οι μικροί τόποι έχουν ένα παράξενο προνόμιο, αλλά και ένα ελάττωμα.
θυμούνται πολύ.
θυμούνται ποιος έκανε έναν δρόμο, ποιος έφερε το νερό, ποιος έφτιαξε ένα έργο, ποιος οργάνωσε μια γιορτή, ποιος κατέγραψε ένα τραγούδι, ποιος προσπάθησε να διασώσει ένα έθιμο.
και καλά κάνουν.
γιατί ένας τόπος χωρίς μνήμη είναι ένας τόπος χωρίς ρίζες.
το πρόβλημα αρχίζει όταν η μνήμη παύει να είναι ιστορία και γίνεται ιδιοκτησία.
όταν το «εμείς το κάναμε τότε» αρχίζει σιγά σιγά να σημαίνει «άρα μας ανήκει και σήμερα».
η πρόσφατη δημόσια συζήτηση με αφορμή τη μουσική παράδοση της ιθάκης φέρνει ξανά μπροστά μας ένα παλιό ερώτημα:
σε ποιον ανήκει τελικά η παράδοση ενός τόπου;
η απάντηση, κατά τη γνώμη μου, είναι απλή.
σε κανέναν ξεχωριστά και σε όλους μαζί.
κανείς δεν δικαιούται να διαγράψει την προσφορά εκείνων που εργάστηκαν στο παρελθόν για να καταγραφούν και να σωθούν τραγούδια, χοροί, έθιμα και μνήμες της ιθάκης.
αν κάποιος πρόσφερε, πρέπει να αναφέρεται.
αν κάποιος μόχθησε, πρέπει να αναγνωρίζεται.
αν κάποιος άνοιξε έναν δρόμο, είναι άδικο να κάνουμε πως ο δρόμος δεν υπήρχε πριν από εμάς.
όμως άλλο πράγμα η αναγνώριση και άλλο η ιδιοκτησία.
η παράδοση δεν έχει ιδιοκτήτη.
ένα τραγούδι που τραγουδήθηκε στα σπίτια και στα πανηγύρια μας, ένας χορός που πέρασε από τους παππούδες στα παιδιά, μια ιστορία που ταξίδεψε από στόμα σε στόμα, δεν ανήκουν ούτε σε έναν δήμαρχο ούτε σε μία δημοτική αρχή ούτε ακόμη και σε εκείνον που πρώτος φρόντισε να τα καταγράψει.
ανήκουν στον τόπο που τα γέννησε.
κι εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα δυσκολότερα μαθήματα για όποιον κάποτε άσκησε εξουσία — αλλά και για όποιον την ασκεί σήμερα.
να ξέρει ότι κάποτε πρέπει να παραδώσει τη σκυτάλη.
και να τη δώσει χωρίς να πιστεύει ότι μαζί της παραδίδει και την ιδιοκτησία όσων δημιουργήθηκαν στα χρόνια του.
ο προηγούμενος δεν χρειάζεται να σβήσει για να φανεί ο επόμενος.
και ο επόμενος δεν χρειάζεται να μηδενίσει τον προηγούμενο για να αποδείξει ότι δημιουργεί.
έτσι προχωρούν οι κοινωνίες.
ο ένας βάζει μια πέτρα.
ο επόμενος άλλη μία.
κι αν υπάρχει συνέχεια, συνεργασία και λίγη ταπεινότητα, κάποια στιγμή οι πέτρες γίνονται σπίτι.
στην αυτοδιοίκηση των μικρών τόπων υπάρχει όμως κι ένας ακόμη κίνδυνος.
επειδή όλοι γνωριζόμαστε, η πολιτική διαφωνία εύκολα γίνεται προσωπικός λογαριασμός.
και τότε αρχίζει το ατελείωτο:
«εγώ το έκανα».
«εσύ δεν το έκανες».
«επί των ημερών μου έγινε».
«εγώ το σκέφτηκα πρώτος».
και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά χάνεται ο ίδιος ο τόπος.
η ιθάκη όμως είναι πολύ παλιότερη από όλους μας.
πέρασαν δήμαρχοι, κοινοτάρχες, πρόεδροι, σύμβουλοι, παράγοντες και άνθρωποι που πρόσφεραν χωρίς ποτέ να καθίσουν σε καμία καρέκλα.
άλλοι άφησαν πολλά.
άλλοι λιγότερα.
άλλοι δικαιώθηκαν.
άλλοι ξεχάστηκαν.
όλοι όμως κάποια στιγμή έφυγαν.
η ιθάκη έμεινε.
γι’ αυτό θα ήταν ίσως χρησιμότερο να έχουμε λιγότερη αγωνία για το ποιος θα πάρει την πατρότητα μιας ιδέας και περισσότερη για το αν αυτή η ιδέα θα μείνει ζωντανή.
αν κάτι καλό ξεκίνησε χθες, ας συνεχιστεί σήμερα.
αν κάτι καινούργιο γεννιέται σήμερα, ας το βοηθήσουμε να υπάρχει αύριο.
και όταν έρθουν οι επόμενοι, μακάρι να κάνουν περισσότερα και καλύτερα από εμάς.
αυτό δεν θα είναι ήττα μας.
θα είναι η μεγαλύτερη δικαίωσή μας.
γιατί κανένας μας δεν είναι ιδιοκτήτης αυτού του τόπου.
για λίγο περνάμε από εδώ.
για λίγο κρατάμε μια θέση, μια ευθύνη, μια δυνατότητα να προσφέρουμε.
και ύστερα έρχονται άλλοι.
ίσως λοιπόν η πραγματική αγάπη για έναν τόπο να φαίνεται όχι μόνο από όσα κάνεις όσο βρίσκεσαι μπροστά, αλλά και από το αν μπορείς, όταν έρθει η ώρα, να κάνεις ένα βήμα πίσω και να χαρείς που κάποιος άλλος συνεχίζει.
η ιθάκη δεν αρχίζει από εμάς.
και, ευτυχώς, δεν θα τελειώσει με εμάς.
— δδμανιάς
