιά.
η μελέτη, βέβαια, δεν είναι συγχωροχάρτι. αν δεν συνοδεύεται από έλεγχο και εφαρμογή, μένει ένα ακριβό χαρτί μέσα σ’ ένα συρτάρι.
όποιος δεν μπορεί να πληρώσει το κόστος της προστασίας δεν δικαιούται να μεταφέρει το κόστος της καταστροφής στο θιάκι.
υπάρχει όμως και μια άλλη καταστροφή, πιο αθόρυβη: η ερήμωση.
τα παιδιά φεύγουν. οι ηλικιωμένοι λιγοστεύουν. τα σπίτια ανοίγουν για λίγους μήνες και κλείνουν τον χειμώνα. ακούμε διαρκώς τι δεν πρέπει να γίνει, αλλά σπάνια ακούμε μια ολοκληρωμένη πρόταση για το πώς θα συνεχίσει να ζει το νησί.
πού θα εργαστούν οι νέοι; πού θα κατοικήσουν; πώς θα έχουν γιατρό, σχολείο, συγκοινωνία και αξιοπρεπή ζωή όλον τον χρόνο; ποια παραγωγική δραστηριότητα μπορεί να σταθεί χωρίς να καταστρέψει τον τόπο; πώς θα μείνει το όφελος στην τοπική κοινωνία;
η άρνηση μπορεί να εμποδίσει κάτι κακό. δεν μπορεί από μόνη της να δημιουργήσει το καλό.
το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα επιλέξουμε την πρόοδο ή το περιβάλλον. είναι αν μπορούμε να δημιουργήσουμε μια πρόοδο που δεν θα αφανίσει όσα ήρθε να υπηρετήσει.
θα προστατεύσουμε το θιάκι τόσο πολύ ώστε να το αφήσουμε να ερημώσει; ή θα το «αναπτύξουμε» τόσο πολύ ώστε να πάψει να είναι θιάκι;
ο πολιτισμός και οι ιδέες χρειάζονται μπροστάρηδες. δεν χρειάζονται ιδιοκτήτες της αλήθειας. χρειάζονται ανθρώπους που ακούν, αμφιβάλλουν, τεκμηριώνουν και κοιτάζουν πέρα από την επόμενη εκλογή, την επόμενη τουριστική περίοδο και τη δική τους υστεροφημία.
κανείς δεν έχει την αποκλειστικότητα της αγάπης για το θιάκι.
και κανείς δεν γνωρίζει ολόκληρη την αλήθεια του.
γιατί στο τέλος μόνο το μέλλον ξέρει ποιος είχε δίκιο.
μα όταν έρθει να μας το πει, μπορεί να είναι πια αργά.
— δδμανιάς
Γιατί το Θιάκι δεν είναι μόνο περιβάλλον, έργα, δρόμοι και αποφάσεις. Είναι μια παλιά αγάπη που ο καθένας πιστεύει πως του ανήκει λίγο περισσότερο. Μόνο που η αληθινή αγάπη δεν φυλακίζει, δεν διεκδικεί αποκλειστικότητα και δεν απαιτεί να έχει πάντοτε δίκιο. δδμανιάς
