Στο τέλος του καλοκαιριού η γη έχει ξεραθεί, οι κατασκευές έχουν ζεσταθεί και ό,τι ήταν ήδη κουρασμένο ή οριακό πολλές φορές βρίσκει την ώρα να φανερώσει την αδυναμία του. Ο Αύγουστος όμως έχει και την άλλη του όψη: εκεί που κάτι σπάει, κάτι άλλο επιμένει να ανθίζει.
Υπάρχει μια παρατήρηση που κάνουμε συχνά στην πράξη: όσο φτάνουμε προς το τέλος του καλοκαιριού, μαζεύονται οι ζημιές.
Ένας σωλήνας σπάει. Μια πισίνα αρχίζει να χάνει. Μια ένωση ανοίγει. Ένα πλακάκι σηκώνεται. Μια αυλή παρουσιάζει καθίζηση. Ένα τοιχίο κάνει ρωγμή. Μια πόρτα αρχίζει ξαφνικά να βρίσκει. Κάπου εμφανίζεται μια ρωγμή στον σοβά ή ακόμη και στην τοιχοποιία.
Και λες:
«Μα καλά, όλα τώρα χάλασαν;»
Όχι απαραίτητα.
Πολλές φορές τώρα φανερώθηκαν.
η γη δεν είναι ακίνητη
Ό,τι κατασκευάζουμε πατάει πάνω στη γη ή βρίσκεται μέσα της.
Τα σπίτια έχουν θεμέλια. Οι πισίνες και οι δεξαμενές εδράζονται στο έδαφος. Οι σωλήνες ύδρευσης και αποχέτευσης είναι θαμμένοι. Το ίδιο συμβαίνει με φρεάτια, καλώδια, αρδευτικά δίκτυα, τοιχία, δρόμους και πλακοστρώσεις.
Κι όμως συνηθίζουμε να σκεφτόμαστε τη γη σαν κάτι συμπαγές και ακίνητο.
Δεν είναι.
Η περιεκτικότητα του εδάφους σε νερό αλλάζει τη συμπεριφορά του. Ύστερα από πολλές εβδομάδες ζέστης και ανομβρίας, η υγρασία μειώνεται όχι μόνο στην επιφάνεια αλλά και βαθύτερα. Σε ορισμένα εδάφη αυτό προκαλεί σημαντική συρρίκνωση, ρωγμές και μικρές ή μεγαλύτερες μετακινήσεις.
Και το σημαντικότερο είναι ότι αυτές οι μετακινήσεις δεν γίνονται πάντοτε ομοιόμορφα.
Εκεί αρχίζουν τα προβλήματα.
ό,τι βρίσκεται πάνω και μέσα στη γη ακολουθεί
Ένα κτίριο μπορεί να είναι γερό. Αν όμως ένα τμήμα της θεμελίωσής του δεχθεί διαφορετική μετακίνηση από ένα άλλο, δημιουργούνται τάσεις.
Το ίδιο συμβαίνει με ένα τοιχίο, μια πλακόστρωση, έναν αγωγό ή μια πισίνα.
Και ταυτόχρονα υπάρχει η θερμοκρασία.
Σκυρόδεμα, πέτρα, μέταλλο, πλαστικό, άσφαλτος, κεραμικά, μονώσεις και αρμοί δεν αντιδρούν όλα με τον ίδιο τρόπο στη ζέστη και στις μεταβολές της θερμοκρασίας.
Άρα έχουμε δύο κόσμους που δουλεύουν ταυτόχρονα:
από κάτω μεταβάλλεται το έδαφος και από πάνω καταπονούνται τα υλικά.
Και κάπου ανάμεσα βρίσκεται η κατασκευή.
οι πισίνες είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα
Μια πισίνα είναι μια μεγάλη και σχετικά άκαμπτη κατασκευή που στηρίζεται μέσα ή πάνω στο έδαφος.
Και είναι βαριά.
Μια πισίνα με 40 κυβικά μέτρα νερό κουβαλά περίπου 40 τόνους μόνο σε νερό, χωρίς να υπολογίσουμε το βάρος της ίδιας της κατασκευής.
Αν το έδαφος από κάτω μετακινηθεί ανομοιόμορφα, οι τάσεις μπορεί να εμφανιστούν στο κέλυφος, αλλά πολλές φορές βρίσκουν πρώτα το πιο αδύναμο σημείο: σωληνώσεις, ενώσεις, skimmer, στόμια, αποχετεύσεις ή τις συνδέσεις ανάμεσα στην άκαμπτη κατασκευή και στα περιφερειακά δίκτυα.
Γι’ αυτό μια μικρή μετακίνηση που δεν βλέπουμε μπορεί να εμφανιστεί μπροστά μας ως απώλεια νερού.
και τα δίκτυα υποφέρουν
Το ίδιο ισχύει για ύδρευση και αποχέτευση.
Ένας παλιός σωλήνας, μια κουρασμένη σύνδεση ή ένα σημείο που έχει ήδη δεχθεί καταπόνηση μπορεί να λειτουργεί χρόνια χωρίς πρόβλημα.
Μέχρι να αλλάξει λίγο η στήριξή του.
Δεν χρειάζεται η γη να μετακινηθεί θεαματικά. Μια ανομοιόμορφη μεταβολή του εδάφους μπορεί να δημιουργήσει κάμψη ή πρόσθετη τάση και το πιο αδύναμο σημείο να παραδώσει.
Και το καλοκαίρι προστίθεται κάτι ακόμη: η μεγάλη κατανάλωση νερού και οι μεταβολές των πιέσεων στα δίκτυα.
Γι’ αυτό δεν είναι σωστό να λέμε ότι «η ζέστη έσπασε τον σωλήνα». Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Ζέστη, ξηρασία, μεταβολή της υγρασίας του εδάφους, ηλικία των υλικών, πιέσεις, κατασκευή και προηγούμενες φθορές μπορούν να δουλέψουν μαζί.
ο αύγουστος δεν κάνει όλες τις ζημιές — τις ξεσκεπάζει
Εδώ βρίσκεται ίσως η ουσία.
Ο Αύγουστος δεν διαθέτει κάποιο μαγικό σφυρί που αρχίζει να σπάει σπίτια, πισίνες και σωλήνες.
Είναι όμως το τέλος μιας μεγάλης δοκιμασίας.
Η γη έχει περάσει μήνες χωρίς αρκετό νερό. Οι κατασκευές έχουν περάσει χιλιάδες ώρες στον ήλιο. Τα δίκτυα έχουν δουλέψει στην περίοδο της μεγαλύτερης ζήτησης.
Και ό,τι ήταν γερασμένο, καταπονημένο, κακοστηριγμένο ή ήδη κοντά στο όριό του μπορεί τότε να φανερώσει το πρόβλημα.
Ο Αύγουστος πολλές φορές δεν δημιουργεί τη ζημιά. Της δίνει την τελευταία αφορμή να φανεί.
Και ύστερα έρχονται οι πρώτες βροχές.
Το χώμα αρχίζει πάλι να παίρνει νερό. Σε εδάφη ευαίσθητα στην υγρασία μπορεί να αλλάξει ξανά όγκο και συμπεριφορά.
Έτσι αρχίζει ένας καινούργιος κύκλος.
Ξηρασία και ύστερα νερό.
Συστολή και, σε ορισμένα εδάφη, διόγκωση.
Ζέστη και ύστερα κρύο.
Και οι κατασκευές πρέπει να αντέχουν όλα αυτά επί δεκαετίες.
αλλά ο αύγουστος ξέρει και να χαρίζει
Κι όμως, για να είμαστε δίκαιοι μαζί του, ο Αύγουστος δεν είναι μόνο ζημιές.
Την ώρα που η γη έχει ξεραθεί και οι κατασκευές δοκιμάζονται, υπάρχουν φυτά που μοιάζουν να λένε πως αυτός είναι ο δικός τους καιρός.
Στην είσοδο του ισογείου της Πανδώρας, μέσα σε μια μεγάλη γλάστρα, η λευκή μπουκαμβίλια πέρασε ολόκληρο το καλοκαίρι φορτωμένη λευκό.
Και εδώ η φύση μάς κάνει κι ένα μικρό μάθημα.
Αυτά που από μακριά νομίζουμε για μεγάλα λευκά άνθη δεν είναι τα πραγματικά άνθη της μπουκαμβίλιας. Είναι βράκτια, δηλαδή τροποποιημένα φύλλα που περιβάλλουν τα μικροσκοπικά πραγματικά άνθη στο κέντρο.
Όλα μαζί σχηματίζουν αυτές τις υπέροχες ταξιανθίες που γεμίζουν το φυτό.
Και από κάτω τα κόκκινα γεράνια συνεχίζουν κι αυτά, με λίγο νερό και λίγη φροντίδα, να δίνουν χρώμα μέσα στην καρδιά του ξερού καλοκαιριού.
Ίσως λοιπόν αυτός να είναι ο Αύγουστος.
Ο μήνας που μας δείχνει και τι κουράστηκε και τι άντεξε.
Τι χρειάζεται επισκευή και τι χρειάζεται μονάχα λίγο νερό για να συνεχίσει.
Γιατί η ίδια ζέστη που δοκιμάζει το μπετόν, τους σωλήνες και τη στεγνή γη, μπορεί λίγα εκατοστά παραδίπλα να γεμίζει μια μπουκαμβίλια λευκές ταξιανθίες.
Ο Αύγουστος βγάζει τις ζημιές της χρονιάς.
Αλλά βγάζει και τα λουλούδια της αντοχής.
— δδμανιάς
«Ήλιος θεός… καίει τη γη, δοκιμάζει ό,τι χτίσαμε, μα από την ίδια του τη φωτιά η μπουκαμβίλια βρίσκει δύναμη και ανθίζει. Η φύση ξέρει πάντα να κρατά τις ισορροπίες της.»
