ο παλιός φασισμός εχθρός της κοινωνίας. η κατανάλωση εχθρός της σημερινής κοινωνίας
ο ιταλός ποιητής, συγγραφέας και σκηνοθέτης πιερ πάολο παζολίνι είχε διατυπώσει μια παράξενη για την εποχή του άποψη.
υποστήριζε ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον σύγχρονο άνθρωπο ίσως να μην είναι οι παλιές δικτατορίες.
ίσως να είναι η κοινωνία της κατανάλωσης.
πολλοί τον θεώρησαν υπερβολικό.
άλλοι τον κατηγόρησαν ότι συγκρίνει ανόμοια πράγματα.
όμως μισό αιώνα αργότερα αξίζει να αναρωτηθούμε αν είχε δει κάτι που οι υπόλοιποι δεν έβλεπαν.
ο παλιός φασισμός ήθελε πειθαρχημένους υπηκόους.
η κοινωνία της κατανάλωσης θέλει ακούραστους καταναλωτές.
ο πρώτος χρησιμοποιούσε τον φόβο.
η δεύτερη χρησιμοποιεί την επιθυμία.
ο πρώτος απαγόρευε.
η δεύτερη πείθει.
κανείς δεν μας υποχρεώνει να αγοράσουμε κάτι.
κανείς δεν μας απειλεί.
όμως από το πρωί μέχρι το βράδυ κάποιος μας εξηγεί τι μας λείπει.
μας λείπει το καινούργιο αυτοκίνητο.
το μεγαλύτερο σπίτι.
το ακριβότερο κινητό.
το ακριβότερο ρούχο.
το ακριβότερο ταξίδι.
και όσο περισσότερα αποκτούμε τόσο περισσότερα φαίνεται να μας λείπουν.
ο άνθρωπος πάντοτε συγκρινόταν με τον διπλανό του.
ο ψαράς με τον άλλο ψαρά.
ο αγρότης με τον άλλο αγρότη.
ο ναυτικός με τον άλλο ναυτικό.
σήμερα όμως τα πράγματα άλλαξαν.
ο άνθρωπος δεν συγκρίνεται με τον γείτονά του.
συγκρίνεται με τους πλουσιότερους ανθρώπους του πλανήτη.
με ανθρώπους που διαθέτουν ιδιωτικά αεροπλάνα, βίλες, γιοτ και περιουσίες που κανείς δεν μπορεί να φανταστεί.
και αυτή η σύγκριση γίνεται κάθε μέρα.
στο κινητό.
στην τηλεόραση.
στο διαδίκτυο.
στις διαφημίσεις.
ποτέ στην ιστορία της ανθρωπότητας οι άνθρωποι δεν έβλεπαν τόσες εικόνες πλούτου μέσα σε μία μόνο ημέρα.
και ίσως γι’ αυτό ποτέ στην ιστορία δεν αισθάνονταν τόσο συχνά ότι υστερούν.
η μεγάλη αντίφαση της εποχής μας βρίσκεται εδώ.
ο πλανήτης παράγει περισσότερο πλούτο από ποτέ.
η τεχνολογία κάνει πράγματα που πριν λίγες δεκαετίες έμοιαζαν επιστημονική φαντασία.
οι άνθρωποι ζουν περισσότερο.
επικοινωνούν ακαριαία.
ταξιδεύουν ευκολότερα.
κι όμως η δυσαρέσκεια μεγαλώνει.
γιατί;
ίσως επειδή ο άνθρωπος δεν μετρά τη ζωή του με αυτά που έχει.
τη μετρά με αυτά που έχουν οι άλλοι.
και όταν οι άλλοι που του δείχνουν είναι πάντα οι πλουσιότεροι, τότε η σύγκριση δεν τελειώνει ποτέ.
ο παζολίνι φοβόταν ότι η κοινωνία της κατανάλωσης θα δημιουργούσε ανθρώπους που δεν θα αναζητούν το νόημα της ζωής αλλά την επόμενη αγορά.
ανθρώπους που δεν θα ρωτούν ποιοι είναι αλλά τι κατέχουν.
ανθρώπους που δεν θα κυνηγούν την ελευθερία αλλά την επίδειξη.
ίσως να είχε δίκιο.
ίσως όχι.
όμως αξίζει να σκεφτούμε κάτι.
ο πολιτισμός γεννήθηκε για να υπηρετεί τον άνθρωπο.
όχι για να τον μετατρέπει σε πελάτη.
όχι για να τον πείθει ότι η αξία του μετριέται με την τιμή όσων αγοράζει.
όχι για να τον κάνει να αισθάνεται ανεπαρκής κάθε φορά που ανοίγει μια οθόνη.
ο παλιός φασισμός έλεγε στον άνθρωπο τι να φοβάται.
ο νέος του λέει τι να επιθυμεί.
κι ίσως αυτό να είναι το πιο δύσκολο είδος εξουσίας.
γιατί δεν χρειάζεται στολές.
δεν χρειάζεται λογοκρισία.
δεν χρειάζεται στρατόπεδα.
αρκεί να μας πείσει ότι ποτέ δεν έχουμε αρκετά.
και τότε θα συνεχίσουμε μόνοι μας να υπηρετούμε αυτό που νομίζουμε ότι επιλέξαμε ελεύθερα.
«μερικές φορές η πιο δύσκολη λέξη δεν είναι το έλα.
είναι το φύγε.» — δδμανιάς
