ένα παιδί ανοίγει τα μάτια του στο θιάκι.
ένα άλλο, την ίδια ακριβώς στιγμή, κάπου στην υποσαχάρια αφρική ή σε μια φτωχή περιοχή της νότιας ασίας.
κανένα δεν διάλεξε τη μάνα του.
κανένα δεν διάλεξε τον πατέρα του.
κανένα δεν διάλεξε τον τόπο όπου θα γεννηθεί.
δεν πρόλαβε ακόμη κανένα να δουλέψει, να τεμπελιάσει, να μορφωθεί, να δημιουργήσει, να κάνει καλό ή κακό.
κι όμως, πριν ακόμη κάνουν το πρώτο τους βήμα, η ζωή έχει ήδη μοιράσει διαφορετικά χαρτιά.
και τότε έρχεται μια ερώτηση που ίσως δεν κάνουμε συχνά στον εαυτό μας:
τι κάναμε εμείς για να γεννηθούμε στο θιάκι;
απολύτως τίποτα.
σταθήκαμε απλώς τυχεροί.
όχι γιατί το θιάκι υπήρξε πάντοτε παράδεισος.
κάθε άλλο.
αυτός ο μικρός τόπος γνώρισε πειρατές, επιδρομές, ερημώσεις, κατακτητές, σεισμούς, φτώχεια και ξενιτιά.
γενιές ανθρώπων έζησαν δύσκολα.
πάλεψαν με λίγη γη, με την πέτρα και με τη θάλασσα.
πολλοί αναγκάστηκαν να φύγουν.
οι ναυτικοί έλειπαν χρόνια.
οι ξενιτεμένοι έστελναν πίσω ό,τι μπορούσαν.
τίποτε λοιπόν δεν χαρίστηκε στους ανθρώπους αυτού του τόπου.
κι όμως, αν σηκώσουμε λίγο το κεφάλι από τον δικό μας καημό και κοιτάξουμε ολόκληρο τον πλανήτη, καταλαβαίνουμε ότι σταθήκαμε ευλογημένοι.
γεννηθήκαμε στη μεσόγειο.
σε εύκρατο κλίμα.
με τη θάλασσα δίπλα μας.
η θάλασσα δεν ήταν μόνο ψάρι και ταξίδι.
ήταν δρόμος.
μας ένωνε με τον έξω κόσμο.
έκανε τον θιακό ναυτικό, ταξιδιώτη, μετανάστη.
τον έφερε σε άλλα λιμάνια, άλλους ανθρώπους, άλλες κοινωνίες.
έφυγε φτωχός πολλές φορές και γύρισε έχοντας γνωρίσει έναν κόσμο πολύ μεγαλύτερο από το νησί του.
αλλού όμως η φύση μοίρασε διαφορετικά χαρτιά.
τροπικές ασθένειες, αφόρητη ζέστη, ξηρασίες ή πλημμύρες, τεράστιες αποστάσεις, δύσκολη πρόσβαση στη θάλασσα.
κι ύστερα ήρθε και ο άνθρωπος να προσθέσει τα δικά του.
πόλεμοι.
δουλεμπόριο.
αποικιοκρατία.
διεφθαρμένες εξουσίες.
κοινωνικές και θρησκευτικές δομές που σε ορισμένες περιπτώσεις περιόρισαν την ελευθερία, την επιστήμη, την εκπαίδευση ή τη θέση της γυναίκας.
σύνορα που χαράχτηκαν από ξένους πάνω σ’ έναν χάρτη χωρίς να λογαριάζουν πάντοτε τους ανθρώπους που ζούσαν εκεί.
κι έτσι η μία ατυχία έπεφτε πάνω στην άλλη.
από την άλλη πλευρά, η ευρώπη βρέθηκε κάποια στιγμή μπροστά.
δεν ήταν πάντοτε έτσι.
υπήρξαν εποχές που η κίνα, η ινδία και άλλοι μεγάλοι πολιτισμοί ήταν πλουσιότεροι και πιο ανεπτυγμένοι από μεγάλο μέρος της ευρώπης.
κάπου όμως άλλαξε η πορεία.
επιστήμη.
ναυσιπλοΐα.
βιομηχανική επανάσταση.
άνθρακας και αργότερα πετρέλαιο.
μηχανές.
μαζική εκπαίδευση.
ιατρική.
θεσμοί.
και μαζί μ’ αυτά, αποικίες και πλούτος που μεταφέρθηκε από άλλες περιοχές του κόσμου.
δεν υπάρχει λοιπόν μία απλή απάντηση στο γιατί κάποιοι λαοί πλούτισαν και κάποιοι έμειναν πίσω.
ούτε φταίει μόνο η αποικιοκρατία.
ούτε μόνο η θρησκεία.
ούτε μόνο το κλίμα.
ούτε μπορεί κανείς να πει ότι οι φτωχοί λαοί δεν δούλεψαν αρκετά.
η ιστορία δεν είναι τόσο βολική.
είναι γεωγραφία, κλίμα, αρρώστιες, παιδεία, επιστήμη, θεσμοί, πόλεμοι, θρησκευτικές και κοινωνικές αντιλήψεις, θέση της γυναίκας, αποικιοκρατία, φυσικοί πόροι και πολλές φορές καθαρή ιστορική συγκυρία.
όλα μαζί.
γι’ αυτό ίσως είναι άδικο να κοιτάζουμε έναν φτωχό άνθρωπο στην αφρική ή στην ασία και να πιστεύουμε ότι εμείς κάναμε κάτι περισσότερο για να αξίζουμε αυτά που έχουμε.
δεν μιλάμε για οίκτο.
ο φτωχός άνθρωπος δεν χρειάζεται τον οίκτο μας.
μπορεί να έχει αξιοπρέπεια, αγάπη, οικογένεια, χαρά και περηφάνια πολύ μεγαλύτερη από ανθρώπους που διαθέτουν εκατομμύρια.
μιλάμε για αφετηρία.
γιατί άλλο είναι να γεννιέσαι γνωρίζοντας ότι θα πας σχολείο, ότι υπάρχει γιατρός όταν αρρωστήσεις, ότι θα πιεις καθαρό νερό και ότι κατά πάσα πιθανότητα δεν θα ακούσεις αύριο τις βόμβες έξω από το σπίτι σου.
κι άλλο να γεννιέσαι χωρίς καμία από αυτές τις βεβαιότητες.
κανένα από τα δύο παιδιά δεν το επέλεξε.
γι’ αυτό, όταν σήμερα κοιτάζουμε το θιάκι, ίσως αξίζει καμιά φορά να μην κοιτάζουμε μόνο όσα του λείπουν.
να κοιτάζουμε και όσα μας δόθηκαν.
τη θάλασσα.
το κλίμα.
την ειρήνη.
το σχολείο.
τον γιατρό.
την ελευθερία να φύγουμε.
και, ακόμη σπουδαιότερο, την ελευθερία να επιστρέψουμε.
να γκρινιάζουμε για τον τόπο μας είναι δικαίωμά μας.
να θέλουμε να γίνει καλύτερος είναι υποχρέωσή μας.
αλλά να πιστέψουμε ότι όλα όσα έχουμε ήταν αυτονόητα, θα ήταν αχαριστία απέναντι στην ίδια τη ζωή.
επίμετρο
δεν επιλέξαμε τη μεσόγειο.
δεν επιλέξαμε το κλίμα.
δεν επιλέξαμε την ευρώπη.
δεν επιλέξαμε τη θάλασσα.
δεν επιλέξαμε το μικρό νησί όπου ανοίξαμε τα μάτια μας.
το πού γεννηθήκαμε ήταν τύχη.
το να καταλάβουμε πόσο τυχεροί σταθήκαμε είναι γνώση.
και το να μην ξεχνάμε εκείνους που τράβηξαν χειρότερο χαρτί, είναι ανθρωπιά.
— δδμανιάς
«Άλλο χαρτί στον καθένα μοίρασε η ζωή. Μα η ζωή, ζωή είναι για όλους.»
