Η παλιά λαϊκή παροιμία λέει:
«Μπείτε σκύλοι αλέστε κι αλεστικά μη δώστε.»
Με λίγα λόγια, ο καθένας κάνει ό,τι νομίζει, χωρίς κανόνες, χωρίς σχέδιο και χωρίς να λογοδοτεί για το αποτέλεσμα.
Δυστυχώς, πολλές φορές αυτή η εικόνα ταιριάζει περισσότερο στη συζήτηση που γίνεται για το μέλλον της Ιθάκης παρά η φράση «αναπτυξιακός σχεδιασμός».
Εδώ και δεκαετίες συζητάμε για τον βιολογικό, για τις παραλίες, για τους δρόμους, για το λιμάνι, για την ύδρευση, για τις επενδύσεις.
Κάθε θέμα μόνο του.
Κάθε φορά από την αρχή.
Ο καθένας με τη γνώμη του.
Λίγα στοιχεία.
Λίγες μελέτες.
Ακόμη λιγότερα επιχειρήματα.
Και σχεδόν πάντα η κουβέντα καταλήγει στη γνωστή γκρίνια, στις προσωπικές αντιπαραθέσεις και, πολλές φορές, στους γνωστούς υπολογισμούς για τα ψηφαλάκια.
Όμως έτσι δεν σχεδιάζεται το μέλλον ενός τόπου.
Θυμάμαι πριν από περίπου πενήντα χρόνια να ακούγονται μεγάλα οράματα.
Αεροδρόμιο στον Μαραθιά.
Δρόμοι που θα συνέδεαν το Κιόνι με τον Αετό και το Βαθύ.
Σχέδια που, αν τα άκουγες τότε, νόμιζες ότι η Ιθάκη θα άλλαζε για πάντα.
Δεν έχει σημασία σήμερα αν εκείνες οι ιδέες ήταν σωστές ή λανθασμένες.
Σημασία έχει ότι οι περισσότερες έμειναν σχέδια.
Και όσο κοιτούσαμε τα μεγάλα, αφήναμε πολλές φορές τα μικρά να χρονίζουν.
Έτσι δημιουργήθηκε η δυσπιστία.
Σήμερα ακούς συχνά την ίδια φράση.
«Εδώ δεν μπορούμε να φτιάξουμε δέκα λακκούβες και να κόψουμε τα χορτάρια, θα κάνουμε αναπτυξιακό σχεδιασμό;»
Η ένσταση είναι κατανοητή.
Όμως μήπως τελικά συμβαίνει το αντίθετο;
Μήπως ακριβώς επειδή ποτέ δεν αποκτήσαμε έναν πραγματικό αναπτυξιακό σχεδιασμό, καταλήξαμε να κυνηγάμε διαρκώς τα προβλήματα της ημέρας;
Γιατί άλλο είναι να λύνεις προβλήματα.
Και άλλο να σχεδιάζεις το μέλλον.
Ένας σοβαρός αναπτυξιακός σχεδιασμός δεν ξεκινά από το ερώτημα αν θα γίνει ένας δρόμος ή μια πλατεία.
Ξεκινά από κάτι πολύ πιο δύσκολο.
Ποια Ιθάκη θέλουμε να υπάρχει σε είκοσι ή τριάντα χρόνια;
Θέλουμε περισσότερους μόνιμους κατοίκους ή θα συμβιβαστούμε με τη συνεχή μείωση του πληθυσμού;
Θέλουμε τα παιδιά μας να βρίσκουν δουλειά εδώ ή να φεύγουν;
Θέλουμε τουρισμό; Τι είδους τουρισμό;
Πόσες επιχειρήσεις μπορεί να αντέξει το νησί;
Ποιες περιοχές πρέπει να προστατευθούν απολύτως και ποιες μπορούν να αναπτυχθούν με κανόνες;
Αυτά είναι τα ερωτήματα που προηγούνται.
Όχι το αντίστροφο.
Γιατί όταν δεν υπάρχει κοινός προορισμός, κάθε έργο γίνεται αφορμή για νέα σύγκρουση.
Άλλος λέει «ναι».
Άλλος λέει «όχι».
Και όλοι πιστεύουν ότι έχουν δίκιο.
Ίσως γιατί δεν υπάρχει ένα κοινά αποδεκτό σχέδιο που να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς.
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη.
Κάθε δημόσιο έργο πρέπει να αξιολογείται.
Όχι μόνο όταν εγκαινιάζεται.
Αλλά και μετά από δέκα ή είκοσι χρόνια.
Εξυπηρέτησε πραγματικά τον σκοπό του;
Άξιζαν τα χρήματα που δαπανήθηκαν;
Τι μάθαμε από αυτό;
Το ίδιο ισχύει για κάθε επιλογή που έγινε διαχρονικά στην Ιθάκη.
Δεν έχει σημασία ποιος ήταν δήμαρχος ή ποιος ψήφισε τι.
Σημασία έχει αν κάθε έργο άφησε πραγματικό όφελος στον τόπο.
Γιατί ένας τόπος που δεν αξιολογεί τις αποφάσεις του είναι καταδικασμένος να επαναλαμβάνει τα ίδια λάθη.
Δεν είμαι από εκείνους που πιστεύουν ότι κάθε επένδυση είναι καλή.
Ούτε όμως από εκείνους που θεωρούν ότι κάθε αλλαγή είναι απειλή.
Πιστεύω ότι η μεγαλύτερη προστασία για έναν τόπο δεν είναι η ακινησία.
Είναι ο σωστός σχεδιασμός.
Ένας σχεδιασμός που να προστατεύει το περιβάλλον, να δημιουργεί δουλειές, να στηρίζει την τοπική οικονομία και να δίνει λόγο στους νέους να μείνουν στην Ιθάκη.
Η προστασία και η ανάπτυξη δεν είναι αντίπαλοι.
Αντίπαλος είναι η προχειρότητα.
Η έλλειψη στόχου.
Η απουσία αξιολόγησης.
Και, τελικά, η λογική τού «βλέποντας και κάνοντας».
Ίσως λοιπόν το μεγαλύτερο έργο που χρειάζεται σήμερα η Ιθάκη να μην είναι ούτε ένας νέος δρόμος ούτε ένα νέο λιμάνι.
Ίσως να είναι μια κοινή συμφωνία για το πού θέλουμε να πάει ο τόπος μας.
Γιατί οι τόποι δεν προχωρούν με συνθήματα.
Δεν προχωρούν με γκρίνια.
Και σίγουρα δεν προχωρούν με το «μπείτε σκύλοι αλέστε κι αλεστικά μη δώστε».
Προχωρούν όταν οι άνθρωποί τους αποκτούν κοινό στόχο, σχέδιο και τη βούληση να τον υπηρετήσουν, ανεξάρτητα από το ποιος βρίσκεται κάθε φορά στη διοίκηση.
Αυτός είναι ο μόνος αναπτυξιακός σχεδιασμός που μπορεί πραγματικά να αντέξει στον χρόνο.
— δδμανιάς
«Κάθε τόπος έχει τον δρόμο που διαλέγει. Η Ιθάκη δεν χρειάζεται άλλες υποσχέσεις· χρειάζεται μια κοινή πορεία με σχέδιο, γνώση και ευθύνη.» δδμανιάς
