Οι νέοι κάθε τόπου είναι σαν τα λουλούδια στο στεφάνι του.
Άλλο μικρό, άλλο μεγάλο, άλλο ταπεινό κι άλλο περήφανο.
Το καθένα με το δικό του χρώμα, τη δική του ομορφιά και, πάνω απ’ όλα, τη δική του μυρωδιά.
Αν τα κόψεις όλα και τα κάνεις ίδια, μπορεί το στεφάνι να φαίνεται ακόμη όμορφο.
Μα δεν θα μυρίζει πια τον τόπο που τα γέννησε.
Έτσι είναι και οι νέοι μας.
Δεν θέλουμε απλώς να υπάρχουν νέοι στην Ιθάκη. Θέλουμε να μπορούν να μεγαλώνουν εδώ, να δημιουργούν εδώ, να φτιάχνουν τη ζωή τους εδώ, χωρίς να χρειάζεται να γίνουν κάτι άλλο για να επιβιώσουν.
Να πάρουν τον κόσμο στα χέρια τους, να μάθουν, να ταξιδέψουν, να χρησιμοποιήσουν την τεχνολογία, να φέρουν καινούργιες ιδέες.
Αλλά να μη χάσουν τη μυρωδιά του τόπου τους.
Γιατί όταν ένας τόπος χάνει τους νέους του, δεν χάνει μόνο εργατικά χέρια και κατοίκους.
Χάνει λίγο λίγο τη συνέχεια, τη μνήμη, τη γλώσσα, τις συνήθειες, τη διαφορετικότητά του.
Χάνει τη μυρωδιά του.
Και γι’ αυτό η στήριξη των νέων της Ιθάκης δεν είναι φιλανθρωπία.
Είναι υποχρέωση απέναντι στο μέλλον του νησιού.
Δεν αρκεί λοιπόν να λέμε ότι θέλουμε τους νέους να μείνουν στην Ιθάκη.
Πρέπει να μπορούν και να ζήσουν εδώ.
Δεν αρκεί να λέμε ότι θέλουμε τους νέους να μείνουν στην Ιθάκη.
Πρέπει να μπορούν και να ζήσουν εδώ.
Να βρουν σπίτι. Να κάνουν οικογένεια. Να ανοίξουν μια μικρή επιχείρηση. Να δοκιμάσουν μια ιδέα χωρίς να χρειάζονται μια περιουσία στην άκρη. Να μπορούν, αν δουλέψουν, να ψωμοζήσουν στον τόπο τους.
Κι εδώ ο Δήμος δεν μπορεί να είναι απλός θεατής.
Έχει υποχρέωση να ψάξει και να βρει τρόπους να στηρίξει τους νέους του νησιού.
Ο μικρός και ο μεγάλος δεν ξεκινούν από την ίδια αφετηρία
Ας μη βαυκαλιζόμαστε με μεγάλα λόγια περί «ίσων ευκαιριών».
Ένας νέος που θέλει να ανοίξει μια κοφιτέρια, ένα μικρό εργαστήριο, ένα μαγαζί, μια υπηρεσία για τον τουρισμό ή να αξιοποιήσει ένα τοπικό προϊόν, ξεκινά συνήθως με λίγα.
Έχει την ιδέα του, τα δυο του χέρια και, αν είναι τυχερός, λίγες οικονομίες ή κάποια βοήθεια από την οικογένεια.
Απέναντί του ο μεγάλος όμιλος έχει κεφάλαιο, τράπεζες, λογιστές, δικηγόρους, διαφήμιση, γνωριμίες, ανθρώπους που ξέρουν τα προγράμματα και τις χρηματοδοτήσεις.
Δεν είναι παράνομο αυτό.
Αλλά δεν είναι και ίσος αγώνας.
Δεν γίνεται να βάζεις έναν νέο μόνο του απέναντι σε έναν όμιλο και μετά να ονομάζεις την ήττα του «ελεύθερη αγορά».
Όταν οι κανόνες είναι ίδιοι μόνο στα χαρτιά
Υπάρχει και κάτι ακόμη.
Ο μικρός συνήθως συναντά τον κανόνα όπως είναι.
Πληρώνει το τέλος, πληρώνει την άδεια, πληρώνει το ρεύμα, τον λογιστή, τις εισφορές, το ενοίκιο. Αν κάτι αλλάξει, προσπαθεί να προσαρμοστεί.
Ο μεγάλος έχει πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει κάθε εξαίρεση, χρηματοδότηση, κίνητρο και ευνοϊκή ρύθμιση που προβλέπει το σύστημα.
Έτσι μπορεί να έχουμε κανόνες που φαίνονται ίδιοι για όλους, αλλά δεν έχουν το ίδιο βάρος για όλους.
Και σε ένα μικρό νησί αυτό έχει συνέπειες.
Γιατί όταν κλείσει μια μικρή επιχείρηση ενός νέου ανθρώπου, δεν χάθηκε απλώς ένα μαγαζί.
Μπορεί να χάθηκε ένας αυριανός μόνιμος κάτοικος.
Μια οικογένεια.
Ένα παιδί από το σχολείο.
Ένας άνθρωπος που θα ψώνιζε από τον διπλανό και θα κρατούσε το νησί ζωντανό και τον Γενάρη.
Η παραλία δεν είναι επιχείρηση
Να ανοίξεις μια καφετέρια και να ψωμοζείς από τη δουλειά σου, καλώς να την ανοίξεις.
Να χρησιμοποιήσεις όμως έναν δημόσιο φυσικό πλούτο σαν να ήταν δική σου περιουσία, είναι άλλο πράγμα.
Η παραλία, η θάλασσα, το νερό, το τοπίο δεν δημιουργήθηκαν από κανέναν επιχειρηματία.
Ανήκουν στον τόπο και αποτελούν κοινό αγαθό.
Φυσικά μπορούν, μέσα σε όρια, να δημιουργήσουν οικονομική δραστηριότητα.
Αλλά όσο περισσότερο κάποιος χρησιμοποιεί έναν κοινό φυσικό πλούτο για ιδιωτικό κέρδος, τόσο μεγαλύτερη πρέπει να είναι και η ανταπόδοση στην κοινωνία.
Και εδώ υπάρχει ένα παράδειγμα που μπορεί να συμβεί οπουδήποτε.
Ένας δρόμος μπορεί να παραμένει χρόνια κακός όσο οδηγεί απλώς σε μια παραλία και εξυπηρετεί κατοίκους και λουόμενους.
Όταν όμως στο τέλος του δρόμου εμφανιστεί οικονομική εκμετάλλευση, ξαφνικά μπορεί να εμφανιστούν και το ενδιαφέρον και η ταχύτητα.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι φτιάχτηκε ο δρόμος.
Το ερώτημα είναι γιατί δεν ήταν επείγων πριν.
Ποια ανάγκη μετρά περισσότερο; Του πολίτη ή του κέρδους;
Τι μπορεί να κάνει πρακτικά ο Δήμος;
Όχι θεωρίες. Απλά πράγματα.
Πρώτον: μικρότερα δημοτικά βάρη, όπου επιτρέπεται, για νέους που ξεκινούν μια μικρή επιχείρηση και ιδιαίτερα για όσους δραστηριοποιούνται όλο τον χρόνο.
Δεύτερον: ένα πραγματικό γραφείο βοήθειας. Όχι ένας ακόμη τίτλος. Ένας άνθρωπος που θα μπορεί να πει στον νέο: «υπάρχει αυτό το πρόγραμμα, χρειάζεσαι αυτά τα χαρτιά, πήγαινε εκεί». Ο νέος δεν μπορεί να πληρώνει στρατό συμβούλων.
Τρίτον: δημοτικοί χώροι που μένουν ανεκμετάλλευτοι να εξετάζεται αν μπορούν, με διαφανείς όρους, να χρησιμοποιούνται από νέους για μικρές παραγωγικές δραστηριότητες.
Τέταρτον: βοήθεια στους νέους να συνεταιρίζονται.
Αυτό είναι ίσως το δυσκολότερο.
Τρεις, πέντε ή δέκα νέοι μπορούν να έχουν κοινές προμήθειες, κοινές μεταφορές, κοινή αποθήκη, κοινή διαφήμιση, κοινές ηλεκτρονικές πωλήσεις.
Δεν χρειάζεται ο καθένας να αγοράζει μόνος του ό,τι μπορεί να χρησιμοποιούν όλοι μαζί.
Ο όμιλος έχει τη δύναμη του μεγέθους.
Οι μικροί μπορούν να αποκτήσουν ένα μέρος αυτής της δύναμης μόνο αν μάθουν να συνεργάζονται.
Πέμπτον: όταν μια μεγάλη οικονομική δραστηριότητα χρησιμοποιεί τις περιορισμένες υποδομές και τους φυσικούς πόρους ενός μικρού νησιού, πρέπει να αναζητείται η μεγαλύτερη δυνατή νόμιμη ανταπόδοση για τον τόπο.
Όχι πόλεμος στις επενδύσεις.
Δίκαιοι κανόνες.
Να κερδίσει ο επιχειρηματίας, αλλά να κερδίσει και η κοινωνία που τον φιλοξενεί.
Χέρι από ψηλά — όχι ρουσφέτι
Οι παλιοί έλεγαν:
«σὺν Ἀθηνᾷ καὶ χεῖρα κίνει».
Κούνα κι εσύ το χέρι σου.
Σωστά.
Ο νέος πρέπει να δουλέψει. Να ρισκάρει. Να μάθει. Να συνεργαστεί. Να αποτύχει ίσως και να ξανασηκωθεί.
Δεν μπορεί να περιμένει τα πάντα από τον Δήμο ή το κράτος.
Αλλά και η πολιτεία δεν μπορεί να του λέει μόνο:
«Κούνα το χέρι σου».
Πρέπει πρώτα να φροντίσει να μην του το έχει δεμένο.
Αυτό είναι το «χέρι από ψηλά» που χρειάζεται.
Όχι γνωριμία.
Όχι εξυπηρέτηση.
Όχι ρουσφέτι.
Κανόνες που δίνουν στον μικρό μια πραγματική ευκαιρία να σταθεί απέναντι στον μεγάλο.
Γιατί ανάπτυξη ενός νησιού δεν σημαίνει μόνο περισσότερα ξενοδοχεία, περισσότερες βίλες, περισσότερα τραπέζια και περισσότερα εκατομμύρια επενδύσεων.
Ανάπτυξη σημαίνει να μπορεί ένα παιδί που γεννήθηκε εδώ να πει:
«Θέλω να μείνω στην Ιθάκη, έχω μια ιδέα, θα δουλέψω και έχω μια πραγματική πιθανότητα να τα καταφέρω».
Αν θέλουμε λοιπόν τα παιδιά μας να μείνουν στην Ιθάκη, δεν φτάνει να τους λέμε:
«Μείνετε».
Πρέπει να τους δώσουμε και μια δίκαιη ευκαιρία να τα καταφέρουν.
— δδμανιάς
Το «Μη φοβηθείς» δεν λέει πως ο δρόμος θα είναι εύκολος. Λέει κάτι σημαντικότερο: να μη φοβηθείς να τον περπατήσεις. Κι αυτό χρειάζονται οι νέοι ενός μικρού τόπου· όχι μεγάλα λόγια και υποσχέσεις, αλλά χώρο για να δοκιμάσουν, να δημιουργήσουν, να συνεργαστούν και να μείνουν. Να μη φοβηθούν να απλώσουν το χέρι τους — αρκεί η κοινωνία να μην τους το κρατά δεμένο.
