στην ιστορία της ιθάκης υπήρξαν άριστοι.
υπήρξαν ευγενείς.
υπήρξαν υποπρόξενοι.
υπήρξαν πλούσιοι έμποροι.
υπήρξαν μεγάλοι πλοιοκτήτες.
τα ονόματά τους γράφτηκαν σε κατάστιχα, σε συμβόλαια, σε χρυσά βιβλία και σε επιγραφές.
όμως η ιθάκη δεν χτίστηκε από αυτούς.
η ιθάκη χτίστηκε από τους ανθρώπους που δεν έγραψαν ποτέ βιβλία.
από εκείνους που έφτιαξαν τις λαχίδες.
από εκείνους που κουβάλησαν πέτρα πάνω στην πέτρα για να κρατήσουν το χώμα να μην κατέβει στη θάλασσα.
από εκείνους που έσκαβαν τον χειμώνα, κλάδευαν την άνοιξη, θέριζαν το καλοκαίρι και μάζευαν ελιές το φθινόπωρο.
αυτοί ήταν η ιθάκη.
οι άλλοι ήταν συχνά μόνο οι διαχειριστές της.
η ιστορία θυμάται τον πλούτο.
ο τόπος θυμάται τον κόπο.
κάποτε μια θιακιά μάνα δεν είχε νέα από τον γιο της για χρόνια.
πήγε στον γραμματικό να της γράψει ένα γράμμα.
το έγραψε.
και όταν τελείωσε τη ρώτησε:
— το όνομα;
του το είπε.
— τη διεύθυνση;
δεν την ήξερε.
ο γραμματικός απόρησε.
— και πού να το στείλω;
η γριά σκέφτηκε λίγο και είπε:
— γράψε:
ή βραΐλα,
ή γαλάτσι,
ή στα κάρβουνα δουλεύει.
θα τον βρουν.
αυτή είναι ίσως η πιο αληθινή ιστορία της ιθάκης.
όχι τα βιβλία των ευγενών.
όχι οι τίτλοι.
όχι οι υποπρόξενοι.
αλλά τα παιδιά που έφευγαν.
στη βραΐλα.
στο γαλάτσι.
στην οδησσό.
στην αλεξάνδρεια.
στην αργεντινή.
στα καράβια.
στα κάρβουνα.
στους λέβητες.
στα αμπάρια.
εκεί γεννήθηκε μεγάλο μέρος του πλούτου που αργότερα επέστρεψε στο νησί.
οι πλοίαρχοι άξιζαν τον σεβασμό που κέρδισαν.
όμως πριν γίνουν πλοίαρχοι ήταν ναυτόπαιδα.
πριν αποκτήσουν περιουσίες ήταν φτωχά παιδιά μιας μάνας που περίμενε στην προκυμαία.
γι’ αυτό και η μεγάλη ιστορία της ιθάκης δεν βρίσκεται στα αρχοντικά.
βρίσκεται στις λαχίδες.
εκεί όπου ο φτωχός άνθρωπος άφησε τον ιδρώτα του.
οι άριστοι άφησαν τίτλους.
οι πλοίαρχοι άφησαν καράβια.
οι φτωχοί θιακοί άφησαν λαχίδες.
κι αν αύριο χαθούν όλα τα κατάστιχα, όλα τα συμβόλαια και όλα τα χρυσά βιβλία, λίγοι θα το προσέξουν.
αν χαθούν οι λαχίδες, θα κατέβει ολόκληρο το βουνό στη θάλασσα.
γιατί οι άνθρωποι της δουλειάς στηρίζουν τους τόπους.
οι άνθρωποι των προνομίων συνήθως περνούν.
ο πλούτος αλλάζει χέρια.
οι τίτλοι ξεχνιούνται.
τα λεφτά φεύγουν.
ο κόπος μένει.
κι αν σήμερα υπάρχει ακόμη ιθάκη, με τις ελιές της, τα μονοπάτια της και τις πέτρες της, το οφείλει περισσότερο σε εκείνους που δούλεψαν παρά σε εκείνους που διοίκησαν.
γιατί η ιθάκη δεν ήταν οι τίτλοι τους.
η ιθάκη ήταν ο ιδρώτας τους.
•Το «Τελάλης» του Παύλου Σιδηρόπουλου ταιριάζει παράξενα καλά με το άρθρο.
Ο τελάλης γυρίζει στους δρόμους και φωνάζει αλήθειες που οι άλλοι δεν θέλουν να ακούσουν.
Έτσι και η ιστορία της Ιθάκης.
Για χρόνια ακούγαμε για άρχοντες, ευγενείς, πλούσιους και μεγάλους ανθρώπους.
Λιγότερο μιλήσαμε για εκείνους που έχτισαν τις λαχίδες, που έφυγαν στη Βραΐλα, στο Γαλάτσι και στα κάρβουνα.
Ο Παύλος θυμίζει πως πίσω από τις βιτρίνες υπάρχει πάντα μια άλλη αλήθεια.
Η αλήθεια των απλών ανθρώπων.
Εκείνων που δεν έγραψαν ιστορία με τίτλους.
Την έγραψαν με τον ιδρώτα τους.
Και ίσως, αν υπήρχε σήμερα ένας τελάλης στο Θιάκι, αυτό θα φώναζε:
«μην ψάχνετε την Ιθάκη στα χρυσά βιβλία.
ψάξτε τη στις λαχίδες.»
— δδμανιάς
