ο εξευτελισμός που βαφτίστηκε χιούμορ
Το χιούμορ είναι από τις πιο όμορφες εκφράσεις του ανθρώπου.
Είναι η ικανότητα να βλέπεις τη φωτεινή πλευρά της ζωής, να γελάς ακόμη και με τον εαυτό σου, να λύνεις μια ένταση με ένα χαμόγελο και να φέρνεις τους ανθρώπους πιο κοντά.
Το πραγματικό χιούμορ ενώνει.
Δεν πληγώνει.
Στην καθημερινή ζωή όμως υπάρχει και μια άλλη συμπεριφορά.
Οι παλιότεροι την έλεγαν «κογιονάρισμα». Η λέξη πέρασε στα ελληνικά από τα ιταλικά ναυτικά λιμάνια και σήμαινε την κοροϊδία, τη γελοιοποίηση, την προσπάθεια να εμφανιστεί κάποιος ανόητος στα μάτια των άλλων.
Σήμερα χρησιμοποιούμε άλλες λέξεις.
Ειρωνεία.
Χλευασμός.
Υποτίμηση.
Ταπείνωση.
Συχνά όλα αυτά παρουσιάζονται ως χιούμορ.
Όμως δεν είναι.
Το χιούμορ γελά με μια κατάσταση.
Η ειρωνεία γελά με έναν άνθρωπο.
Και αυτή η διαφορά είναι τεράστια.
Αν όλοι γελάσουν και ένας μόνο πληγωθεί, τότε δεν μιλάμε πλέον για χιούμορ.
Μιλάμε για εξευτελισμό.
Το ερώτημα όμως είναι άλλο.
Γιατί αυτή η συμπεριφορά γίνεται ολοένα και πιο συχνή;
Ίσως γιατί ζούμε σε μια εποχή διαρκούς σύγκρισης.
Ο άνθρωπος συγκρίνει τον εαυτό του με τους άλλους, τις επιτυχίες του, τα χρήματά του, την εμφάνισή του, την κοινωνική του αναγνώριση.
Και όταν αισθάνεται ότι υστερεί, υπάρχει ένας εύκολος δρόμος για να νιώσει καλύτερα.
Να μικρύνει κάποιον άλλον.
Δεν χρειάζεται γνώση.
Δεν χρειάζεται δημιουργία.
Δεν χρειάζεται κόπο.
Μια ειρωνική κουβέντα.
Ένα υποτιμητικό σχόλιο.
Ένα παρατσούκλι.
Ένα βλέμμα που γελοιοποιεί.
Και το ακροατήριο γελά.
Έτσι γεννιέται μια ψεύτικη αίσθηση ανωτερότητας.
Η πραγματική όμως αυτοπεποίθηση λειτουργεί διαφορετικά.
Ο άνθρωπος που γνωρίζει την αξία του δεν έχει ανάγκη να μειώσει κανέναν.
Δεν αισθάνεται ότι απειλείται από την επιτυχία του άλλου.
Δεν φοβάται τη διαφορετικότητά του.
Δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι ανώτερος.
Η αξία του φαίνεται από τη στάση του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ειρωνικός άνθρωπος είναι κακός.
Πολλές φορές πίσω από την ειρωνεία κρύβονται η ανασφάλεια, η απογοήτευση, ο φόβος της απαξίωσης ή η ανάγκη να κερδίσει κάποιος την αποδοχή μιας παρέας.
Δεν είναι πάντα κακία.
Είναι όμως μια συμπεριφορά που αφήνει πληγές.
Και οι πληγές της αξιοπρέπειας δύσκολα επουλώνονται.
Ο πολιτισμός δεν φαίνεται μόνο από τον τρόπο που μιλάμε στους ισχυρούς.
Φαίνεται κυρίως από τον τρόπο που φερόμαστε σε εκείνον που θα μπορούσαμε εύκολα να μειώσουμε και επιλέγουμε να μην το κάνουμε.
Γιατί η πραγματική ανωτερότητα δεν βρίσκεται στην ικανότητα να μικραίνεις τους άλλους.
Βρίσκεται στην ικανότητα να τους αφήνεις να μεγαλώνουν δίπλα σου.
Δυστυχώς, αυτή η συμπεριφορά δεν περιορίζεται στις προσωπικές σχέσεις.
Έχει εισβάλει και στον δημόσιο λόγο.
Στην πολιτική, όλο και συχνότερα, η ειρωνεία, ο χλευασμός και η προσωπική απαξίωση χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο των επιχειρημάτων. Αντί να απαντάμε στις ιδέες του αντιπάλου, προσπαθούμε να μειώσουμε τον ίδιο. Να τον γελοιοποιήσουμε. Να τον μετατρέψουμε σε αντικείμενο χλεύης.
Το ίδιο συμβαίνει πολλές φορές στην τηλεόραση, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ακόμη και στην καθημερινότητά μας.
Ίσως γιατί είναι ευκολότερο να κερδίσεις ένα χειροκρότημα με μια προσβολή παρά με ένα σοβαρό επιχείρημα.
Όταν όμως ο δημόσιος διάλογος μετατρέπεται σε διαγωνισμό εξευτελισμού, δεν νικά κανείς.
Χάνει η πολιτική.
Χάνει ο πολιτισμός.
Χάνει η κοινωνία.
Και τελικά χάνει η ίδια η δημοκρατία.
Γιατί η δημοκρατία γεννήθηκε για να συγκρούονται οι ιδέες, όχι για να εξευτελίζονται οι άνθρωποι.
Ίσως τελικά ο πραγματικά δυνατός άνθρωπος να μην είναι εκείνος που μπορεί να κάνει μια ολόκληρη αίθουσα να γελάσει εις βάρος κάποιου άλλου.
Αλλά εκείνος που έχει τη δύναμη να μην το κάνει.
— δδμανιάς
Το χιούμορ μπορεί να γίνει καθρέφτης μιας κοινωνίας.
Μπορεί να σατιρίσει την εξουσία, τις υπερβολές, τα λάθη και τις αντιφάσεις μας χωρίς να αφαιρεί την αξιοπρέπεια κανενός ανθρώπου.
Εκεί βρίσκεται η μεγάλη διαφορά.
Η σάτιρα φωτίζει τα ελαττώματα μιας κοινωνίας.
Ο εξευτελισμός στοχεύει έναν άνθρωπο.
Το «Να δεις τι σου ‘χω για μετά» του Μιχάλη Γκανά και του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα μάς θυμίζει ότι μπορείς να ασκήσεις σκληρή κοινωνική κριτική χωρίς να χάνεις τον σεβασμό προς τον άνθρωπο.
Ίσως εκεί να βρίσκεται και η ουσία του πραγματικού χιούμορ.
Να μας κάνει να σκεφτόμαστε, όχι να πληγώνουμε.
— δδμανιάς
