τα ντέσματα της μικρής κοινωνίας

σήμερα, ετοιμάζοντας το παραγάδι για το βράδυ, κουβεντιάζαμε για τα «ντέσματα».

εδώ στα μέρη μας λέμε «ντέζω» όταν κάτι πιαστεί, αγκιστρωθεί, μπλεχτεί και δύσκολα ξεκολλά.

και τότε θυμήθηκα μια ιστορία που είχα διαβάσει πριν πολλά χρόνια σ’ ένα μυθιστόρημα.

δεν θυμάμαι πια ούτε τον συγγραφέα με βεβαιότητα ούτε τον τίτλο.
θυμάμαι όμως την ιστορία.

ήταν κάπου στο βορειοανατολικό αιγαίο, σε μια παλιά ναυτική κοινωνία.

καπετανόσπιτα, καπεταναίοι, καπετάνισσες, πληρώματα και φτωχές κοπέλες που έμπαιναν στα σπίτια για να δουλέψουν.

η κοινωνία είχε τους κανόνες της.

ο άντρας είχε την εξουσία του χρήματος, του καραβιού και του αφεντικού.

η καπετάνισσα είχε τη δική της εξουσία μέσα στο σπίτι και πολλές φορές γινόταν ο σκληρός φύλακας της τάξης, της οικογενειακής υπόληψης και του «τι θα πει ο κόσμος».

και κάπου ανάμεσά τους βρισκόταν πάντα ο πιο αδύναμος.

η παρακόρη.

αν κάποια κοπέλα έμενε έγκυος, η μικρή κοινωνία είχε τον τρόπο να τακτοποιήσει το πρόβλημα.

ένας νέος ναυτικός από το πλήρωμα.
ένας γάμος.
και η υπόθεση έκλεινε.

μόνο που όλοι ήξεραν.

ήξερε το σπίτι.
ήξερε το πλήρωμα.
ήξερε η γειτονιά.

η αλήθεια δεν ήταν κρυφή.

απλώς όλοι συμφωνούσαν να κάνουν πως δεν τη βλέπουν.

και τελικά το στίγμα έμενε στα δύο νέα παιδιά.

οι μεγάλοι συνέχιζαν κανονικά τη ζωή τους.
τα καπετανόσπιτα παρέμεναν αξιοσέβαστα.
η κοινωνία φορούσε την κυριακή τα καλά της.

στη φαυλότητα αυτή, άλλωστε, το μερδικό δεν ήταν μόνο αντρικό.

σχεδόν μισό-μισό.

οι άντρες εκμεταλλεύονταν την εξουσία που τους έδινε η εποχή.

και γυναίκες που είχαν αποκτήσει δύναμη μέσα σ’ αυτό το σύστημα γίνονταν πολλές φορές οι αυστηρότεροι φύλακές του.

άλλος έκανε την αδικία.
άλλος τη συγκάλυπτε.
άλλος κανόνιζε τη λύση.

και όλοι μαζί προστάτευαν τη βιτρίνα.

θυμήθηκα όμως και μια άλλη, αληθινή ιστορία που είχα ακούσει παλιά.

ένα παλικάρι αγάπησε μια κοπέλα γνωρίζοντας πως ήταν έγκυος από άλλον.

ήξερε την ιστορία της.

ήξερε τι θα έλεγε η μικρή κοινωνία.

ήξερε και το στίγμα που πιθανόν θα κουβαλούσε ο ίδιος.

και την παντρεύτηκε.

όχι επειδή του την φόρτωσαν.

όχι για να κουκουλωθεί κάποιο σκάνδαλο.

την παντρεύτηκε γιατί την αγαπούσε και γιατί δεν ήθελε να την αφήσει μόνη.

ίσως τελικά εκεί βρίσκεται ολόκληρη η διαφορά ανάμεσα στο κατεστημένο και στον άνθρωπο.

το κατεστημένο ρωτά:

— τι θα πει ο κόσμος;

ο άνθρωπος ρωτά:

— εσύ, με χρειάζεσαι;

και ξαναγυρίζω στο παραγάδι.

ντέζουν τα αγκίστρια στις πέτρες.

μα ντέζουν και οι κοινωνίες.

σε προκαταλήψεις.
σε συμφέροντα.
σε μικρές εξουσίες.
στο «έτσι τα βρήκαμε».
στο «τι θα πει ο κόσμος».

κι όταν ντέσει το παραγάδι έχεις δύο επιλογές.

ή κόβεις το παράμαλλο και το αφήνεις στον βυθό,

ή, αν αξίζει, σκύβεις με υπομονή και προσπαθείς να το ξεμπλέξεις.

ίσως έτσι είναι και οι άνθρωποι.

μερικές φορές δεν χρειάζεται να κόψεις το παράμαλλο.

χρειάζεται ένας άνθρωπος να σκύψει και να το ξεμπλέξει.

επίμετρο

δικό της ήταν το κουράγιο.
δική του η ανθρωπιά.

και της κοινωνίας το στίγμα.

— δδμανιάς

«μη φοβηθείς την αλήθεια· να φοβάσαι μόνο μια κοινωνία που την ξέρει και προσποιείται πως δεν την είδε.»