Τις τελευταίες μέρες άνοιξε ξανά η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, τα δεδομένα και το ποιος θα ελέγχει τις τεχνολογίες του μέλλοντος. Άλλοι βλέπουν μια νέα εποχή προόδου. Άλλοι φοβούνται μια νέα εποχή εξάρτησης και ελέγχου.
Ο Αλέξης Τσίπρας, όπως και πολλοί άλλοι στην Ευρώπη και τον κόσμο, επισημαίνει ότι η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη όταν συγκεντρώνεται στα χέρια λίγων μεγάλων εταιρειών ή όταν οι κοινωνίες γίνονται απλοί καταναλωτές εργαλείων που σχεδιάζουν άλλοι. Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο ψηφιακό θα γίνει το κράτος, αλλά ποιος θα ελέγχει τα δεδομένα, ποιος θα κατέχει τη γνώση και ποιος θα αποφασίζει για το μέλλον. Alexis Tsipras
Όλα αυτά είναι σοβαρά ζητήματα.
Όμως εγώ, διαβάζοντας αυτές τις συζητήσεις, θυμήθηκα τη μάννα μου.
Η μάννα μου είχε τελειώσει το δημοτικό.
Ο πατέρας μου το σχολαρχείο.
Κι όμως, όταν ήμουν ναυτικός και ταξίδευα μήνες ολόκληρους μακριά από την Ιθάκη, τα γράμματα που μου έστελναν είχαν μεγαλύτερη αξία από οτιδήποτε άλλο έφτανε στο καράβι.
Τότε δεν υπήρχαν κινητά.
Δεν υπήρχε διαδίκτυο.
Δεν υπήρχαν βιντεοκλήσεις.
Ένα γράμμα μπορούσε να κάνει εβδομάδες για να φτάσει.
Κι όμως έφτανε.
Και μαζί του έφερνε το σπίτι, τη γειτονιά, τους ανθρώπους σου.
Η μάννα μου είχε μια παράξενη συνήθεια.
Όλα σχεδόν τα «ο» τα έγραφε με «ω».
Και πολλούς τόνους τους έβαζε με περισπωμένη.
Κάποτε της είπα πως αυτά δεν είναι σωστά.
Ήμουν νέος τότε και πίστευα πως η μόρφωση είναι να ξέρεις τους κανόνες.
Με κοίταξε χαμογελώντας και μου είπε:
«Νιόνιο μου, μην μου το χαλάς. Άσε με να τα γράφω έτσι. Μου αρέσει πολύ το ωμέγα και η περισπωμένη.»
Και δεν της το ξαναείπα ποτέ.
Όχι γιατί είχε δίκιο η γραμματική.
Αλλά γιατί είχε δίκιο η καρδιά.
Γιατί εκείνα τα γράμματα δεν τα διάβαζα σαν δάσκαλος.
Τα διάβαζα σαν ξενιτεμένος ναυτικός.
Και κάθε τους λέξη μου έδινε δύναμη να συνεχίσω.
Η δουλειά στη θάλασσα δεν ήταν εύκολη.
Ήταν σκληρή.
Είχε μοναξιά, κινδύνους, θύελλες και ατελείωτες ώρες μακριά από όσους αγαπούσες.
Αλλά είχε και έναν σκοπό.
Να βοηθήσεις την οικογένειά σου να σταθεί στα πόδια της.
Σήμερα όλα γίνονται σε ένα δευτερόλεπτο.
Ένα μήνυμα φεύγει από την Ιθάκη και φτάνει στην Αυστραλία πριν προλάβεις να πιεις μια γουλιά καφέ.
Η τεχνητή νοημοσύνη γράφει κείμενα.
Οι μηχανές μεταφράζουν γλώσσες.
Οι υπολογιστές διορθώνουν τα λάθη μας.
Και καλώς κάνουν.
Δεν είμαι από εκείνους που φοβούνται την τεχνολογία.
Το αντίθετο.
Ο άνθρωπος προχώρησε επειδή εφηύρε εργαλεία.
Το πρόβλημα δεν είναι ποτέ το εργαλείο.
Το πρόβλημα είναι ποιος το κρατά και γιατί το χρησιμοποιεί.
Το ίδιο μαχαίρι κόβει ψωμί και σκοτώνει.
Το ίδιο καράβι μεταφέρει τρόφιμα ή όπλα.
Η ίδια τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει έναν γιατρό να σώσει ζωές ή να χρησιμοποιηθεί για να παρακολουθούνται εκατομμύρια άνθρωποι.
Γι’ αυτό η πραγματική συζήτηση δεν είναι αν θα έχουμε περισσότερη τεχνολογία.
Θα έχουμε.
Η πραγματική συζήτηση είναι αν η τεχνολογία θα υπηρετεί τον άνθρωπο ή αν ο άνθρωπος θα υπηρετεί την τεχνολογία.
Αν θα δημιουργεί ελεύθερους πολίτες ή εξαρτημένους καταναλωτές.
Αν θα μοιράζει τη γνώση ή θα συγκεντρώνει την εξουσία.
Κι εδώ ίσως βρίσκεται το πιο σημαντικό μάθημα που μου άφησε μια γυναίκα με μόρφωση μόνο του δημοτικού.
Ότι η αξία ενός μηνύματος δεν βρίσκεται στην τελειότητά του.
Βρίσκεται σε αυτό που κουβαλά.
Τα γράμματα της μάννας μου είχαν λάθη.
Είχαν ωμέγα εκεί που δεν έπρεπε.
Είχαν περισπωμένες που οι φιλόλογοι θα διόρθωναν αμέσως.
Αλλά είχαν κάτι που καμία μηχανή δεν έχει καταφέρει ακόμη να κατασκευάσει.
Είχαν ψυχή.
επίλογος
Ίσως τελικά η πρόοδος να μη μετριέται μόνο με την ταχύτητα των δικτύων και τη δύναμη των υπολογιστών.
Ίσως να μετριέται και με κάτι πιο απλό.
Με το αν ο άνθρωπος παραμένει άνθρωπος.
Και κάθε φορά που ακούω μεγάλες κουβέντες για το μέλλον, θυμάμαι εκείνα τα γράμματα.
Τα ωμέγα.
Τις περισπωμένες.
Και μια μάννα στην Ιθάκη που, χωρίς να το ξέρει, μου έμαθε ότι η τεχνολογία είναι χρήσιμη.
Αλλά η αγάπη είναι αναντικατάστατη.
δδμανιάς
Υπάρχουν πράγματα που δεν χωρούν σε λέξεις, όσο κι αν προσπαθήσει ο άνθρωπος να τα πει. Ένα βλέμμα, μια απουσία, ένα γράμμα από τη μάνα, μια αγάπη που μένει μέσα μας χρόνια. Τα «Ανείπωτα» του Δημήτρη Ζερβουδάκη δεν μιλούν μόνο για τον έρωτα. Μιλούν για όλα εκείνα που η καρδιά καταλαβαίνει πριν προλάβει να τα εξηγήσει το στόμα. Και ίσως γι’ αυτό μένουν ζωντανά μέσα μας.
