το θιάκι δεν σερβίρεται. προβάλλεται, προσφέρεται και προστατεύεται.
κάθε καλοκαίρι το θιάκι γεμίζει κόσμο.
κι αυτό είναι καλό.
ο επισκέπτης φέρνει ζωή, δουλειά, εισόδημα. γνωρίζει τον τόπο, τον αγαπά και πολλές φορές επιστρέφει.
ο δήμαρχος έχει πει ότι η ιθάκη δεν φοβάται τον υπερτουρισμό. και αν κοιτάξουμε μόνο τα καταλύματα, υπάρχει λογική σ’ αυτή την άποψη.
το νησί έχει περιορισμένο αριθμό κλινών και μικρές δυνατότητες για τεράστια αύξησή τους.
όμως μήπως σήμερα ο τουρισμός ενός νησιού δεν μετριέται μόνο στα κρεβάτια;
στις 13 αυγούστου είδαμε μια εικόνα που μου φάνηκε υπερβολική.
και με έκανε να σκεφτώ ότι ίσως κοιτάζουμε μόνο τη μισή ιθάκη.
γιατί υπάρχει η ιθάκη της στεριάς.
υπάρχει όμως και η ιθάκη της θάλασσας.
ένας πλωτός πληθυσμός
σκίνος, μπροστά αετός, γιδάκι, πέρα πηγάδι, έξω ράδα και τόσοι άλλοι όρμοι.
ιστιοπλοϊκά, κότερα, μεγάλες θαλαμηγοί, ταχύπλοα.
κάποια έρχονται για λίγες ώρες.
άλλα για μία ή δύο ημέρες.
και μεγάλες θαλαμηγοί μπορεί να παραμένουν στους όρμους για αρκετές ημέρες.
ένας ολόκληρος πλωτός πληθυσμός βρίσκεται γύρω από ένα μικρό νησί.
και εδώ γεννιέται ένα απλό ερώτημα:
τον μετράμε;
ξέρουμε πραγματικά πόσα σκάφη και πόσοι άνθρωποι βρίσκονται καθημερινά γύρω από την ιθάκη τον αύγουστο;
γιατί αν δεν τους μετράμε, πώς μπορούμε να γνωρίζουμε αν υπάρχει ή δεν υπάρχει υπερτουρισμός;
το ακριβό ταξίδι και ο δωρεάν όρμος
ας πάρουμε μια μεγάλη θαλαμηγό που αγκυροβολεί για ημέρες στον σκίνο.
οι άνθρωποι που βρίσκονται πάνω της μπορεί να έχουν πληρώσει πολύ ακριβά γι’ αυτές τις διακοπές.
πληρώνουν το σκάφος.
το πλήρωμα.
τα καύσιμα.
τις υπηρεσίες.
τους πράκτορες.
τις προμήθειες.
και φυσικά δικαίωμά τους.
οι μεγάλες θαλαμηγοί άλλωστε μπορούν να εφοδιάζονται οργανωμένα από μεγάλες εφοδιαστικές εταιρείες. έτσι γινόταν και στα ποστάλια. οι προμήθειες έρχονταν όπου χρειαζόταν.
δεν υπάρχει τίποτε κακό σ’ αυτό.
όμως υπάρχει ένα παράδοξο.
ο άνθρωπος της θαλαμηγού μπορεί να έχει πληρώσει μια περιουσία για να περάσει μερικές ημέρες στον σκίνο.
και το πολυτιμότερο μέρος της εμπειρίας του να είναι ακριβώς αυτό που δεν αγόρασε από καμία εταιρεία:
ο σκίνος.
η θάλασσα.
η ησυχία.
το τοπίο.
η ιθάκη.
κι έτσι γεννιέται το ερώτημα που ίσως πρέπει κάποτε να απαντήσουμε:
από όλον αυτόν τον πλούτο που επιπλέει γύρω από το θιάκι, πόσο μένει πραγματικά στο θιάκι;
δεν ζητάμε από κανέναν να ψωνίζει υποχρεωτικά από εμάς.
δεν ζητάμε προνόμια.
ούτε θέλουμε να διώξουμε κανέναν.
θέλουμε όμως ο τόπος που αποτελεί μέρος αυτής της πανάκριβης εμπειρίας να ωφελείται ανάλογα με αυτά που προσφέρει.
και ο λογαριασμός;
υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά.
τα σκουπίδια.
το νερό.
οι μετακινήσεις.
η πίεση στις παραλίες.
η προστασία των όρμων.
και κυρίως ένα ζήτημα που δεν φαίνεται με γυμνό μάτι:
τα υγρά λύματα των σκαφών.
τι γίνεται με αυτά;
πού παραδίδονται;
τι δυνατότητες υπάρχουν;
ποιος παρακολουθεί και ποιος ελέγχει;
δεν χρειάζεται να κατηγορήσουμε κανέναν χωρίς στοιχεία.
χρειάζεται όμως να γνωρίζουμε.
γιατί διαφορετικά μπορεί να συμβαίνει κάτι παράξενο:
η ιθάκη να προσφέρει το πιάτο και στο τέλος να πληρώνει και τον λογαριασμό.
δεν είναι τουρισμοφοβία
δεν θέλω λιγότερους επισκέπτες.
θέλω καλύτερα οργανωμένο τουρισμό.
θέλω τον άνθρωπο που έρχεται στο θιάκι να περνά όμορφα, να το αγαπά και να θέλει να ξανάρθει.
αλλά θέλω και το θιάκι να παραμένει θιάκι.
γιατί η δυνατότητα της στεριάς μας είναι περιορισμένη.
το νερό είναι περιορισμένο.
οι υποδομές είναι περιορισμένες.
οι παραλίες είναι μικρές.
οι όρμοι δεν μεγαλώνουν επειδή μεγαλώνει ο τουρισμός.
και η θάλασσα, όσο απέραντη κι αν φαίνεται, δεν είναι απεριόριστος σκουπιδοτενεκές ούτε απεριόριστο αγκυροβόλιο.
γι’ αυτό χρειάζεται από τώρα σχέδιο.
καταγραφή.
έλεγχος.
υποδομές.
κανόνες.
και όπου το επιτρέπει ο νόμος, δίκαιη συμμετοχή στο κόστος εκείνων που χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες και τον φυσικό πλούτο του τόπου.
όχι για να τιμωρήσουμε τον επισκέπτη.
για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε να τον υποδεχόμαστε.
επίμετρο
αν ανοίγαμε λοιπόν το φανταστικό μενού μιας μεγάλης θαλαμηγού, ίσως βλέπαμε:
côte d’azur — πληρώνεις.
porto cervo — πληρώνεις.
μύκονος — πληρώνεις.
σαντορίνη — πληρώνεις.
και κάπου χαμηλότερα:
ιθάκη — δωρεάν.
κι εκεί βρίσκεται όλο το ερώτημα αυτού του άρθρου.
όχι «πώς θα πάρουμε λεφτά από τον ξένο».
αλλά:
γιατί το θιάκι τσάμπα;
γιατί ένας τόπος που προσφέρει καθαρή θάλασσα, ασφαλείς όρμους, μοναδικό τοπίο, ιστορία και ομορφιά να μη βρίσκει έναν δίκαιο τρόπο ώστε ένα μέρος του πλούτου που δημιουργείται χάρη σ’ αυτά να επιστρέφει στον ίδιο;
το θιάκι πρέπει να προβάλλεται.
πρέπει να διαφημίζεται.
πρέπει να προσφέρεται.
αλλά πρέπει και να προστατεύεται.
γιατί το θιάκι μπορεί να βρίσκεται στο μενού του παγκόσμιου τουρισμού.
δεν σημαίνει ότι πρέπει να σερβίρεται δωρεάν στο πιάτο κανενός.
— δδμανιάς
ένα καράβι, τρελό σκαρί, γυρίζει τις θάλασσες και ψάχνει όμορφους τόπους ν’ αράξει. κι όταν βρει το θιάκι, καταλαβαίνει γιατί άξιζε το ταξίδι. η ομορφιά όμως έχει αξία — κι ό,τι αγαπάμε, το προστατεύουμε. δδμανιάς
