500 δισ. ευρώ απέναντι σε μια συμπαγή άμυνα
τέσσερα και πλέον χρόνια μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην ουκρανία, ίσως είναι καιρός να αφήσουμε για λίγο στην άκρη τις καθημερινές ανακοινώσεις των επιτελείων και να κάνουμε έναν πρώτο λογαριασμό.
όχι για να ανακηρύξουμε νικητές.
ο πόλεμος δεν έχει τελειώσει.
αλλά για να θέσουμε ένα απλό ερώτημα:
τι κέρδισαν μέχρι σήμερα οι λαοί που πληρώνουν αυτόν τον πόλεμο;
και όταν εδώ γράφουμε «ευρωπαϊκή ένωση» ή «ρωσία», δεν εννοούμε τις πολεμικές βιομηχανίες, τις τράπεζες ή τις μεγάλες εταιρείες.
εννοούμε τους ανθρώπους.
τον ευρωπαίο εργαζόμενο και συνταξιούχο που πληρώνει φόρους.
τον ρώσο που βλέπει ένα μεγάλο μέρος του εθνικού πλούτου να κατευθύνεται στον πόλεμο.
και πάνω απ’ όλους τον ουκρανό, που πληρώνει με αίμα, καταστροφή και προσφυγιά.
ο πόλεμος δεν άρχισε από το πουθενά
αν θέλουμε όμως να είμαστε δίκαιοι, η ιστορία δεν αρχίζει τον φεβρουάριο του 2022.
προηγήθηκε το 2014.
το μαϊντάν.
η προσάρτηση της κριμαίας από τη ρωσία.
ο πόλεμος στο ντονμπάς.
οι ρωσόφωνοι πληθυσμοί.
ένοπλες οργανώσεις και από τις δύο πλευρές.
η παρουσία ακροδεξιών στοιχείων, ιδιαίτερα στις πρώτες ουκρανικές εθελοντικές μονάδες.
χιλιάδες νεκροί.
και δύο συμφωνίες του μινσκ που υποτίθεται ότι θα έφερναν την ειρήνη και τελικά δεν εφαρμόστηκαν.
ο οασΕ κατέγραφε επί χρόνια παραβιάσεις της εκεχειρίας και από τις δύο πλευρές, ενώ η ένταση ανάμεσα στη ρωσία και στο νατο για τον μελλοντικό προσανατολισμό της ουκρανίας μεγάλωνε. Το ίδιο το νατο είχε δηλώσει ήδη από το 2008 ότι η ουκρανία και η γεωργία θα γίνουν κάποτε μέλη του.
τίποτε από αυτά δεν κάνει αυτομάτως νόμιμη την εισβολή μιας χώρας σε μια άλλη.
αλλά όποιος τα διαγράφει από την ιστορία δεν εξηγεί τον πόλεμο.
απλώς αρχίζει την αφήγηση από τη σελίδα που τον βολεύει.
και μετά ήρθαν τα δισεκατομμύρια
η ευρωπαϊκή ένωση αποφάσισε να στηρίξει την ουκρανία.
χρήματα.
όπλα.
πυρομαχικά.
εκπαίδευση.
δάνεια.
ανθρωπιστική βοήθεια.
στήριξη προσφύγων.
και παράλληλα ένας τεράστιος νέος κύκλος ευρωπαϊκών εξοπλισμών.
όταν αθροίζονται διαφορετικές μορφές ευρωπαϊκής κινητοποίησης γύρω από τον πόλεμο και την άμυνα, μιλάμε πλέον για ποσά εκατοντάδων δισεκατομμυρίων. Δεν είναι σωστό να παρουσιάσουμε τα «500 δισ.» σαν 500 δισ. που δόθηκαν όλα στην Ουκρανία για όπλα. Δεν δόθηκαν.
Το πραγματικό όμως πολιτικό ερώτημα παραμένει:
για ποιο τελικό αποτέλεσμα δαπανώνται τόσα χρήματα;
η επίσημη ευρωπαϊκή απάντηση είναι ότι υπερασπίζεται την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της ουκρανίας και, μέσω αυτής, την ασφάλεια της ευρώπης.
αλλά ύστερα από τέσσερα και πλέον χρόνια ο ευρωπαίος πολίτης δικαιούται να ρωτήσει:
ποιος είναι ο τελικός στόχος;
η επιστροφή όλων των εδαφών;
η στρατιωτική ήττα της ρωσίας;
η εξασθένησή της;
μια μελλοντική διαπραγμάτευση από καλύτερη θέση;
και κυρίως:
πότε θεωρούμε ότι ο στόχος επιτεύχθηκε;
γιατί καμία πολιτική δεν μπορεί να έχει μοναδικό στρατηγικό ορίζοντα το «όσο χρειαστεί».
«πόλεμος πάντων μὲν πατήρ ἐστι»
η περίφημη φράση είναι του ηράκλειτου.
κι όσο απάνθρωπο κι αν ακούγεται, ο πόλεμος είναι και ένας τρομερός δάσκαλος.
όταν πολεμάς, μαθαίνεις.
οι ρώσοι μπήκαν στον πόλεμο του 2022 και έκαναν τεράστια λάθη.
τα πλήρωσαν με ανθρώπους, υλικό και αποτυχίες.
αλλά ο στρατός που πολεμά σήμερα δεν είναι ίδιος με εκείνον του 2022.
τέσσερα χρόνια πραγματικού πολέμου σημαίνουν τέσσερα χρόνια καθημερινής προσαρμογής.
drones.
αντι-drones.
ηλεκτρονικός πόλεμος.
πύραυλοι.
πυροβολικό.
οχυρώσεις.
διασπορά δυνάμεων.
νέες τακτικές.
νέες γραμμές παραγωγής.
ο πόλεμος της ουκρανίας εξελίχθηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα εργαστήρια σύγχρονου πολέμου στον κόσμο.
και οι ρώσοι απέκτησαν αυτή τη γνώση με τον σκληρότερο δυνατό τρόπο:
στο πεδίο.
αυτό δεν σημαίνει ότι η ρωσία νίκησε.
δεν έχει επιτύχει όλους τους αρχικούς της στόχους και έχει πληρώσει τεράστιο ανθρώπινο και οικονομικό τίμημα.
αλλά σημαίνει ότι άντεξε.
παρά τις κυρώσεις.
παρά τους τεχνολογικούς περιορισμούς.
παρά την τεράστια οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη της ουκρανίας.
η ρωσική οικονομία δεν κατέρρευσε και η πολεμική της μηχανή εξακολουθεί να λειτουργεί. Η χώρα έχει μάλιστα μεταφέρει ένα τεράστιο μέρος των πόρων της στην άμυνα: το sipri υπολογίζει τις ρωσικές στρατιωτικές δαπάνες του 2025 περίπου στο 7,5% του αεπ.
κι εδώ αρχίζει το δύσκολο ερώτημα για την ευρώπη
η ευρωπαϊκή ένωση διαθέτει οικονομική δύναμη πολλαπλάσια της ρωσικής.
διαθέτει τεχνολογία.
βιομηχανία.
επιστήμονες.
εκατοντάδες εκατομμύρια κατοίκους.
και τεράστιους οικονομικούς πόρους.
κι όμως, τέσσερα και πλέον χρόνια αργότερα, αυτή η οικονομική υπεροχή δεν έχει μετατραπεί σε αποφασιστικό αποτέλεσμα στο μέτωπο.
γιατί;
ίσως εδώ βρίσκεται ένα μάθημα που η ευρώπη είχε ξεχάσει:
άλλο να έχεις δύναμη και άλλο να ξέρεις τι θέλεις να κάνεις με αυτήν.
τα χρήματα αγοράζουν άρματα.
αγοράζουν drones.
αγοράζουν πυραύλους.
αγοράζουν πυρομαχικά.
δεν αγοράζουν όμως αυτομάτως εμπειρία.
ούτε συνοχή.
ούτε αντοχή.
ούτε στρατηγική.
και τελικά ποιος κερδίζει;
αν μιλούσαμε για εταιρείες, θα βρίσκαμε κερδισμένους.
αν μιλούσαμε για πολεμικές βιομηχανίες, πάλι θα βρίσκαμε.
εμείς όμως μιλάμε για λαούς.
ωφελήθηκε ο ρωσικός λαός;
δύσκολο να το υποστηρίξει κανείς όταν χιλιάδες οικογένειες πληρώνουν τον πόλεμο με αίμα και τεράστιο μέρος του εθνικού πλούτου κατευθύνεται στα όπλα.
ωφελήθηκε ο ουκρανικός λαός;
αυτός πληρώνει το βαρύτερο τίμημα απ’ όλους.
νεκρούς.
τραυματίες.
προσφυγιά.
κατεστραμμένες πόλεις.
χαμένες γενιές.
και ο ευρωπαίος πολίτης;
είναι σήμερα ασφαλέστερος από το 2021;
ζει καλύτερα εξαιτίας αυτού του πολέμου;
έχει περισσότερη ειρήνη γύρω του;
χρειάζεται λιγότερους εξοπλισμούς;
έχει καλύτερες σχέσεις με τον μεγάλο γείτονα στα ανατολικά του;
αν οι απαντήσεις σε αυτά δεν είναι καθαρές, τότε δικαιούται να κάνει και την πιο δύσκολη ερώτηση:
για ποιο λόγο πληρώνω;
όχι επειδή πρέπει να αγαπήσει τη ρωσία.
ούτε επειδή πρέπει να δικαιολογήσει τον πούτιν.
αλλά επειδή στη δημοκρατία ο πολίτης δικαιούται να γνωρίζει ποιος είναι ο στόχος μιας τεράστιας θυσίας που γίνεται και στο δικό του όνομα.
ο λογαριασμός
ο πόλεμος κάποτε θα τελειώσει.
όλοι οι πόλεμοι τελειώνουν.
και τότε θα αρχίσουν οι πραγματικοί λογαριασμοί.
όχι μόνο πόσα εδάφη πήρε ο ένας και πόσα κράτησε ο άλλος.
αλλά πόσοι άνθρωποι χάθηκαν.
πόσος πλούτος καταστράφηκε.
πόσα χρήματα ξοδεύτηκαν.
και τι κόσμο παραδώσαμε στους επόμενους.
ίσως τότε ανακαλύψουμε ξανά μια παλιά αλήθεια:
οι κυβερνήσεις μπορούν να κερδίζουν στρατηγικές παρτίδες.
οι βιομηχανίες μπορούν να κερδίζουν δισεκατομμύρια.
οι στρατηγοί μπορούν να κερδίζουν μάχες.
οι λαοί όμως έχουν διαφορετικό λογαριασμό.
και όταν τελειώσει ο πόλεμος της ουκρανίας, ο ρώσος, ο ουκρανός και ο ευρωπαίος πολίτης θα έχουν το ίδιο δικαίωμα να κοιτάξουν όσα άφησε πίσω του και να ρωτήσουν:
άξιζε;
κι εμείς, εδώ στην ευρώπη, έχουμε δικαίωμα να προσθέσουμε ακόμη μία ερώτηση:
τόσα δισεκατομμύρια, τόσες θυσίες, τόσα χρόνια πολέμου — τι κέρδισαν τελικά οι λαοί της ευρώπης;
— δδμανιάς
γιατί οι πόλεμοι σχεδιάζονται στα μεγάλα τραπέζια, αλλά δεν πολεμούν οι χάρτες ούτε πεθαίνουν οι αριθμοί. πολεμούν άνθρωποι. και στο τέλος, όποιος κι αν σηκώσει τη σημαία της νίκης, μένει πάντα το ίδιο ερώτημα: τι κέρδισαν οι λαοί
