«από δεκαπέντε Αυγούστου και κει, κάθε ελιά το λάδι της και λούμπα το νερό της.»
Έτσι έλεγαν οι παλιοί στο Θιάκι.
Και μέσα σε μία φράση χώρεσαν όλη τη σοφία ενός νησιού.
Γιατί στην Ιθάκη το νερό ήταν πάντα πλούτος.
Ίσως μεγαλύτερος κι από το λάδι.
Ίσως μεγαλύτερος κι από το κρασί.
Το λάδι χωρίς νερό δεν γίνεται.
Ο άνθρωπος χωρίς νερό δεν υπάρχει.
Από τα χρόνια του Οδυσσέα μέχρι πριν λίγες δεκαετίες, οι άνθρωποι του νησιού έμαθαν να μετρούν κάθε σταγόνα.
Οι πηγές ήταν λίγες.
Τα ποτάμια σχεδόν ανύπαρκτα.
Η βροχή ήταν δώρο.
Και η στέρνα θησαυρός.
Κάθε σπίτι είχε τη δική του.
Άλλες μικρές.
Άλλες μεγάλες.
Όλες πολύτιμες.
Το νερό του χειμώνα έπεφτε στις στέγες και οδηγούνταν μέσα στη στέρνα.
Εκεί έμενε μέχρι να το χρειαστεί η οικογένεια.
Η ζωή ολόκληρη εξαρτιόταν από εκείνο το σκοτεινό βάθος κάτω από το σπίτι.
Δεν λέγαμε κουβά.
Λέγαμε σίκλο.
Με τον σίκλο κατεβάζαμε το σκοινί.
Με τον σίκλο ανεβάζαμε το νερό.
Κι από τον ήχο που έκανε όταν χτυπούσε στην επιφάνεια καταλάβαιναν οι παλιοί πόσο νερό είχε απομείνει.
Δεν χρειαζόταν να κοιτάξουν.
Το άκουγαν.
Η μπούκα της στέρνας λεγόταν βέρα.
Μια σκαλιστή πέτρινη κατασκευή, συνήθως μονοκόμματη.
Γυαλισμένη από τα χέρια, τα σκοινιά και τον χρόνο.
Πάνω στη βέρα ακουμπούσε ο σίκλος.
Πάνω στη βέρα έσκυβε ο κόσμος για να δει τη στάθμη του νερού.
Δίπλα στη στέρνα βρισκόταν πολλές φορές η γούρνα.
Η πέτρινη λεκάνη που έπιναν τα ζώα.
Γιατί οι παλιοί είχαν τους δικούς τους κανόνες.
Πρώτα τα ζώα.
Μετά οι άνθρωποι.
Τα μουλάρια, τα γαϊδούρια και τα βόδια κουβαλούσαν ξύλα, λάδι, σταφύλια και πέτρες.
Αυτά έβγαζαν το ψωμί της οικογένειας.
Ο άνθρωπος μπορούσε να περιμένει λίγο.
Τα νερά όμως δεν τα άφηναν στην τύχη τους.
Κάθε χρόνο καθάριζαν τις στέρνες.
Κατέβαιναν μέσα.
Έβγαζαν λάσπες και χώματα.
Καθάριζαν τα τοιχώματα.
Συχνά ασβέστωναν.
Παράξενο ίσως να το ακούσει κανείς σήμερα.
Ξόδευαν νερό για να καθαρίσουν τη στέρνα.
Όμως ήξεραν ότι μια βρόμικη στέρνα μπορούσε να χαλάσει το νερό ολόκληρης χρονιάς.
Ο νόνος μου έλεγε:
«γύρω στις είκοσι τ’ Αυγούστου θα την κάνει τη μπόρα του.»
Δεν κοιτούσε δελτία καιρού.
Κοιτούσε τον ουρανό.
Κι οι περισσότερες φορές τον έβρισκαν σωστό.
Οι άνθρωποι τότε παρατηρούσαν.
Τα σύννεφα.
Τον αέρα.
Την υγρασία.
Τα πουλιά.
Ήξεραν ότι το καλοκαίρι γύριζε.
Κι όλοι περίμεναν τις πρώτες βροχές.
Γιατί μετά τον Δεκαπενταύγουστο άρχιζε να φαίνεται ο πλούτος της χρονιάς.
Το λευκό θιακό ωρίμαζε στα τέλη Αυγούστου.
Η μαυροδάφνη ακολουθούσε στις αρχές Σεπτεμβρίου.
Οι ελιές μεγάλωναν.
Και οι λούμπες περίμεναν το νερό τους.
Η λούμπα ήταν η φυσική λακκούβα που κρατούσε το νερό της βροχής.
Γι’ αυτό έλεγαν:
«κάθε ελιά το λάδι της και λούμπα το νερό της.»
Δεν ήταν απλή παροιμία.
Ήταν τρόπος ζωής.
Σήμερα ανοίγουμε μια βρύση και το νερό τρέχει.
Σπάνια σκεφτόμαστε από πού έρχεται.
Οι παλιοί όμως ήξεραν.
Γιατί είχαν ζήσει εποχές που κάθε σίκλος είχε αξία.
Κάθε στέρνα ήταν περιουσία.
Κάθε μπόρα ήταν ευλογία.
Κι ίσως γι’ αυτό σέβονταν περισσότερο το νερό.
Γιατί δεν το θεωρούσαν δεδομένο.
Το θεωρούσαν δώρο.
Και τα δώρα δεν τα σπαταλάς.
«οι στέρνες γέμισαν και άδειασαν πολλές φορές.
οι λούμπες γέμισαν νερό.
οι νόνοι και οι νόνες έφυγαν.
μα οι λέξεις έμειναν.
σίκλος, βέρα, γούρνα, στέρνα.
κι όσο υπάρχουν άνθρωποι να τις θυμούνται, το νερό της μνήμης δεν θα στερέψει.» — δδμανιάς
Αγρίμια κι αγριμάκια μου, λάφια μου μερωμένα, πέστε μου πού'ναι οι τόποι σας, πού'ναι τα χειμαδιά σας; Γκρεμνά'ναι εμάς οι τόποι μας, λέσκες τα χειμαδιά μας, τα σπηλιαράκια του βουνού είναι τα γονικά μας.
