αντιδογματικά…

Ο Γάλλος ιστορικός των ιδεών Πιερ-Αντρέ Ταγκιέφ εναντιώνεται στο αγαπημένο σύνθημα του Μαρξ «Να αμφιβάλλετε για όλα» (επίσης της Ρόζας Λούξεμπουργκ «Να αμφισβητείτε τα πάντα»), διότι, λέει, επικαλούμενος έναν άλλο Γάλλο, τον Ανρί Πουανκαρέ, «το να αμφιβάλλει κανείς για όλα οδηγεί στην υπερ-κριτική, η οποία αποδεικνύεται αυτοκαταστροφική.

Καμιά γνώση δεν μπορεί να στηριχτεί σε μια υπερ-κριτική στάση». Το ίδιο βεβαίως ισχύει και για εκείνους που είναι πρόθυμοι να πιστέψουν σε όλα. Γράφει ο Πουανκαρέ: «Το να αμφιβάλλουμε για τα πάντα ή να πιστεύουμε στα πάντα είναι δύο εξίσου βολικές λύσεις, που μας απαλλάσσουν από το να σκεφτόμαστε».

Σημειώνονται αυτά για όσους έχουν προαποφασισμένες κρίσεις και έχουν γεμίσει το μυαλό τους με δογματικές πεποιθήσεις, για όλους εκείνους που δεν δέχονται τη διαφορετική γνώμη, ειδικά όταν αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τα δικά τους, ιδεολογικά κυρίως, «πιστεύω».

Και βεβαίως είναι πολύ αργά να πεισθούν και να αλλάξουν γνώμη. Σύμφωνα με ακόμη έναν Γάλλο, τον νευροφυσιολόγο Αλέν Μπερτόζ, «η ικανότητα να έχουμε διαφορετικές απόψεις και να αλλάζουμε όταν αλλάζουν τα δεδομένα και οι πληροφορίες αποκτάται στη διάρκεια της παιδικής μας ηλικίας. Πρέπει δηλαδή να ξεκινήσουμε από το ξεκίνημα, από την ίδια την εκπαίδευση. Η “ευελιξία” στις κρίσεις μας αποκτάται μαζί με τη συνήθεια να συζητάμε, χωρίς μισαλλοδοξία, με όσους βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά και έχουν αλλιώτικα γούστα, ξεχωρίζοντας εντέλει, μέσω κριτικής εξέτασης, την πιο στέρεη γνώμη».

Δεν είναι όλα άσπρα ή μαύρα, υπάρχουν αναρίθμητοι χρωματισμοί στις κοινωνικές σχέσεις και συγκρούσεις, στη διακίνηση των ιδεών και πεποιθήσεων, αμέτρητες παράμετροι και πολυποίκιλα απρόσμενα (μία αυτοαποκαλούμενη αριστερή κυβέρνηση, καλή ώρα, εύκολα ασκεί δεξιά πολιτική -και ας μην ψάχνουμε τις συνθήκες που την υποχρέωσαν τάχα να μεταλλαχθεί κατ’ αυτόν τον θλιβερό τρόπο).

Δεν υπάρχουν βεβαιότητες, παρά μόνο χονδροειδείς, αυτές που θίξαμε: των υπερσκεπτικιστών και των υπερπιστευόντων· αυτές, όμως, δεν βοηθούν στην προσέγγιση της αλήθειας ή της πραγματικότητας -το μόνο που κάνουν είναι η διόγκωση των δογματισμών και η επικίνδυνη δυστοκία στη σφαίρα της επικοινωνίας.

Για όλα τα δεινά φταίνε κάποιοι άλλοι, σκοτεινά κέντρα και εγκληματικοί κύκλοι, που πάντα σκοπεύουν στην αποσταθεροποίηση τάχα του συστήματος (άλλοι λένε της δημοκρατίας), μυστικές και τρομοκρατικές διεθνείς οργανώσεις και άλλα πολλά, τα οποία εμείς οι κοινοί θνητοί αδυνατούμε να προσεγγίσουμε, ούτε καν να υποψιαστούμε.

Οι θεωρίες συνωμοσίας δεν είναι τίποτα άλλο παρά η αδυναμία των πολλών να ερμηνεύσουμε με κριτικό νου την παραδοξότητα της πολιτικής και τη σημασία της εξουσίας. «Σύντομη πραγματεία περί συνωμοσιολογίας» είναι ο τίτλος του βιβλίου του Ταγκιέφ, εκδόσεις Πατάκη. Χρήσιμο, όσο και να διαφωνεί κάποιος με το ειρωνικό ύφος του συγγραφέα, που είναι βεβαίως αποδεκτό και ευπρόσδεκτο θα έλεγα.