η τεχνητή νοημοσύνη είναι εδώ.
και όσο εξελίσσεται, τόσο λιγότερο με απασχολεί αν θα γίνει εξυπνότερη από εμάς.
με απασχολεί κάτι απλούστερο:
ποιοι τη διαχειρίζονται;
σήμερα, μεγάλο μέρος της ισχυρότερης ΤΝ βρίσκεται στα χέρια μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών και κρατών με τεράστια οικονομική και τεχνολογική δύναμη.
ηπα και κίνα βρίσκονται στην πρώτη γραμμή.
η ευρώπη προσπαθεί να καλύψει το κενό.
και σιγά σιγά εμφανίζεται ακόμη μία δυνατότητα:
να αποκτήσουν τα κράτη και οι κοινωνίες δικές τους υποδομές και δική τους ΤΝ.
άλλο το κέρδος, άλλο το κοινωνικό όφελος
μια ιδιωτική εταιρεία είναι φυσικό να επιδιώκει κέρδος.
επενδύει δισεκατομμύρια και θέλει να τα πάρει πίσω.
δεν είναι αυτό το πρόβλημα.
το πρόβλημα αρχίζει αν μια τεχνολογία που μπορεί να αλλάξει ολόκληρη την κοινωνία έχει μοναδικό κριτήριο το κέρδος.
γιατί η ΤΝ μαζί με τη ρομποτική μπορεί να παράγει περισσότερα προϊόντα και υπηρεσίες με πολύ λιγότερη ανθρώπινη εργασία.
κι εδώ εμφανίζεται το μεγάλο παράδοξο.
ποιος θα αγοράζει την υπερπαραγωγή;
ας υποθέσουμε ότι αύριο μια επιχείρηση παράγει διπλάσια προϊόντα με τους μισούς εργαζόμενους.
η παραγωγικότητα αυξάνεται.
το κόστος πέφτει.
το κέρδος μπορεί να μεγαλώσει.
αν όμως αυτό συμβεί παντού και εκατομμύρια άνθρωποι χάσουν εισόδημα, ποιος θα αγοράσει όλα αυτά που θα παράγουν οι μηχανές;
ο εργαζόμενος δεν είναι μόνο κόστος.
είναι και καταναλωτής.
ο μισθός που πληρώνει σήμερα μια επιχείρηση γίνεται αύριο τζίρος κάποιας άλλης.
μπορεί λοιπόν να φτάσουμε στο πιο παράλογο σημείο:
να έχουμε τη μεγαλύτερη παραγωγή αγαθών στην ανθρώπινη ιστορία και ανθρώπους χωρίς αρκετά χρήματα για να τα αγοράσουν.
τότε δεν θα έχουμε πρόβλημα παραγωγής.
θα έχουμε πρόβλημα διανομής του πλούτου.
και η ΤΝ μπορεί να διαχειρίζεται χρήμα
ούτε είναι σωστό να λέμε ότι η ΤΝ δεν μπορεί να καταναλώνει ή να κάνει οικονομικές πράξεις.
μπορεί να εξουσιοδοτηθεί από έναν άνθρωπο να αγοράζει, να πουλά, να επενδύει, να πληρώνει λογαριασμούς και να διαχειρίζεται περιουσία.
στο μέλλον μπορεί να της αναθέσουμε πολύ περισσότερα.
ακόμη και να εκτελεί, μέσα στο νομικό πλαίσιο, εντολές που αφήσαμε για τη διαχείριση της περιουσίας μας.
το κρίσιμο όμως παραμένει:
ποιος της έδωσε την εντολή και με ποιον σκοπό;
γιατί η ΤΝ δεν αποφασίζει μόνη της αν ο πλούτος θα πάει στον πλουσιότερο ή στον φτωχότερο.
κάποιος άνθρωπος ή κάποιος θεσμός θα έχει βάλει τον κανόνα.
και γιατί όχι δημόσια ΤΝ;
εδώ βρίσκεται μια δυνατότητα που δεν πρέπει να αγνοήσουμε.
δεν είναι γραμμένο πουθενά ότι όλη η ΤΝ πρέπει να ανήκει σε λίγες πολυεθνικές.
ένα κράτος, μια ομάδα κρατών ή η ίδια η ευρώπη μπορεί να δημιουργεί δημόσιες υποδομές ΤΝ.
μια τέτοια ΤΝ θα μπορούσε να βοηθά στην υγεία, στην παιδεία, στη φορολογία, στις μεταφορές, στην ενέργεια, στη δημόσια διοίκηση.
και ο βασικός της στόχος δεν θα χρειαζόταν να είναι:
«πώς θα βγάλουμε περισσότερο κέρδος;»
θα μπορούσε να είναι:
«πώς θα ζήσουν καλύτερα οι πολίτες;»
βέβαια ούτε το κράτος είναι άγιος.
μια κρατική ΤΝ μπορεί να υπηρετήσει το κοινωνικό συμφέρον.
μπορεί όμως να γίνει και τεράστιο εργαλείο ελέγχου.
άρα και πάλι επιστρέφουμε στο ίδιο ερώτημα:
ποιος ελέγχει αυτόν που ελέγχει την ΤΝ;
η ΤΝ μπορεί να γίνει ευλογία
αν μια μηχανή μπορεί να κάνει σε μία ώρα τη δουλειά που σήμερα χρειάζεται οκτώ, γιατί η πρώτη μας σκέψη πρέπει να είναι ποιον θα απολύσουμε;
γιατί να μη σκεφτούμε:
μήπως μπορούμε να δουλεύουμε λιγότερο και να ζούμε καλύτερα;
εκεί βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη ευκαιρία της ΤΝ.
να παράγουμε περισσότερα με λιγότερο ανθρώπινο μόχθο.
αλλά για να συμβεί αυτό, ένα μέρος του νέου πλούτου πρέπει να φτάνει στην κοινωνία.
αλλιώς θα έχουμε μηχανές που παράγουν αφθονία και ανθρώπους που κοιτάζουν τις βιτρίνες.
τελικά, ποιο είναι το πρόβλημα;
δεν είναι η ΤΝ.
είναι η διαχείρισή της.
ποιος την κατέχει;
ποιος της δίνει εντολές;
ποιος ελέγχει τα δεδομένα;
ποιος παίρνει τον πλούτο που δημιουργεί;
ποιος προστατεύει τον πολίτη;
και ποιος θα έχει τελικά τα χρήματα για να αγοράζει όσα αυτή θα παράγει;
η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει ένα πρωτοφανές εργαλείο συγκέντρωσης πλούτου και εξουσίας.
μπορεί όμως να γίνει και ένα πρωτοφανές εργαλείο απελευθέρωσης του ανθρώπου από τον αναγκαστικό μόχθο.
η μηχανή μπορεί να υπηρετήσει και τα δύο.
γι’ αυτό το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο έξυπνη θα γίνει η ΤΝ.
είναι πολύ πιο ανθρώπινο:
θα είμαστε εμείς αρκετά έξυπνοι ώστε να τη διαχειριστούμε για το καλό των πολλών;
— δδμανιάς
«Οι μάγκες μπορεί να μην υπάρχουν πια όπως τους ξέραμε. Έμεινε όμως η ανάγκη για ανθρώπους αληθινούς, με μπέσα, αξιοπρέπεια και καθαρό λόγο. Κι αυτοί, ευτυχώς, δεν χάθηκαν ακόμα.»
