Οι συζητήσεις για την Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν δεν έχουν τέλος.
Άλλοι μιλούν για αριστούργημα.
Άλλοι υποστηρίζουν ότι αλλοίωσε τον Όμηρο.
Πανεπιστημιακοί, αρχαιολόγοι, φιλόλογοι, φιλόσοφοι και κριτικοί κινηματογράφου διαφωνούν σχεδόν σε όλα.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη επιτυχία της ταινίας.
Όχι επειδή έδωσε όλες τις σωστές απαντήσεις.
Αλλά επειδή μας ανάγκασε να επιστρέψουμε στον ίδιο τον Όμηρο.
Διαβάζοντας εκατοντάδες αναλύσεις, διαπιστώνει κανείς ότι οι περισσότεροι συμφωνούν σε δύο πράγματα.
Πρώτον, ότι ο Νόλαν δημιούργησε μια σπουδαία κινηματογραφική εμπειρία.
Και δεύτερον, ότι δεν κινηματογράφησε τον Όμηρο κατά γράμμα.
Μα έπρεπε άραγε να το κάνει;
Καμία μεγάλη διασκευή δεν υπήρξε ποτέ φωτοτυπία του πρωτοτύπου.
Ο Νόλαν δεν κινηματογράφησε τον Όμηρο.
Κινηματογράφησε τον Νόλαν μέσα από τον Όμηρο.
Εκεί όμως που γεννήθηκε μέσα μου ένας άλλος προβληματισμός ήταν αλλού.
Γιατί η Οδύσσεια έχει τόσο πολύ θάλασσα;
Γιατί ο Όμηρος διάλεξε ως μεγάλο αντίπαλο του Οδυσσέα τον Ποσειδώνα και όχι έναν βασιλιά, έναν στρατό ή έναν άλλο ήρωα;
Η εύκολη απάντηση είναι γνωστή.
Ο Ποσειδώνας εκδικείται τον Οδυσσέα επειδή τύφλωσε τον Πολύφημο.
Αυτό όμως εξηγεί την αφορμή.
Δεν εξηγεί το βάθος του συμβολισμού.
Η Ιλιάδα είναι το έπος της στεριάς.
Η Οδύσσεια είναι το έπος της θάλασσας.
Δεν είναι τυχαίο.
Ο ελληνικός κόσμος γεννήθηκε, ταξίδεψε, εμπορεύτηκε, αποίκησε και δημιούργησε πάνω στη θάλασσα.
Η θάλασσα ήταν ο δρόμος προς τον πλούτο.
Ο δρόμος προς τη γνώση.
Ο δρόμος προς τις νέες πατρίδες.
Αλλά ήταν και ο δρόμος προς τον θάνατο.
Γι’ αυτό ο Ποσειδώνας δεν είναι απλώς ένας οργισμένος θεός.
Είναι η προσωποποίηση όλων εκείνων των δυνάμεων που ο άνθρωπος δεν μπορεί να ελέγξει.
Της φύσης.
Της τύχης.
Της αβεβαιότητας.
Του φόβου.
Της αλαζονείας που τιμωρείται.
Ο Οδυσσέας δεν πολεμά πραγματικά τον Ποσειδώνα.
Πολεμά τα όριά του.
Και ίσως εδώ κρύβεται η μεγαλύτερη σοφία του Ομήρου.
Ο Οδυσσέας δεν νικά ποτέ τον Ποσειδώνα.
Επιβιώνει από τον Ποσειδώνα.
Δεν κατακτά τη θάλασσα.
Μαθαίνει να τη σέβεται.
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο μάθημα του έπους.
Ο άνθρωπος δεν γίνεται μεγάλος όταν νικά τη φύση.
Γίνεται μεγάλος όταν αναγνωρίζει τα όριά του και συνεχίζει το ταξίδι.
Κάποιοι μελετητές έχουν αναρωτηθεί αν πίσω από αυτή τη διαρκή παρουσία της θάλασσας κρύβονται και οι μακρινές μνήμες ενός κόσμου που γνώρισε μεγάλες θαλάσσιες μετακινήσεις, καταστροφές και αναστατώσεις στη Μεσόγειο. Δεν μπορούμε να το αποδείξουμε. Ίσως όμως δεν έχει τόση σημασία.
Γιατί, είτε ο Ποσειδώνας είναι ένας θεός είτε ένας μεγάλος συμβολισμός, το μήνυμα παραμένει το ίδιο.
Κάθε άνθρωπος έχει τον δικό του Ποσειδώνα.
Τη δική του φουρτουνιασμένη θάλασσα.
Τους δικούς του ανέμους που τον σπρώχνουν μακριά από την Ιθάκη του.
Ίσως γι’ αυτό, τρεις χιλιάδες χρόνια μετά, εξακολουθούμε να συγκινούμαστε.
Όχι επειδή πιστεύουμε ακόμη στους θεούς.
Αλλά επειδή όλοι έχουμε ταξιδέψει σε θάλασσες μεγαλύτερες από τις δυνάμεις μας.
Και όλοι ελπίζουμε κάποτε να φτάσουμε στη δική μας Ιθάκη.
Αυτή είναι, κατά τη γνώμη μου, η μεγαλύτερη επιτυχία του Νόλαν.
Δεν μας έκανε να συμφωνήσουμε.
Μας έκανε να ξαναδιαβάσουμε τον Όμηρο.
Και όταν ένα έργο τριών χιλιάδων ετών επιστρέφει στο κέντρο της παγκόσμιας συζήτησης, τότε ο πραγματικός νικητής δεν είναι ο σκηνοθέτης.
Είναι ο ποιητής.
— δδμανιάς
«Ο Ποσειδώνας είναι ο φόβος. Η Ιθάκη είναι η ελπίδα. Ανάμεσά τους ταξιδεύει ο άνθρωπος.» δδμανιάς
